Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Maszyny i urz
ą
dzenia
elektryczne - wprowadzenie
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Maszyny i urz
ą
dzenia
elektryczne - wprowadzenie
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Ogólne wiadomo
ś
ci o maszynach elektrycznych
Maszyna elektryczna jest to urz
ą
dzenie elektryczne słu
Ŝą
ce do
przetwarzania energii. Cech
ą
charakterystyczn
ą
maszyn elektrycznych
jest to,
Ŝ
e zachodz
ą
ce w nich przemiany energii odbywaj
ą
si
ę
za
po
ś
rednictwem pola magnetycznego i przy udziale ruchu.
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Podział maszyn elektrycznych
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Podział maszyn elektrycznych
Ze wzgl
ę
du na ró
Ŝ
nice konstrukcyjne maszyny elektryczne dzielimy na:
– maszyny elektryczne wiruj
ą
ce,
– maszyny elektryczne liniowe,
– transformatory – przetwarzanie energii odbywa si
ę
bez udziału ruchu.
Ze wzgl
ę
du na rodzaj przetwarzanej energii maszyny wiruj
ą
ce dzielimy na:
– silniki,
– pr
ą
dnice,
– przetwornice.
Ze wzgl
ę
du na rodzaj pr
ą
du maszyny elektryczne dzielimy na:
– maszyny pr
ą
du stałego,
– maszyny pr
ą
du przemiennego:
a) jednofazowe,
b) wielofazowe.
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Podział maszyn elektrycznych
Maszyny pr
ą
du stałego, ze wzgl
ę
du na sposób zasilania uzwojenia
wzbudzenia, dzielimy na:
– obcowzbudne,
– samowzbudne:
a) bocznikowe,
b) szeregowe,
c) szeregowo-bocznikowe.
Maszyny pr
ą
du przemiennego dziel
ą
si
ę
na:
– synchroniczne,
– asynchroniczne (indukcyjne),
– komutatorowe
a) jednofazowe,
b) trójfazowe.
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Podstawowe zjawiska fizyczne wyst
ę
puj
ą
ce w maszynach
elektrycznych
Najwa
Ŝ
niejszymi zjawiskami zwi
ą
zanymi z działaniem maszyn
elektrycznych s
ą
:
- zjawiska elektromagnetyczne,
- zjawiska indukcji elektromagnetycznej,
- zjawiska elektrodynamiczne,
- zjawiska cieplne.
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Reguł
ą ś
ruby prawoskr
ę
tnej – pole magnetyczne wokół przewodu z
pr
ą
dem.
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Linie pola magnetycznego wytworzonego przez pr
ą
d płyn
ą
cy w
cewce – reguła prawej r
ę
ki
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Reguła lewej dłoni
Na przewód z pr
ą
dem umieszczony w polu magnetycznym działa
siła F. jej kierunek działania jest prostopadły do kierunku przepływu pr
ą
du i
kierunku pola magnetycznego. Siła ta wypycha przewód z pola
magnetycznego i zwana jest sił
ą
Lorentza.
l
I
B
F
⋅
⋅
=
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Reguła lewej dłoni
l
I
B
F
⋅
⋅
=
F – siła
B – indukcja magnetyczna
I – pr
ą
d
L – długo
ść
przewodnika na
który oddziałuje pole
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Powstanie momentu siły
Ramka przewodz
ą
ca pr
ą
d umieszczona w polu magnetycznym wzbudza
własne pole magnetyczne. Pole to współdziała z pole magnetycznym magnesu i
powstaje pole magnetyczne wypadkowe powoduj
ą
c ruch obrotowy ramki do
momentu kiedy linie pola magnetycznego b
ę
d
ą
miały ten sam kierunek.
Chc
ą
uzyska
ć
stały obrót nale
Ŝ
y zastosowa
ć
komutator – urz
ą
dzenie
zmieniaj
ą
ce kierunek przepływu pr
ą
du.
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Indukcja elektromagnetyczna
W 1831 r. Michael Faraday odkrył zjawisko indukcji elektromagnetycznej i
sformułował prawo : „Zjawisko indukcji elektromagnetycznej polega na
powstawaniu napi
ę
cia indukowanego lub inaczej SEM w uzwojeniu przy
jakiejkolwiek zmianie strumienia magnetycznego skojarzonego z
uzwojeniem”
Przypadki zjawiska indukcji elektromagnetycznej:
− indukowanie siły elektromotorycznej w przewodzie poruszaj
ą
cym si
ę
w polu
magnetycznym – siła elektromotoryczna rotacji,
− indukowanie siły elektromotorycznej w cewce (przewodzie) na skutek zmian pr
ą
du
w niej płyn
ą
cego nazywane zjawiskiem indukcji własnej lub samoindukcji – siła
elektromotoryczna indukcji własnej, samoindukcji,
− indukowanie siły elektromotorycznej w cewce na skutek zmian pr
ą
du w innej cewce
sprz
ęŜ
onej magnetycznie z cewk
ą
rozpatrywan
ą
nazywane zjawiskiem indukcji
wzajemnej – siła elektromotoryczna indukcji wzajemnej lub transformacji.
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Zjawisko indukcji elektromagnetycznej.
Zjawisko indukcji
elektromagnetycznej polega
na indukowaniu si
ę
SEM w
przewodzie poruszaj
ą
cym si
ę
w polu magnetycznym lub w
zamkni
ę
tym obwodzie
obejmuj
ą
cym zmienny w
czasie strumie
ń
magnetyczny.
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Indukcja wzajemna cewek
Dwie cewki uło
Ŝ
one wzgl
ę
dem siebie w taki sposób,
Ŝ
e pole
magnetyczne jednej z nich przenika cho
ć
by cz
ęś
ciowo cewk
ę
drug
ą
,
nazywany cewkami sprz
ęŜ
onymi magnetycznie,.
Je
Ŝ
eli w jednej ze sprz
ęŜ
onych cewek zmienia si
ę
warto
ść
pr
ą
du,
to w drugiej indukuje si
ę
SEM i na odwrót. Zjawisko to nazywany indukcj
ą
wzajemn
ą
.
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Obwody magnetyczne
Obwód magnetyczny
nierozgał
ę
ziony ze szczelina
powietrzn
ą
Obwód magnetyczny rozgał
ę
ziony
ze szczelina powietrzn
ą
Magnetowody obwodów magnetycznych najcz
ęś
ciej wykonuje si
ę
z
materiałów ferromagnetycznych, które maj
ą
zdolno
ść
skupiania
strumienia magnetycznego. Dzi
ę
ki temu wyst
ę
puje mały strumie
ń
rozproszenia.
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Zjawiska cieplne w maszynach elektrycznych
Przepływowi pr
ą
du elektrycznego towarzyszy zawsze zjawisko
wydzielania si
ę
energii cieplnej. Dla maszyn jest to zjawisko
niepo
Ŝą
dane, gdy
Ŝ
powoduje nagrzewanie si
ę
maszyny i zmniejszenie
jej sprawno
ś
ci.
Ź
ródła energii cieplnej w maszynach to :
– przepływ pr
ą
du przez uzwojenia maszyny,
– przepływ pr
ą
dów wirowych w rdzeniu,
– przemagnesowywanie rdzenia (p
ę
tla histerezy jest miar
ą
strat
histerezowych),
– dielektryk poddany działaniu zmiennego pola elektrycznego,
– tarcie w ło
Ŝ
yskach i szczotek o komutator lub pier
ś
cienie
ś
lizgowe.
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Straty w maszynach elektrycznych
Straty mocy wyst
ę
puj
ą
ce w maszynach elektrycznych mo
Ŝ
na podzieli
ć
na
4 grupy:
1) straty mocy w uzwojeniach
∆
P
Cu
= R
Cu
·
I
2
– obci
ąŜ
eniowe straty mocy,
powstaj
ą
podczas przepływu pr
ą
du w uzwojeniach – straty zmienne;
2) straty mocy w rdzeniu
∆
P
Fe
– wiropr
ą
dowe
∆
P
w
= c
w
B
2
·
f
2
(wywołane
przez pr
ą
dy wirowe powstaj
ą
ce w przewodniku znajduj
ą
cym si
ę
w
zmiennym polu magnetycznym) i histerezowe
∆
P
h
= c
h
·
B
2
·
f (powstaj
ą
ce
podczas przemagnesowywania rdzenia a zwi
ą
zane z niejednoznaczno
ś
ci
ą
charakterystyki magnesowania) – jałowe straty mocy, straty stałe;
3) mechaniczne straty mocy
∆
P
m
– powstaj
ą
ce wskutek tarcia w
ło
Ŝ
yskach, tarcia szczotek o komutator lub pier
ś
cienie
ś
lizgowe, tarcie
cz
ęś
ci wiruj
ą
cych o powietrze lub inny czynnik chłodz
ą
cy – straty stałe;
4) dodatkowe straty mocy
∆
P
d
– wyst
ę
puj
ą
ce w dielektryku znajduj
ą
cym
si
ę
w zmiennym polu elektrycznym.
∆
P =
∆
P
Cu
+
∆
P
Fe
+
∆
P
m
+
∆
P
d
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Sprawno
ść
maszyn elektrycznych
Pod poj
ę
ciem sprawno
ś
ci nale
Ŝ
y rozumie
ć
stosunek wielko
ś
ci u
Ŝ
ytecznej
do wielko
ś
ci dostarczonej tego samego rodzaju.
Dla maszyn elektrycznych sprawno
ś
ci
ą
nazywamy stosunek mocy
czynnej wydanej przez maszyn
ę
P do mocy czynnej pobranej P
in
(dostarczonej).
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Sprawno
ść
maszyn elektrycznych
Poniewa
Ŝ
cz
ęść
strat zale
Ŝ
y od obci
ąŜ
enia, sprawno
ść
maszyny nie jest
stała i zmienia si
ę
przy zmianie obci
ąŜ
enia.
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Sprawno
ść
maszyn elektrycznych
Straty mocy w maszynach sa nieznaczne w stosunku do mocy
przetworzonej dlatego sprawno
ść
maszyn elektrycznych w porównaniu ze
sprawno
ś
ci
ą
innych maszyn (np. Spalinowych) jest bardzo du
Ŝ
a i w
znacznym stopniu zale
Ŝ
y od mocy maszyny:
• dla maszyn najwi
ę
kszych mocy
η
= 0,97 ÷ 0,99
• dla maszyn
ś
redniej i małej mocy
η
= 0,8 ÷ 0,9
• dla mikromaszyn (o mocy kilku watów)
η
= 0,2 ÷ 0,3
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Nagrzewanie si
ę
maszyn elektrycznych
Straty mocy sa
ź
ródłem wydzielaj
ą
cego si
ę
ciepła
Krzywa nagrzewania maszyny
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Stygni
ę
cie maszyn elektrycznych
Krzywa stygni
ę
cia maszyny
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Nagrzewanie si
ę
i stygni
ę
cie maszyn elektrycznych
Nagrzewanie maszyny mo
Ŝ
na zmniejszy
ć
poprzez:
• zmniejszenie strat
∆
PCu,
∆
PFe,
∆
Pm,
∆
Pd
• powi
ę
kszenie powierzchni chłodzenia
• wzmo
Ŝ
enie intensywno
ś
ci chłodzenia
Je
Ŝ
eli warunki chłodzenia w maszynie ulegaj
ą
pogorszeniu, a
nie chcemy przy tym dopu
ś
ci
ć
do wzrostu temperatury maksymalnej, to
nale
Ŝ
y odpowiednio zmniejszy
ć
obci
ąŜ
enie maszyny
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Rodzaj pracy maszyn el.
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Rodzaj pracy maszyn el.
Praca ci
ą
gła – S1 – jest to praca z obci
ąŜ
eniem o stałej warto
ś
ci, trwaj
ą
cym
tak długo ,
Ŝ
e maszyna osi
ą
ga stan równowagi cieplnej, przyrost temp.
cz
ęś
ci maszyny nie zmienia si
ę
wi
ę
cej ni
Ŝ
2ºC w ci
ą
gu godziny
Praca dorywcza – S2 – jest to praca ze stałym obci
ąŜ
eniem trwaj
ą
cym
przez okre
ś
lony czas oraz nast
ę
puj
ą
cym pó
ź
niej postojem trwaj
ą
cym tak
długo, a
Ŝ
maszyna stanie si
ę
praktycznie zimna.
Praca okresowa – S3 ÷ S8 – jest to praca przy obci
ąŜ
eniu powtarzaj
ą
cym
si
ę
okresowo, przy czym ka
Ŝ
dy z okresów obejmuje czas pracy przy
obci
ąŜ
eniu o stałej warto
ś
ci oraz czas postoju
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Tabliczka znamionowa maszyn elektrycznych
Ka
Ŝ
da maszyna el. powinna mie
ć
tabliczk
ę
znamionowa umocowana na
stałe w widocznym miejscu, posiadaj
ą
c
ą
wykaz podstawowych danych
znamionowych ustalonych dla danej maszyny podanych przez producenta.
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Podstawowe parametry znamionowe maszyn elektrycznych
1) Moc znamionowa P
N
– moc, jak
ą
maszyna mo
Ŝ
e wyda
ć
bez
przekroczenia dopuszczalnej temperatury nagrzania,
2) Napi
ę
cie znamionowe U
N
3) Pr
ą
d znamionowy I
N
4) Znamionowa pr
ę
dko
ść
obrotowa n
N
5) Moment znamionowy silnika M
N
6) Znamionowy współczynnik mocy cos
ϕ
N
7) Sprawno
ść
znamionowa
η
N
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Podstawowe parametry znamionowe maszyn elektrycznych
8) Stopie
ń
ochrony IP
9) Rodzaj pracy S1 ÷ S10
10) Cz
ę
stotliwo
ść
znamionowa f
N
11) Przeci
ąŜ
alno
ść
znamionowa – stosunek momentu krytycznego do
momentu znamionowego
12) Po
ś
lizg znamionowy s
N
13) Znamionowe straty mocy
14) Pr
ą
d rozruchowy znamionowy
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Stopnie ochrony IP
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Stopnie ochrony IP
Najcz
ęś
ciej stosowane stopnie ochrony maszyn wiruj
ą
cych
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Zjawiska niekorzystne towarzysz
ą
ce pracy maszyn
1. Pr
ą
dy wirowe. Płyn
ą
pod wpływem napi
ęć
, które indukuj
ą
si
ę
we
wszystkich materiałach przewodz
ą
cych obj
ę
tych zmian
ą
strumienia
magnetycznego , a wi
ę
c zarówno w cienkich przewodach u
Ŝ
ywanych
na uzwojenia jak i masywnych elementach stanowi
ą
cych obwód
magnetyczny lub obudow
ę
maszyny.
2. Drgania. Mog
ą
by
ć
pochodzenia mechanicznego (złe wywa
Ŝ
enie),
elektromagnetycznego (asymetria obwodu magnetycznego),
wentylacyjnego (burzliwy przepływ czynnika chłodz
ą
cego). Na skutek
nadmiernych drga
ń
ulegaj
ą
uszkodzeniu elementy maszyn np.
ło
Ŝ
yska. Drgania którym poddany jest organizm człowieka powoduja
zmiany patologiczne (zakłócenia zmysłu równowagi, wzroku, trwałe
uszkodzenie organów wewn
ę
trznych). Z tego powodu okre
ś
la si
ę
dopuszczalny poziom drga
ń
.
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Zjawiska niekorzystne towarzysz
ą
ce pracy maszyn
3. Hałas. W maszynach elektrycznych hałas jest spowodowany
przyczynami elektromagnetycznymi (pole przemienne – wy
Ŝ
sze
harmoniczne), mechanicznymi (praca ło
Ŝ
ysk, wentylatora, szczotek)
4. Zakłócenia radioelektryczne. To napi
ę
cia, pr
ą
dy lub pola
elektromagnetyczne wielkiej cz
ę
stotliwo
ś
ci towarzysz
ą
ce pracy
maszyn, a utrudniaj
ą
ce lub uniemo
Ŝ
liwiaj
ą
ce odbiór radiowy lub
telewizyjny.
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Obsługa maszyn elektrycznych
W celu ograniczenia zagro
Ŝ
e
ń
wynikaj
ą
cych z obsługi maszyn el.
nale
Ŝ
y dopilnowa
ć
aby:
-
maszyny powinny by
ć
zbudowane i zainstalowane zgodnie z
zasadami wiedzy i wymaganiami przepisów budowy urz
ą
dze
ń
el.
-
Maszyny powinny by
ć
prawidłowo eksploatowane (konserwacja,
naprawy, badania itp.) zgodnie z odpowiedniki przepisami.
-
Osoby eksploatuj
ą
ce maszyny el. powinny mie
ć ś
wiadomo
ść
,
Ŝ
e
praca ta wymaga szczególnej ostro
Ŝ
no
ś
ci i uwagi, powinny te
Ŝ
zna
ć
zasady organizacji pracy oraz wymagania ustalone obowi
ą
zuj
ą
cymi
przepisami w zakresie BHP
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Materiały stosowane do budowy maszyn elektrycznych
Rozwa
Ŝ
aj
ą
c materiały wykorzystywane do budowy maszyn elektrycznych
ze wzgl
ę
du na spełniana przez nie w maszynie funkcj
ę
, rozró
Ŝ
niamy:
- Materiały przewodz
ą
ce (materiały obwodu elektrycznego)
- Materiały magnetyczne
- Materiały elektroizolacyjne
- Materiały konstrukcyjne
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Materiały przewodz
ą
ce
Przewodnik jest to materiał, którego rezystywno
ść
(w temperaturze 20°C)
wynosi
ρ ≤
10
6
Ω·
m. Cecha charakterystyczn
ą
materiałów przewodz
ą
cych
jest ich du
Ŝ
a konduktywno
ść
(przewodno
ść
elektryczna)
W maszynach elektrycznych z materiałów przewodz
ą
cych wykonuje si
ę
uzwojenia z drutu lub pr
ę
tów.
W maszynach elektrycznych najcz
ęś
ciej wykorzystywanymi
przewodnikami s
ą
mied
ź
, aluminium i w
ę
giel (grafit)
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Materiały przewodz
ą
ce – mied
ź
i stopy
Wa
Ŝ
niejsze wła
ś
ciwo
ś
ci miedzi:
− bardzo du
Ŝ
a przewodno
ść
elektryczna,
− du
Ŝ
a przewodno
ść
cieplna,
− wysoka odporno
ść
na korozj
ę
,
− zdolno
ść
do tworzenia stopów z ró
Ŝ
nymi pierwiastkami o bardzo
dobrych wła
ś
ciwo
ś
ciach mechanicznych.
- bardzo dobre wła
ś
ciwo
ś
ci plastyczne
- lepsze ni
Ŝ
aluminium wła
ś
ciwo
ś
ci wytrzymało
ś
ciowe
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Materiały przewodz
ą
ce – aluminium i stopy
Wła
ś
ciwo
ś
ci fizyczne (mi
ę
dzy innymi konduktywno
ść
) aluminium
zale
Ŝą
od czysto
ś
ci chemicznej metalu oraz od jego obróbki mechanicznej i
cieplnej. Ze wzgl
ę
du na zjawisko płyni
ę
cia s
ą
du
Ŝ
e trudno
ś
ci przy
wykonywaniu poł
ą
cze
ń
elektrycznych.
Wykorzystywany wsz
ę
dzie tam gdzie chodzi o zmniejszenie masy
przewodów. Dzi
ę
ki mniejszej masie wła
ś
ciwej (w porównaniu z miedzi
ą
) masa
przewodów aluminiowych o takiej samej rezystancji jest około dwa razy
mniejsza ni
Ŝ
odpowiadaj
ą
ca im masa przewodów miedzianych
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Materiały przewodz
ą
ce – w
ę
giel i grafit
Wa
Ŝ
niejsze cechy w
ę
gla i grafitu:
− dobre przewodnictwo cieplne (zwłaszcza grafitu),
− mały ci
ęŜ
ar wła
ś
ciwy,
− dobra obrabialno
ść
mechaniczna.
Zastosowanie w
ę
gla (grafitu) w maszynach elektrycznych jako styki
ś
lizgowe (szczotki słu
Ŝą
ce do poł
ą
czenia elementów wiruj
ą
cych maszyn z
elementami nieruchomymi)
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Materiały magnetyczne
- ferromagnetyki
Obwody magnetyczne
maszyn elektrycznych wykonuje
si
ę
z materiałów zapewniaj
ą
cych
uzyskanie mo
Ŝ
liwie małej
reluktancji (oporu) na drodze
strumienia magnetycznego.
Materiałami spełniaj
ą
cymi te
wymagania s
ą
ferromagnetyki.
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Materiały izolacyjne
Materiały izolacyjne (dielektryki) składaj
ą
si
ę
z cz
ą
steczek
elektrycznie oboj
ę
tnych, w których ładunki elektryczne (poza
sporadycznymi przypadkami) s
ą
zwi
ą
zane i nie mog
ą
si
ę
przemieszcza
ć
pod wpływem pola elektrycznego. Niedoskonało
ś
ci
ą
dielektryków jest
zjawisko upływno
ś
ci, polegaj
ą
ce na przewodzeniu pr
ą
du. Przewodzenie
wynika ze sko
ń
czonej, cho
ć
bardzo du
Ŝ
ej warto
ś
ci rezystywno
ś
ci.
Główne zastosowanie dielektryków to izolowanie obwodów
elektrycznych. Z tego powodu wa
Ŝ
nym parametrem dla dielektryków jest
ich wytrzymało
ść
elektryczna.
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Materiały izolacyjne
Materiały elektroizolacyjne
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Materiały izolacyjne
Podział materiałów Klasy materiałów elektroizolacyjnych w zale
Ŝ
no
ś
ci
od ich wytrzymało
ś
ci cieplnej i odporno
ś
ci na starzenie si
ę
.
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Materiały konstrukcyjne
Zadaniem materiałów konstrukcyjnych jest zapewnienie
maszynie odpowiedniej sztywno
ś
ci, wytrzymalo
ś
ci na drgania,
uderzenia itp. Ponadto w maszynach wiruj
ą
cych wymagane jest
odpowiednie uło
Ŝ
yskowanie wirnika, zabezpieczenie elementów
nieizolowanych, stworzenie układu osłon i kanałów.
Jako materiałów konstrukcyjnych u
Ŝ
ywa si
ę
prawie wył
ą
cznie
ró
Ŝ
nych gatunków stali, staliwa, rzadziej
Ŝ
eliwa.
Tylko w małych maszynach mo
Ŝ
na spotka
ć
elementy
konstrukcyjne w postaci korpusów odlewanych ze stopów aluminium
lub cz
ęś
ci tłoczone z mas plastycznych.
Powiatowe Centrum Kształcenia Ustawicznego
Dzi
ę
kuj
ę
za uwag
ę