Ochrona przyrody w województwie łódzkim. 

1. Formy obszarowej ochrony przyrody. 

 

Najwyższą  formą  ochrony  na  terenie  województwa  łódzkiego  są  rezerwaty.  Jest  ich  

aktualnie 89, o  łącznej powierzchni 7380,65 ha,. Obejmują one obszary zachowane w stanie 

naturalnym  lub  mało  zmienionym  ekosystemy,  ostoje  i  siedliska  przyrodnicze,  a  także 

siedliska  roślin,  zwierząt  i  grzybów  oraz  twory  i  składniki  przyrody  nieożywionej, 

wyróżniające  się  szczególnymi  wartościami  przyrodniczymi,  naukowymi,  kulturowymi  lub 

walorami  krajobrazowymi.  Najmłodszym,  utworzonym  w  2006  roku,  rezerwatem  na  terenie 

województwa jest Gać Spalska o powierzchni 81,65 ha. Obejmuje fragment doliny rzeki Gać 

z czterem zbiornikami, licznymi źródłami i wysiękami, otoczone skupiskami olsów i łęgów.  

Na terenie tym znajduje się 7 parków krajobrazowych, które chronią najcenniejsze 

walory  przyrodnicze,  kulturowe  i  historyczne  oraz  krajobrazowe  tego  regionu.  Zajmują  one 

powierzchnię 177.806 ha tj. 9,8 %.  

Najdalej  na  północ  wysunięty  jest  Bolimowski  Park  Krajobrazowy  zajmujący 

powierzchnię 23130 ha. Powstał w 1986 r. w celu zachowania kompleksów leśnych Puszczy 

Bolimowskiej w tym borów, borów mieszanych, dąbrów świetlistych, grądów, łęgów i olsów, 

stanowiących ostoje chronionych i zagrożonych gatunków roślin, porostów i grzybów. Chroni 

również  walory  przyrodniczo-krajobrazowe  doliny  rzeki  Rawki  z  naturalnie  meandrującym 

korytem  i  kompleksem  zbiorowisk  roślinnych.  W  tym  celu  utworzono  5  rezerwatów 

przyrody,  z  czego  3  znajdują  się  w  granicach  województwa,  132  użytki  ekologiczne  oraz 

zespół  przyrodniczo-krajobrazowy  „Nieborów”.

 Ewenementem  są  śródleśne  polany Puszczy 

Bolimowskiej - niespotykane w środkowej Polsce rozległe, podmokłe łąki i pastwiska.  

W celu ochrony unikatowego w Polsce Środkowej, polodowcowego krajobrazu strefy 

krawędziowej  powołano 

Park  Krajobrazowy  Wzniesień  Łódzkich

.  Powstał  w  1996  i 

obejmuje powierzchnię 10748 ha. Swymi granicami obejmuje drugi pod względem wielkości 

miejski  kompleks  leśny  „Las  Łagiewnicki”  oraz  najważniejszy  w  regionie  łódzkim  węzeł 

hydrologiczny (Bzura, Moszczenica, Mrożyca oraz liczne źródła). W parku znajdują się trzy 

rezerwaty  przyrody,  zespół  przyrodniczo-krajobrazowy  „Górna  Mrożyca”  i    stanowisko 

dokumentacyjne.  

W dolinie Pilicy znajduje się Zespół Nadpilicznych Parków Krajobrazowych w skład 

którego wchodzą: Spalski, Sulejowski i Przedborski PK.  

Spalski Park Krajobrazowy

 ma powierzchnię 13110 ha i został utworzony w 1995 

roku.  Chroni  rozległe  tereny  wiekowego  lasu  z  przełomowym  odcinkiem  Pilicy  pod 

Inowłodzem  i  wychodniami  skał  jurajskich.  Walory  kulturowe  obszaru  reprezentuje 

rezydencja  carów  rosyjskich,  przekształcona  w  późniejszym  czasie  w  siedzibę  prezydentów 

Rzeczpospolitej  oraz  XII-wieczny  kościół  św.  Idziego.  W  granicach  parku  usytuowano  5 

rezerwatów przyrody, 7 użytków ekologicznych. 

Sulejowski Park Krajobrazowy

 powstał w 1994 r. na powierzchni 17030 ha (36730 

ha powierzchnia otuliny). Chroni naturalne koryto Pilicy między Sulejowem, a Przedborzem 

oraz cenne przyrodniczo lasy będące pozostałością Puszczy Pilickiej.  Na szczególną uwagę 

zasługuje  jeden  z  obiektów  przyrody  nieożywionej    tj.  Bąkowa  Góra,  będący  punktem 

widokowym  na  pogranicze  pasa  wyżyn  i  nizin  środkowopolskich.  Wśród  zabytków  kultury 

najważniejszym  jest  opactwo  cystersów  w  Sulejowie  -Podklasztorzu.  W  parku  istnieje  9 

rezerwatów przyrody.  

Przedborski  Park  Krajobrazowy

 

został  utworzony  w  1988  roku  na  powierzchnia 

16505  ha.  PPK  zajmuje  najcenniejsze  przyrodniczo  fragmenty  Pasma  Przedborsko-

Małogoskiego,  będącego  centralną  osią  parku,  oraz  Wzgórz  Łopuszańskich,  Wzgórz 

Opoczyńskich,  Niecki  Włoszczowskiej  i  Doliny  Pilicy.  Najwyższym  wzniesieniem  parku, 

leżącym  w  Paśmie  Przedborsko-Małogoskim,  jest  Fajna  Ryba  –  347  m  n.p.m.  Największymi 

wartościami  parku  są:  malownicze  i  różnorodne  krajobrazy  doliny  Pilicy  i  Czarnej 

Włoszczowskiej, rozległe obszary podmokłe, bogata flora i fauna. Na terenie parku utworzono 

5 rezerwatów przyrody.  

Załęczański  Park  Krajobrazowy  powstał  w  1978  r.,  jego  powierzchnia  wynosi  14 

485  ha  a  strefy  ochronnej  12  328  ha.  Obszar  zajmuje  północno  wschodnią  część  Wyżyny 

Krakowsko-  Częstochowskiej  zwanej  Jurą  Polską.  Zadaniem  Parku  jest  ochrona 

niepowtarzalnego  krajobrazu  jurajskich  wapiennych  ostańców  z  formami  krasowymi,  wraz 

z osobliwą fauną i florą oraz urokliwego odcinka silnie meandrującej rzeki Warty z licznymi 

wyspami i łachami. Na terenie Parku utworzono 3 rezerwaty przyrody. 

Park  Krajobrazowy  Międzyrzecza  Warty  i  Widawki  powstał  w  1989  r.  w  celu 

ochrony dolin Warty i Widawki i ich dopływów wraz z systemem stref przystokowych oraz 

towarzyszącej  tym  obszarom  szaty  roślinnej.  Powierzchnia  Parku  wynosi  25  330  ha.  Dużą 

wartość przyrodniczą mają murawy kserotermiczne rozwijające się na marglach wapiennych, 

ż

wirowych  pagórkach  morenowych i  nasłonecznionych  skarpach.  Na  terenie  Parku  znajdują 

się 4 rezerwaty przyrody. Do cenniejszych zabytków na terenie parku należą obiekty sakralne.  

 

Obszary  chronionego  krajobrazu  obejmują  tereny  chronione  ze  względu  na 

wyróżniający  się  krajobraz  o  zróżnicowanych  ekosystemach,  wartościowe  ze  względu  na 

możliwość  zaspokajania  potrzeb  związanych  z  turystyką  i  wypoczynkiem  lub  pełnioną 

funkcją korytarzy ekologicznych. Jest ich 15 i zajmują powierzchnię 178.478 ha, co stanowi 

9,7  %  obszaru  województwa.  W  roku  2006  utworzono  Obszar  Chronionego  Krajobrazu 

Dolina Miazgi pod Andrespolem (142,8 ha). 

Najnowszą formą obszarowej ochrony przyrody jest Sieć Natura 2000, której zasadą 

jest  tworzenie  systemu  obszarów  połączonych  korytarzami  ekologicznymi.  Głównym  jej 

zadaniem  jest  utrzymanie  bioróżnorodności  przez  ochronę  najcenniejszych  elementów 

przyrody.  Obejmuje  ona  dwa  założenia  ochrony:  obszary  specjalnej  ochrony  ptaków  i 

specjalne obszary ochrony siedlisk. Do tej pory wyznaczono trzy obszary Natura 2000  

o  powierzchni  114  644,2  ha.  Są  to  Pradolina  Warszawsko-Berlińska  (23677,4  ha),  Dolina 

Pilicy  (30833,0  ha)  oraz  Dolina  Środkowej  Warty  (60133,8  ha).    Obecnie  w  fazie  projektu 

pozostaje 11 obszarów tj.: Dąbrowa Grotnicka, Dąbrowa Świetlista w Pernie, Lasy Spalskie, 

Łąka  w  Bęczkowicach,  Niebieskie  Źródła,  Pradolina  Bzury-Neru,  Załęczański  Łuk  Warty, 

Dolina  Środkowej  Pilicy,  Dolina  Rawki,  Dolina  Dolnej  Pilicy  oraz  Ostoja  Przedborska  o 

łącznej powierzchni 78759 ha. 

 

2. Formy indywidualnej ochrony przyrody. 

 

Pomniki  przyrody  to  pojedyncze  twory  przyrody  żywej  i  nieożywionej  lub  ich 

skupiska  o  szczególnej  wartości  przyrodniczej,  naukowej,  kulturowej,  historycznej  lub 

krajobrazowej  oraz  odznaczające  się  indywidualnymi  cechami,  wyróżniającymi  je  wśród 

innych  tworów,  okazałych  rozmiarów  drzewa,  krzewy  gatunków  rodzimych  lub  obcych, 

ź

ródła,  wodospady,  wywierzyska,  skałki,  jary,  głazy  narzutowe  oraz  jaskinie.  W 

województwie łódzkim jest ich obecnie 3180, z czego 3157 to pomniki przyrody żywej, a 23 

nieożywionej.  W  2006  roku  samorządy  lokalne  ustanowiły  53  nowe  pomniki  przyrody 

obejmujące zarówno twory przyrody ożywionej, jaki i nieożywionej. 

W województwie łódzkim utworzone zostały trzy stanowiska dokumentacyjne, które 

zajmują  10,55  ha..  To  pojedyncze  twory  przyrody  żywej  i  nieożywionej  lub  ich  skupiska  o 

szczególnej  wartości  przyrodniczej,  naukowej,  kulturowej,  historycznej  lub  krajobrazowej 

oraz  odznaczające  się  indywidualnymi  cechami,  wyróżniającymi  je  wśród  innych  tworów, 

okazałych  rozmiarów  drzewa,  krzewy  gatunków  rodzimych  lub  obcych, źródła,  wodospady, 

wywierzyska,  skałki,  jary,  głazy  narzutowe  oraz  jaskinie.  W  województwie  są  to  Kolonia 

Niesułków, Olewin i  Siedlątkowo. 

Użytki  ekologiczne  stanowią  pozostałości  ekosystemów  mających  znaczenie  dla 

zachowania  różnorodności  biologicznej  -  naturalne  zbiorniki  wodne,  śródpolne  i  śródleśne 

oczka  wodne,  kępy  drzew  i  krzewów,  bagna,  torfowiska,  wydmy,  płaty  nie  użytkowanej 

roślinności,  starorzecza,  wychodnie  skalne,  skarpy,  kamieńce,  siedliska  przyrodnicze  oraz 

stanowiska  rzadkich  lub  chronionych  gatunków  roślin,  zwierząt  i  grzybów,  ich  ostoje  oraz 

miejsca rozmnażania lub miejsca sezonowego przebywania. Łącznie obejmują powierzchnię 

1579,06  ha.  Ostatnio  utworzonym  użytkiem  jest  „Uroczysko  Torfy”  obejmujące  łąki 

zalewowe w dolinie rzeki Chrząstawki. Ma on powierzchnię 12,76 ha i leży w gminie Zelów. 

Kolejną,  obszarową  formą  ochrony  są  zespoły  przyrodniczo-krajobrazowe.  Są  to 

fragmenty  krajobrazu  naturalnego  i  kulturowego  zasługujące  na  ochronę  ze  względu  na  ich 

walory  widokowe  lub  estetyczne.  Łącznie  na  terenie  naszego  województwa  zajmują 

powierzchnię  9137,80  ha.  W  2006  roku  powstał  zespół  przyrodniczo-krajobrazowy 

„Uroczysko  Zieleń  II”  o  powierzchni  15,68  ha.  Chroni  fragmenty  użytków  zielonych  i 

zadrzewień  o charakterze  łęgowym, dolinę Warty  i  zespół  zamkowo-parkowy  w  Uniejowie. 

Stanowi on naturalne uzupełnienie powstałego w 2004 r. ZPK „Uroczysko Zieleń”. 

 

 

Opracowanie: M. Stankiewicz, A. Zaborowska, H.Andrzejewski 

Dyrekcja Parku Krajobrazowego Wzniesień Łódzkich 

www.pkwl.pl