Operator_maszyn_lesnych_833[02]Z1.03

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie

Wymagania wstępne

Cele kształcenia

Materiał nauczania

4.1.

Obsługa ciągnika rolniczego

4.1.1. Materiał nauczania

4.1.2. Pytania sprawdzające

4.1.3. Ćwiczenia

4.1.4. Sprawdzian postępów

4.2.

Poruszanie się ciągnikiem rolniczym na drodze publicznej

4.2.1. Materiał nauczania

4.2.2. Pytania sprawdzające

4.2.3. Ćwiczenia

4.2.4. Sprawdzian postępów

4.3.

ZagroŜenia na drodze

4.3.1. Materiał nauczania

4.3.2. Pytania sprawdzające

4.3.3. Ćwiczenia

4.3.4. Sprawdzian postępów

Sprawdzian osiągnięć

Literatura

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

WPROWADZENIE

Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy o technikach kierowania

ciągnikiem rolniczym i wykonywaniu czynności kontrolno-obsługowych.

W poradniku zamieszczono:

–

wymagania wstępne – wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć juŜ ukształtowane,
abyś bez problemów mógł korzystać z poradnika,

–

cele kształcenia – wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem,

–

materiał nauczania – wiadomości teoretyczne niezbędne do osiągnięcia załoŜonych celów
kształcenia i opanowania umiejętności zawartych w jednostce modułowej,

–

zestaw pytań, abyś mógł sprawdzić, czy juŜ opanowałeś określone treści,

–

wiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować

umiejętności praktyczne,

–

sprawdzian postępów,

–

sprawdzian osiągnięć, przykładowy zestaw zadań. Zaliczenie testu potwierdzi
opanowanie materiału całej jednostki modułowej,

–

literaturę.

Schemat układu jednostek modułowych w module

833[02].Z1.01

Określanie budowy i zasad działania

mechanizmów maszyn

i urządzeń

833[02].Z1.03

Stosowanie technik

kierowania

ciągnikiem

rolniczym i

wykonywanie

czynności

kontrolno-

obsługowych

833[02].Z1.02

Stosowanie przepisów ruchu

drogowego

833[02].Z1

Mechanizacja prac leśnych

833[02].Z1.04

Obsługiwanie

pojazdów

samochodowych

833[02].Z1.05

UŜytkowanie pilarki

spalinowej

i wykonywanie

czynności kontrolno-

obsługowych

833[02].Z1.06

UŜytkowanie maszyn

i urządzeń

stosowanych

w produkcji leśnej

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

rozpoznawać kolory,

stosować przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy,

znać przepisy ustawy „Prawo o ruchu drogowym”,

korzystać z róŜnych źródeł informacji,

uŜytkować komputer na poziomie podstawowym,

współpracować w grupie.

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

CELE KSZTAŁCENIA

W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć:

–

określić zakres czynności wykonywanych przed przystąpieniem do jazdy ciągnikiem,

wyjaśnić zasady wykonywania obsługi codziennej ciągnika rolniczego,

wyjaśnić zasady wykonywania obsługi okresowej ciągnika rolniczego,

zinterpretować przepisy dotyczące włączania się pojazdu do ruchu,

wyjaśnić zasady obowiązujące w przypadku zmiany kierunku jazdy lub pasa ruchu,

scharakteryzować manewry: wymijania, omijania, cofania, wyprzedzania ciągnikiem oraz
ciągnikiem z przyczepą,

określić pierwszeństwo przejazdu w róŜnych sytuacjach drogowych,

określić zasady przewozu ładunków oraz osób ciągnikiem rolniczym,

wyjaśnić zasady agregowania maszyn i przyczepy z ciągnikiem rolniczym,

zinterpretować przepisy dotyczące porządku i bezpieczeństwa ruchu na drogach,

wyjaśnić zasady zatrzymywania i postoju ciągnika rolniczego,

wyjaśnić zasady uŜywania świateł zewnętrznych,

przewidzieć zagroŜenia na drodze,

określić wpływ alkoholu i środków odurzających na sprawność kierującego pojazdem,

dokonać analizy głównych przyczyn wypadków drogowych,

określić zasady postępowania podczas wypadku drogowego,

scharakteryzować zasady udzielania pierwszej pomocy: reanimacji, tamowania krwotoków,
zabezpieczania urazów kości.

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

MATERIAŁ NAUCZANIA

4.1. Obsługa ciągnika rolniczego

4.1.1. Materiał nauczania

Samodzielne kierowanie ciągnikiem rolniczym wymaga posiadania odpowiednich

kwalifikacji  i  doświadczenia.  Przy  wykonywaniu  takich  czynności  istnieje  bowiem  duŜe
zagroŜenie  najechania  na  przeszkody,  wywrócenia  się  pojazdu,  a  takŜe  wyrządzenia  szkód
osobom  trzecim.  Równie  duŜe  ryzyko  wypadków,  urazów  rąk  i  nóg,  przygniecenia  czy
przejechania związane jest z czynnością sprzęgania i rozprzęgania przyczep, wozów i maszyn
z ciągnikami rolniczymi oraz pomocą przy tych czynnościach.

Kodeks drogowy nie dopuszcza wydawania prawa jazdy, a tym samym na kierowanie

ciągnikami rolniczymi, osobom poniŜej 18 roku Ŝycia. Ciągnik rolniczy (traktor) jest to
pojazd uŜywany do przemieszczania pojazdów i urządzeń nie posiadających własnego napędu
(np. przyczepy), do napędu maszyn i urządzeń nie posiadających własnego silnika, za
pośrednictwem wałka odbioru mocy, koła zapasowego lub złączy hydrauliki zewnętrznej.

Mówiąc o obsłudze ciągnika rolniczego niezbędne jest zdefiniowanie pojęcia

motogodziny. Motogodziną jest jednostka miary czasu pracy maszyny, obliczanej jako
róŜnica między czasem jej zakończenia a rozpoczęcia, odpowiadająca godzinie –
uwielokrotnionej podstawowej jednostce czasu układu SI.

Przykład:

Dla wykonania określonej pracy remontowej drogi uŜyto następujących maszyn:
–

młota pneumatycznego pracującego w godzinach 7:00–9:00

9:00h – 7:00h = 2 h → 2 motogodziny
–

koparko-spycharki pracującej w godzinach 8:00–12:15

12:15h – 8:00h = 4h 15min → 4,25 motogodziny
–

walca drogowego pracującego w godzinach 16:00–16:30

16:30h – 16:00h = 30min → 0,5 motogodziny
2 motogodziny + 4,25 motogodziny + 0,5 motogodziny = 6,75 motogodziny
Ogólny czas pracy maszyn wykorzystanych w pracach drogowych wynosi 6,75 motogodziny.

W ciągnikach rolniczych i innych maszynach napędzanych silnikami spalinowymi

o zmiennych obrotach motogodzina to czas pracy urządzenia przy znamionowych obrotach:

M = nt /: nz

gdzie:
M – motogodziny,
n – obroty maszyny w jednostce czasu, zazwyczaj na minutę,
n

– obroty znamionowe w jednostce czasu,

t – czas w godzinach.

Maszyny wyposaŜone w silniki spalinowe i inne np. ciągniki rolnicze, kombajny mają

wbudowane liczniki motogodzin pracy. Wskazania ich decydują o przeglądach i remontach.
Liczniki motogodzin są odpowiednikami liczników kilometrów w samochodach.

Przed rozpoczęciem jazdy kierujący ciągnikiem rolniczym powinien przeprowadzić

szereg czynności, tak aby jazda ciągnikiem była bezpieczna zarówno dla niego jak i innych

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

uczestników  ruchu.  Podstawowym  zadaniem  obsługi  technicznej  jest  utrzymanie  pojazdu
w stanie  sprawności  technicznej.  Podczas  uŜytkowania  pojazdu  –  w  wyniku  naturalnych
procesów  zuŜycia  oraz  oddziaływania  czynników  otoczenia  –  następuje  zmiana  stanu
technicznego  poszczególnych  zespołów  i  elementów,  która  moŜe  doprowadzić  do  ich
uszkodzenia  lub  zakłócenia  pracy,  powodując  nieplanowany  przestój  pojazdu.  Zmiana  stanu
technicznego niektórych  układów moŜe być przyczyną wypadków. Dbałość o właściwy stan
techniczny  pojazdu  oraz  przestrzeganie  zalecanych  terminów  dokonywania  przeglądów
technicznych przyczyniają się do obniŜenia kosztów eksploatacji pojazdu.

Obsługa codzienna ciągnika rolniczego polega przede wszystkim na uzupełnieniu

materiałów eksploatacyjnych oraz sprawdzeniu działania układów ściśle związanych
z bezpieczeństwem pracy, W obsłudze ciągnika stosuje się następujące rodzaje przeglądów:
–

sprawdzić poziom oleju w misce olejowej,

–

sprawdzić pracę silnika i wskazania przyrządów na tablicy rozdzielczej,

–

sprawdzić ilość paliwa w zbiorniku,

–

sprawdzić poziom oleju i poziom zanieczyszczeń w pojemniku multicyklonu, a w razie
potrzeby oczyścić pojemnik i uzupełnić poziom oleju,

–

sprawdzić poziom cieczy chłodzącej w chłodnicy lub zbiorniku wyrównawczym,

–

sprawdzić działanie układu kierowniczego,

–

sprawdzić poziom płynu hamulcowego i działanie hamulców,

–

sprawdzić działanie odbiorników prądu,

–

sprawdzić ciśnienie w ogumieniu.

Rys. 1. Ciągnik rolniczy [16]

Obsługa okresowa ciągnika rolniczego obejmuje:

–

wymianę olejów i filtrów,

–

sprawdzenie i wymianę podzespołów układu hamulcowego,

–

diagnostykę układu pneumatycznego (regenerację lub wymianę zaworów ciśnieniowych),

–

sprawdzenie i naprawę instalacji elektrycznej,

–

nacinanie, wymianę ogumienia na nowe,

–

sprawdzenie i naprawę zawieszenia osi i kabin ciągników,

–

naprawę turbospręŜarek, spręŜarek powietrza, itd.,

–

naprawę skrzyni biegów.

Wymiana oleju w ciągniku rolniczym

Wymiana oleju pozwala na prawie całkowitą wymianę oleju zuŜytego na olej nowy. W tym
celu naleŜy odkręcić przewód powrotu oleju z chłodnicy olejowej w kierunku skrzyni biegów
i zamontować specjalną przystawkę z kranikiem umoŜliwiającym regulację ilości

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

wypływającego  oleju.  Do  wlewu  oleju  naleŜy  zamontować  specjalne  urządzenie,  które
równieŜ  posiada  kranik  umoŜliwiający  dozowanie  takiej  ilości  oleju  jaka  wypływa
z przewodu  powrotu  oleju  z  chłodnicy  olejowej.  Napełnić  urządzenie  odpowiednim  dla
danego  typu  olejem,  ustawić  w  określonym  połoŜeniu  oba  kraniki  i  uruchomić  silnik.
Następnie powoli załączyć wszystkie połoŜenia dźwigni zmiany biegów. Czynność tą naleŜy
powtarzać do momentu  wypływu z przewodu chłodnicy  czystego oleju.  Następnie wyłączyć
silnik,  podłączyć  ponownie  przewód  powrotny  z  chłodnicy  olejowej  do  skrzyni  biegów
i odłączyć  urządzenie  napełniające.  Uruchomić  ponownie  silnik  i przeprowadzić  kontrolę
poziomu oleju. W razie konieczności skorygować stan do stanu właściwego. Praktycznie przy
dynamicznej  wymianie  oleju  połączonej  z  płukaniem  skrzyni,  konwertora  i  chłodnicy  ilość
uŜytego  oleju  powinna  równać  się  ilości  pełnego  stanu  przewidzianego  dla  danego  typu
skrzyni.

Ciągnik rolniczy pracuje zwykle w warunkach duŜego zanieczyszczenia. Dlatego olej

w silniku  szybko  ulega  zabrudzeniu.  Zadaniem  filtrów  olejowych  jest  oczyszczanie  oleju
z pyłu dostającego się do silnika z zasysanym powietrzem, z zanieczyszczeń mechanicznych
powstających  na  skutek  tarcia  mechanizmów  oraz  z  osadów  wytwarzanych  w  wyniku
spalania  się  oleju  na  gładzi  cylindrowej.  Filtr  siatkowy  znajdujący  się  w  misce  olejowej,
wstępnie  oczyszcza  olej  i  chroni  pompę  przed  duŜymi  zanieczyszczeniami  mechanicznymi.
Następne  filtry,  występujące  w  układzie  smarowania,  odznaczają  się  znacznie  większą
dokładnością  oddzielania  zanieczyszczeń.  Filtry  dokładnego  oczyszczania  wymienia  się
podczas  kaŜdej  wymiany  oleju  w  silniku.  Wymiana  filtra  jest  w  większości  przypadków
czynnością bardzo prostą. Wystarczy odkręcić dwie opaski ściskające przewody, wyjąć stary
filtr  i  załoŜyć  nowy.  Niekiedy  problemem  moŜe  być  brak  miejsca  lub  skorodowane
połączenia.  Dość  często  zdarza  się,  Ŝe  filtr  połączony  jest  z  sztywnym  przewodem
paliwowym  nakrętką  i  wówczas,  jeśli  był  dawno  nieodkręcany,  mogą  pojawić  się  problemy
z  odkręceniem.  Aby  nie  zniszczyć  nakrętki,  trzeba  dysponować  specjalnym  kluczem,  takim
jakiego  uŜywa  się  do  przewodów  hamulcowych.  Natomiast  gdy  filtr  jest  w  zbiorniku,  to
odradza się samodzielną wymianę, gdyŜ do tego celu potrzebne są specjalne klucze, których
nie  opłaca  się  kupować  tylko  dla  jednej  wymiany.  Po  wymianie  filtra  w  silnikach
benzynowych z elektryczną pompą paliwa (a taka jest we wszystkich silnikach z wtryskiem)
naleŜy  kilka  razy  przekręcić  kluczyk  w  pozycję  zapłon,  ale  bez  uruchamiania  silnika,  aby
pompa napełniła cały układ paliwem pod odpowiednim ciśnieniem.

W niektórych silnikach do dokładnego oczyszczania oleju stosuje się filtry odśrodkowe.

Ich  działanie  polega  na  wykorzystaniu  róŜnicy  cięŜaru  oleju  i  zanieczyszczeń.
Zanieczyszczony  olej  jest  podawany  do  wirującego  cylindra.  Pod  wpływem  działania  sił
odśrodkowych,  zanieczyszczenia  osadzają  się  na  ściankach  wirnika,  a  oczyszczony  olej
wpływa do miski olejowej.

Równie prostymi w budowie i działaniu są filtry magnetyczne wychwytujące z oleju

drobne zanieczyszczenia ze stali. Filtry magnetyczne występują w postaci magnesów
mocowanych najczęściej w korkach spustowych oleju w silniku i skrzyni przekładniowej.

Ciągnik rolniczy musi być odpowiednio oznaczony. Przed rozpoczęciem jazdy naleŜy

umieścić czerwoną tablicę odblaskową w kształcie trójkąta:
–

z tyłu ciągnika rolniczego, jeŜeli nie ciągnie przyczepy,

–

z tyłu przyczepy ciągniętej przez ciągnik rolniczy,

–

prostopadle i symetrycznie do osi podłuŜnej pojazdu lub po jego lewej stronie oraz
prostopadle do powierzchni jezdni.

Przed uruchomieniem silnika w ciągniku rolniczym naleŜy dźwignię wału odbioru mocy

ustawić  w  połoŜeniu  neutralnym.  Nie  naleŜy  włączać  pierwszego  biegu,  ani  nie  ustawiać
dźwigni  reduktora  na  niski  zakres  prędkości.  Sterowanie  ciągnikiem  odbywa  się  za  pomocą
zwrotnicowego układu kierowniczego jednej lub obydwu osi, a w najcięŜszych maszynach za
pomocą  przegubowego  układu  kierowniczego

Przegubowy układ kierowniczy umoŜliwia

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

zachodzenie tylnych kół przy skręcie pod maszynę. W efekcie maszyna jest bardzo zwrotna
i ma minimalny promień skrętu przy pełnym skręcie.

Zimą mogą zaistnieć problemy z włączeniem silnika. Przyczyną utrudniającą rozruch

zimnego silnika moŜe być: wadliwe paliwo, rozładowany akumulator, wadliwe działanie
ś

wiec Ŝarowych, bądź zapowietrzony układ paliwowy. Dlatego zaleca się korzystać ze

sprawdzonego źródła pobierania paliwa. W przypadku zapowietrzenia układu paliwowego
naleŜy usunąć powietrze z pompy wtryskowej bądź filtru paliwa.

W celu odpowietrzenia układu zasilania naleŜy poluzować śruby odpowietrzające,

znajdujące się na pompie wtryskowej i filtrach, i tak długo pompować paliwo ręczną pompą,
aŜ  przestaną  wydobywać  się  z  filtrów,  pompy  i  przewodów  banieczki  powietrza.  Układ
zasilania  jest  najbardziej  precyzyjnym  mechanizmem  silnika  i  dlatego  wszystkie  czynności
związane  z  naprawą  układu  zasilania  moŜe  wykonywać  tylko  wyspecjalizowany  zakład
naprawczy.

Po uruchomieniu silnika naleŜy przestrzegać równieŜ wielu zasad związanych z samym

prowadzeniem ciągnika rolniczego:
–

podczas jazdy ciągnikiem zaleca się unikać częściowego wciskania pedału sprzęgła,

–

nie naleŜy wybierać biegu, aby silnik pracował na mocy maksymalnej, ani przełączać
reduktora bez rozłączania napędu,

–

podczas jazdy całkowite wciśnięcie pedału dwustopniowego sprzęgła umoŜliwia
odłączenie wału odbioru mocy jak równieŜ odłączenie skrzyni biegów od silnika.

Silnik wytwarza energię mechaniczną, która z jego wału poprzez mechanizmy napędowe

jest przenoszona do mechanizmów jezdnych ciągnika. Zadaniem mechanizmów napędowych
jest więc przenoszenie napędu. PoniewaŜ moment obrotowy wału korbowego silnika, a takŜe
prędkość  obrotowa  tego  wału  mają  inne  wartości,  niŜ  te  jakie  są  potrzebne  w  zespole
jezdnym, więc do zadań zespołu przenoszenia napędu naleŜy równieŜ ich zmiana. Zadaniem
mechanizmów  jezdnych  jest  umoŜliwienie  ciągnikowi  poruszania  się,  z  jednoczesnym
wytwarzaniem  nadmiaru  siły  napędowej,  aby  ciągnik  dysponował  odpowiednio  duŜą  siłą
pociągową.

Czyszczenie wszelkich elementów ciągnika moŜe się odbywać tylko przy wyłączonym

silniku z zachowaniem szczególnej ostroŜności ze strony osoby czyszczącej pojazd.

Ciągnikiem rolniczym moŜna poruszać się po róŜnych powierzchniach, nie tylko tych

całkowicie  gładkich.  Podczas  jazdy  w  trudnym  terenie  znaczną  poprawę  własności
trakcyjnych ciągnika rolniczego moŜna uzyskać przez włączenie wzmacniacza momentu oraz
blokadę mechanizmu róŜnicowego. Wzmacniacz momentu jest rodzajem reduktora w postaci
zębatej  przekładni.  Wbudowany  w  układ  napędowy  ciągnika  rolniczego  pozwala  na
przełączanie  biegu  bez  włączania  sprzęgła  i  odejmowania  gazu.  Mechanizm  róŜnicowy  jest
natomiast  odmianą  przekładni  do  napędzania  osi,  z  których  jedna  oś  stanowi  przedłuŜenie
drugiej, z róŜnymi prędkościami obrotowymi. Blokady mechanizmu róŜnicowego powodują,
Ŝ

e po ich zablokowaniu pojazd zachowuje się, jakby miał sztywną oś. Blokada stosowana jest

głównie jako ułatwienie przy ruszaniu z podłoŜa, na którym ugrzęzł lub zawisł ciągnik.
Włączenie blokady spowoduje przekazanie równej mocy na kaŜde ze zblokowanych kół.
W ciągniku blokadę mechanizmu róŜnicowego zaleca się włączyć albo podczas prac w polu
lub w początkowej fazie poślizgu jednego z kół.

Ponadto w czasie kierowania ciągnikiem po stoku naleŜy: unikać zawracania w kierunku

spadku oraz unikać jazdy w poprzek pochyłości. Przed rozpoczęciem prac osoba prowadząca
ciągnik rolniczy powinna ustawić fotel w ciągniku tak, aby mieć łatwy i bezpieczny dostęp do
elementów  sterowniczych.  Istotną  rzeczą  jest  równieŜ  odpowiednie  ustawienie  luster  przed
rozpoczęciem  jazdy  tak,  aby  inne  pojazdy  lub  osoby  na  drodze  były  dla  kierującego
ciągnikiem  widoczne.  Silnik  moŜe  być  uruchomiony  tylko  w momencie,  gdy  odpowiednia
osoba zasiada na fotelu kierowcy.

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

Mechanizm hamowania słuŜy do zmniejszenia prędkości jazdy i zatrzymania pojazdu.

Hamulce  słuŜą  teŜ  do  unieruchomienia  pojazdu  podczas  postoju.  W  ciągnikach  rolniczych
hamulce  stosuje  się  tylko  na  kołach  tylnych  i  są  to  hamulce  cierne.  W  zaleŜności  od
konstrukcji  elementów  ciernych  rozróŜnia  się  hamulce:  taśmowe,  szczękowe  i  tarczowe.
W zaleŜności od sposobu przenoszenia sił z pedału hamulca na  element  cierny  rozróŜnia się
hamulce: mechaniczne, hydrauliczne, pneumatyczne.

Hamulce szczękowe i hamulce tarczowe są najczęściej stosowane w ciągnikach

rolniczych.  Hamulec  szczękowy  jest  stosowany  w  lekkich  ciągnikach.  Hamulce  tarczowe  są
stosowane  w  ciągnikach  cięŜszych.  W  hamulcach  tarczowych  elementami  hamującymi  są
tarcze  cierne  zamocowane  na  półosiach.  WyŜej  wymienione  typy  hamulców  moŜna
uruchamiać  równieŜ  przez  przesunięcie  dźwigni  hamulca  ręcznego.  Hamulec  ręczy  ma
moŜliwość trwałego blokowania hamulców i spełnia funkcję hamulca postojowego. Działanie
hamulców  głównych  sprawdza  się  na  równej,  suchej  i  twardej  powierzchni,  a  hamulca
ręcznego na pochyłości.

Mając do czynienia z ciągnikiem rolniczym warto wiedzieć, Ŝe składa się on z silnika,

mechanizmów

przenoszących

napęd,

mechanizmów

jezdnych

oraz

układów

umoŜliwiających sterowanie (tzn. z układu hamowania i kierowania) i zapewniających
odpowiednie warunki pracy.

W czasie eksploatacji ciągnika rolniczego niedopuszczalne jest:

–

zaczepianie lin, łańcuchów lub haków holowniczych do miejsc konstrukcyjnie nie
przewidzianych do tego celu,

–

wskakiwanie na sprzęt lub zeskakiwanie z niego w czasie jego ruchu,

–

sprawdzanie poziomu cieczy chłodzącej w układzie chłodzenia lub otwieranie korka
wlewu oleju przy rozgrzanym silniku,

–

rozłączanie napędu lub zatrzymanie pracy silnika podczas jazdy ze stoków,

–

pozostawianie uruchomionego sprzętu bez dozoru,

–

uruchamianie sprzętu w pomieszczeniach zamkniętych, nie wyposaŜonych w system
odprowadzania spalin na zewnątrz,

–

uŜywanie sprzętu w pomieszczeniach, w których zachodzi niebezpieczeństwo wybuchu
pyłu, par etyliny lub palnego gazu.

Ciągnik rolniczy z przyczepą
Podstawowym kryterium podziału przyczep rolniczych jest liczba osi kół. RozróŜnia się

przyczepy dwuosiowe i jednoosiowe.

Przyczepy dwuosiowe mają obrotnicowy mechanizm skrętu i są resorowane. Resory

w przyczepie rolniczej umoŜliwiają niskie umieszczenie skrzyni ładunkowej. Utrudnia to
załadunek i wyładunek, a tym samym zwiększa pracochłonność tych czynności.

Rys. 2. Przyczepa dwuosiowa [17]

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

Przyczepa jednoosiowa z jednej strony jest podparta osią, a z drugiej – zaczepem.

W takiej przyczepie dociąŜenie kół napędzanych częścią cięŜaru przyczepy poprawia warunki
współpracy kół z podłoŜem, zmniejsza poślizg kół napędzanych, zmniejsza zuŜycie paliwa
oraz zwiększa przejezdność agregatu w trudnych warunkach.

Rys. 3. Przyczepa jednoosiowa [17]

Przyczepy rolnicze są wyposaŜone w urządzenia do samoczynnego rozładunku skrzyni.

W  wielu  przyczepach  stosuje  się  hydrauliczne wychylanie  skrzyni,  co powoduje  zsuwanie
się  z  niej  ładunku.  W  przyczepach  jednoosiowych  stosuje  się  wywrót  jednostronny  –  do
tyłu.  W przyczepach  dwuosiowych  moŜe  być  stosowany  trójstronny  wywrót  skrzyni.
Skrzynia  jest  wówczas  połączona  z  ramą  przyczepy  w  czterech  miejscach  (po  bokach
skrzyni).  Są  to  połączenia  rozłączne,  zabezpieczone  zatyczkami.  Aby  dokonać  wywrotu
skrzyni  ładunkowej  na  lewą  stronę,  trzeba  odbezpieczyć  połączenia  po  stronie  przeciwnej.
Gdy  zaistnieje  potrzeba  wywrotu  skrzyni  do  tyłu,  odbezpiecza  się  przednie  połączenia
z obydwu  stron  skrzyni.  Po  dokonaniu  rozładunku  i  opuszczeniu  skrzyni  naleŜy  ponownie
zabezpieczyć  połączenia  zatyczkami,  w  przeciwnym  razie  moŜe  nastąpić  uszkodzenie
przyczepy.

Łączenie układu hydraulicznego przyczepy z układem hydraulicznym ciągnika wymaga

sprawdzenia,  czy  olej  w  przyczepie  jest  taki  sam,  jak  w  ciągniku.  W  układach  ciągnika
i przyczepy  musi  teŜ  być  wystarczająca  ilość  oleju,  w  przeciwnym  razie  nie  nastąpi  pełne
podniesienie  skrzyni  ładunkowej.  Podczas  rozłączania  układów  hydraulicznych  przyczepy
i ciągnika naleŜy dbać o zachowanie czystości łączonych elementów. Gniazdo hydraulicznego
szybkozłącza  powinno  być  zakryte  nakręcaną  osłoną.  Wtyk  szybkozłącza  przyczepy  musi
być umieszczony w specjalnym gnieździe. Przystępując do łączenia układów hydraulicznych
naleŜy oczyścić wtyk i gniazdo czystą szmatą, aby usunąć drobne zanieczyszczenia.

Oprócz hydraulicznego urządzenia wywrotu stosuje się urządzenia rozładunkowe

w postaci przenośników podłogowych, które składają się z napędzanych łańcuchów
połączonych poprzeczkami. Łańcuchy są napędzane za pomocą wału napędowego,
połączonego z wałkiem odbioru mocy ciągnika.

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

Rys. 4. Przenośnik podłogowy [18]

W przyczepach rolniczych stosuje się hamulce sterowane spręŜonym powietrzem, czyli

hamulce  pneumatyczne.  Pneumatyczna  instalacja  sterowania  hamulcami  przyczepy  powinna
być połączona z pneumatyczną instalacją sterowania hamulcami ciągnika. Z tyłu ciągnika jest
umieszczone szybkozłącze pneumatyczne, z którym łączy się przewód ciśnieniowy instalacji
pneumatycznej  przyczepy.  Aby  ułatwić  połączenie  lub  rozłączenie  złącza  pneumatycznego,
kierowca  ciągnika  powinien  nacisnąć  pedał  hamulca.  Spowoduje  to  spadek  ciśnienia
powietrza w złączu do wartości równej ciśnieniu atmosferycznemu.. Przyczepa jest gotowa do
eksploatacji  praktycznie  natychmiast  po  połączeniu  szybkozłącza.  Czas,  jaki  upływa  od
chwili  połączenia  szybkozłącza  pneumatycznego  do  chwili  ruszenia  z  miejsca,  wynoszący
kilka  minut,  wystarcza  do  napełnienia  zbiornika  przyczepy  spręŜonym  powietrzem,  a  tym
samym istnieje moŜliwość zadziałania hamulców.

Kierowca ciągnika jest zobowiązany do sprawdzenia prawidłowości działania instalacji

pneumatycznej i hamulców przyczepy. Wszelkie nieszczelności instalacji naleŜy natychmiast
usuwać,  poniewaŜ  są  one  przyczyną  blokowania  kół  przyczepy.  Przepływem  powietrza
w instalacji  przyczepy  steruje  zawór  pneumatyczny.  Gdy  w  zaworze  tym  zamarznie
wykroplona  z  powietrza  woda,  przestaje  on  działać.  Dlatego  w  sezonie  zimowym  instalację
powietrzną  naleŜy  odwadniać  spuszczając  wodę  ze  zbiornika  spręŜonego  powietrza  za
pomocą zaworu umieszczonego w dolnej jego części.

Kontrola ciągnika rolniczego
Ciągnik rolniczy musi być poddawany ciągłej kontroli. Kontrola ciągnika rolniczego jest

istotna, bowiem terminowe dokonywanie przeglądów pozwala na:
–

utrzymanie odpowiedniej mocy i sprawności silnika,

–

utrzymanie właściwego zuŜycia paliwa i minimalnego zanieczyszczenia środowiska.
WaŜna jest ekonomiczna jazda ciągnikiem rolniczym. Ekonomiczna jazda ciągnikiem to:

–

jazda na moŜliwie najwyŜszym biegu bez przeciąŜania silnika,

–

unikanie gwałtownych przyspieszeń i hamowań.
NaleŜy sprawdzać regularnie jego ogumienie: zuŜycia bieŜnika opon oraz powierzchni

bocznej  opon.  NaleŜy  sprawdzać  równieŜ  głębokość  bieŜnika.  Opony  maja  wskaźniki
kontrolne,  które  informują  o  zuŜyciu.  Przy  małej  głębokości  rzeźby  bieŜnika  zwiększa  się
ryzyko poślizgu na mokrej powierzchni.

Ciągnik rolniczy moŜe zostać zakwalifikowany jako nadmiernie uciąŜliwy dla

rodowiska, jeŜeli zawartość spalin jest nieprawidłowa oraz ciągnik powoduje nadmierny

hałas i z ciągnika wyciekają róŜne płyny.

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

Poruszając się ciągnikiem rolniczym po drodze waŜne jest przeprowadzanie czynności

związanych z kontrolą elementów oświetlenia ciągnika.

Do przeprowadzenia kontroli elementów oświetlenia ciągnika nie są potrzebne Ŝadne

przyrządy czy urządzenia. Wystarczy tylko wiedza diagnosty, a składają się na nią
następujące czynności:
1)

sprawdzenie stanu reflektorów i Ŝarówek

sprawdzenie działania światła stop. Światło stop powinno świecić wyraźnie mocniej od
pozostałych świateł pozycyjnych. Jego włączenie powinno następować przy
10 milimetrowym skoku pedału hamulca.

sprawdzenie działania świateł kierunkowskazów. Światła kierunkowskazów winny
ś

wiecić wystarczająco intensywnie. WaŜny jest czas zadziałania, który nie powinien

przekraczać 1 sek. NaleŜy zwrócić takŜe uwagę na częstotliwość błysków. Musi być ona
równomierna i wynosić 90 plus minus 30 cykli na minutę.

sprawdzenie  działania  świateł  pozycyjnych.  Sprawdza  się  po  prostu  czy  światła  te
działają  zwracając  uwagę  na  intensywność  świecenia.  Oprócz  tego  waŜny  jest  stan
kloszy. Nie mogą być one zabrudzone ani od wewnątrz ani z zewnątrz. Niedopuszczalne
są  równieŜ  pęknięcia  umoŜliwiające  dostawanie  się  wody  do  środka  lub  powodujące
załamanie światła.

sprawdzenie  stanu  połączeń.  Nieprawidłowe  (skorodowane)  połączenie  przewodu
masowego reflektora z masą pojazdu przyczynia się do niepoŜądanego  spadku napięcia.
Skutkuje  to  bowiem  zmniejszeniem  skuteczności  świetlnej.  Spadek  napięcia  najłatwiej
sprawdzić  mierząc  woltomierzem  róŜnicę  napięcia  miedzy  masą  reflektora  a  masą
pojazdu.

sprawdzenie  działania  lampek  kontrolnych  i  pozostałych  świateł  (awaryjne,
przeciwmgłowe, cofania).  Lampki kontrolne umieszczone wewnątrz pojazdu najczęściej
przy  liczniku,  powinny  informować  kierowcę  o  włączeniu  odpowiednich  świateł  przy
pomocy sygnału świetlnego lub dźwiękowego.

Obsługując ciągnik rolniczy nie wolno:

−

odchodzić od uruchomionego ciągnika,

−

pozostawiać ciągnika nie zabezpieczonego przed moŜliwością uruchomienia go przez
małe dzieci,

−

pozwalać, by dziecko pomagało przy sprzęganiu ciągnika z przyczepą lub maszyną
rolniczą.

NaleŜy zadbać o to, aby wszystkie uŜywane wały przegubowo-teleskopowe (wałki

przekazu mocy) zabezpieczone były kompletnymi, nieuszkodzonymi osłonami.

Aby uniknąć nieszczęśliwych zdarzeń podczas pracy z maszynami rolniczymi naleŜy:

utrzymywać maszyny w dobrym stanie technicznym,

dbać o odpowiednie zabezpieczenie wszelkich ruchomych części maszyn (z wyjątkiem
ruchomych części roboczych, których nie moŜna osłonić) osłonami stanowiącymi
fabryczne wyposaŜenie maszyn,

niezwłocznie ponownie zamontować osłony zdjęte na czas naprawy lub konserwacji po
zakończeniu czynności obsługowych,

w trakcie koszenia traw lub zbóŜ, prasowania siana lub słomy, orania – zawsze mieć
w zasięgu wzroku dzieci, które mogą ewentualnie towarzyszyć przy pracy,

nie pozwalać, aby osoby postronne przebywały w odległości mniejszej niŜ 50 metrów od
ciągnika (dotyczy uŜywania między innymi kosiarek rotacyjnych, rozdrabniaczy łęcin).

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki śywnościowej z dnia 12 stycznia 1998

roku W sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy obsłudze ciągników, maszyn, narzędzi

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

i urządzeń technicznych stosowanych w rolnictwie określa warunki bezpieczeństwa i higieny
pracy przy obsłudze ciągników rolniczych:
–

przy obsłudze sprzętu rolniczego naleŜy przestrzegać zasad określonych przez
producentów w instrukcjach obsługi,

–

sprzęt rolniczy pochodzący z importu powinien być wyposaŜony w instrukcję obsługi
w języku polskim,

–

obsługa samojezdnych lub stacjonarnych maszyn rolniczych i melioracyjnych powinna
być wykonywana przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje i stosowne
przeszkolenie wymagane przy obsłudze takich maszyn,

–

sprzęt rolniczy powinien być wyposaŜony w:
a)

osłony zespołów i części ruchomych mogących stwarzać zagroŜenie dla osób
obsługujących ten sprzęt,

narzędzia niezbędne do bezpiecznej jego obsługi.

Kontrola stanu technicznego, regulowanie i wykonywanie doraźnych napraw i prac

konserwacyjnych oraz czyszczenie części lub zespołów roboczych sprzętu rolniczego
dopuszczalne są po uprzednim unieruchomieniu silnika i wyłączeniu wszystkich napędzanych
zespołów tego sprzętu. Dopuszczalne jest regulowanie napędzanych hydraulicznie zespołów
roboczych podczas ich pracy, jeŜeli instrukcja obsługi to przewiduje.

Podczas kaŜdej przerwy w pracy sprzętu rolniczego napęd powinien być wyłączony.

Niedopuszczalne jest:

demontowanie  podpory  zapobiegającej  przechylaniu  się  do  przodu  lub  do  tyłu  sprzętu
jednoosiowego,  jeŜeli  nie  jest  to  konieczne  dla  realizacji  funkcji  uŜytkowych  maszyny,
lub podpieranie sprzętu rolniczego na prowizorycznych podstawkach,

wykonywanie napraw pod uniesionymi i nie zabezpieczonymi przed samoczynnym
opadnięciem maszynami rolniczymi lub ich zespołami,

pozostawianie sprzętu rolniczego na stokach lub innych pochyłościach terenu bez
zabezpieczenia go przed samoczynnym stoczeniem się.

Osoby obsługujące maszyny przyczepiane, zawieszane lub półzawieszane do ciągnika

powinny zajmować miejsce na pomostach technologicznych.

Przestrzeganie zasad bezpieczeństwa podczas pracy z ciągnikiem rolniczym:

–

ciągnikiem moŜe kierować wyłącznie osoba posiadająca prawo jazdy na ciągnik,

–

uruchomienie i kierowanie ciągnikiem rolniczym dopuszczalne jest wyłącznie ze

stanowiska kierowcy,

–

w czasie pracy ciągnika nikt oprócz jego kierowcy nie moŜe znajdować się na ciągniku
(chyba, Ŝe kabina jest dwuosobowa),

–

przed ruszeniem z miejsca naleŜy upewnić się Ŝe w sąsiedztwie ciągnika nie przebywają

osoby postronne, a szczególnie dzieci,

–

w czasie jazdy pedały hamulców powinny być połączone zapadką, aby tylne koła

hamowały jednocześnie,

–

przy zjeŜdŜaniu z pochyłości włączyć naleŜy bieg i sprzęgło,

–

w czasie postoju i przerw w pracy wyłącz ciągnik, włącz hamulec ręczny, przyczepy.

Przestrzeganie zasad bezpieczeństwa podczas uŜytkowania ciągnika rolniczego z przyczepą.
–

ładunki sypkie jak zboŜe, nawozy mineralne luzem mogą być przewoŜone w szczelnych
przyczepach, zabezpieczonych plandekami lub płachtami, uniemoŜliwiającymi
rozsypywanie się ładunku po drodze,

–

ładunki przestrzenne – jak słoma czy siano – powinny być układane i przewoŜone na
przyczepie tak, by nie utrudniały kierowania pojazdem, nie ograniczały widoczności, nie
zasłaniały świateł i tablic rejestracyjnych,

–

dopuszczalna jest moŜliwość przewozu ludzi na przyczepach, jeŜeli będą oni zatrudnieni
przy załadunku lub są dowoŜeni do pracy np. w polu, jeśli:

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

liczba osób na przyczepie nie przekracza 5,

osobom stojącym na przyczepie zapewni się uchwyty do trzymania,

przewoŜone osoby nie mogą znajdować się między przewoŜonym ładunkiem,
a przednią burtą przyczepy,

prędkość ciągnika nie moŜe przekraczać 20 km/h.

4.1.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

W jakich aktach prawnych uregulowane są zasady obsługi ciągnika rolniczego
i przyczepy?

Jakie czynności naleŜy wykonać przed przystąpieniem do jazdy ciągnikiem rolniczym?

Na czym polega obsługa ciągnika rolniczego?

Jakich zasad bezpieczeństwa naleŜy przestrzegać podczas pracy z ciągnikiem rolniczym?

Jakich zasad bezpieczeństwa naleŜy przestrzegać podczas pracy z ciągnika z przyczepą?

4.1.3 Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Dokonaj wymiany zanieczyszczonego filtru paliwa w układzie zasilania ciągnika

rolniczego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

sprawdzić czy ciągnik rolniczy jest wyłączony,

odkręcić opaski ściskające przewody,

wyjąć zanieczyszczony filtr paliwa,

załoŜyć nowy filtr paliwa,

przekręcić kluczyk w pozycję „zapłon”,

zanotować wyniki,

przeanalizować otrzymane wyniki.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

–

ciągnik rolniczy,

–

filtr paliwa,

–

przybory do pisania,

–

arkusz do ćwiczenia.

Ćwiczenie 2

Przeprowadź odpowietrzenie układu zasilania ciągnika rolniczego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

sprawdzić czy ciągnik rolniczy jest wyłączony,

poluzować śruby odpowietrzające,

pompować paliwo ręczną pompą,

zanotować wyniki,

przeanalizować otrzymane wyniki.

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

ciągnik rolniczy,

−

ręczna pompa,

−

przybory do pisania,

−

arkusz do ćwiczenia.

Ćwiczenie 3

Przeprowadź czynności niezbędne do przygotowania ciągnika rolniczego do jazdy.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

sprawdzić ciśnienie powietrza w zbiorniku oraz ogumieniu,

sprawdzić sprawność sygnalizacji ciągnika,

sprawdzić układ hamulcowy i kierowniczy ciągnika,

sprawdzić oznakowanie ciągnika rolniczego,

zanotować wyniki,

przeanalizować otrzymane wyniki.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

– ciągnik rolniczy,
–

manometr,

–

przybory do pisania,

–

arkusz do ćwiczenia,

–

Poradnik dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Określ czynności związane z wymianą oleju w skrzyni przekładniowej ciągnika

rolniczego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

podejść do ciągnika rolniczego,

wymienić olej w ciągniku rolniczym,

zanotować wyniki,

przeanalizować otrzymane wyniki,

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

ciągnik rolniczy,

−

olej,

−

zestaw narzędziowy,

−

przybory do pisania,

−

arkusz do ćwiczenia,

−

Poradnik dla ucznia.

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

Ćwiczenie 5

Przeprowadź czynności obsługowe związane z kontrolą elementów oświetlenia ciągnika

rolniczego.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

podejść do ciągnika rolniczego,

skontrolować oświetlenie ciągnika rolniczego,

zanotować wyniki,

przeanalizować otrzymane wyniki.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

ciągnik rolniczy,

−

przybory do pisania,

−

arkusz do ćwiczenia,

−

Poradnik dla ucznia.

Ćwiczenie 6

Dopasuj pojęcia dotyczące elementów sterowania mechanizmami pojazdu w ciągniku

rolniczym do poniŜszych definicji.

1.

Przegubowy układ kierowniczy.

Wał napędowy.

Wzmacniacz momentu.

Blokada mechanizmu róŜnicowego.

Mechanizm róŜnicowy.

rodzaj reduktora w postaci zębatej przekładni, wbudowany w układ napędowy ciągnika
rolniczego. Pozwala na przełączanie biegu bez włączania sprzęgła i odejmowania gazu,

umoŜliwia zachodzenie tylnych kół przy skręcie pod maszynę. W efekcie maszyna jest
bardzo zwrotna i ma minimalny promień skrętu przy pełnym skręcie,

odmiana przekładni do napędzania osi, z których jedna oś stanowi przedłuŜenie drugiej,
z róŜnymi prędkościami obrotowymi,

przyrząd ten naleŜy zabezpieczyć łańcuszkiem, aby zapobiec obracaniu się osłony,

przyrząd ten powoduje, Ŝe po zablokowaniu pojazd zachowuje się, jakby miał sztywną
oś. Moc jest przekazywana na to koło, które ma najmniejsze opory toczenia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

rozróŜniać elementy sterowania mechanizmami ciągnika rolniczego,

określić nazwy przyrządów,

wypełnić arkusz do ćwiczeń.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

przybory do pisania,

−

arkusz do ćwiczenia,

−

Poradnik dla ucznia.

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

Ćwiczenie 7

Określ czynności kierowcy podczas rozpoczynania i zakończenia jazdy ciągnikiem

rolniczym.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

wymienić czynności kierującego ciągnikiem rolniczym przed rozpoczęciem jazdy,

wymienić czynności kierującego ciągnikiem rolniczym po zakończeniu jazdy,

wypełnić arkusz do ćwiczeń.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

przybory do pisania,

−

arkusz do ćwiczenia,

−

Poradnik dla ucznia.

4.1.4 Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wskazać akty prawne, w których uregulowane są zasady obsługi
ciągnika rolniczego i przyczepy?

określić zakres czynności, które muszą być wykonane przed
przystąpieniem ciągnika rolniczego do jazdy?

wyjaśnić zasady wykonywania codziennej obsługi ciągnika
rolniczego?

scharakteryzować zasady bezpieczeństwa podczas pracy z ciągnikiem
rolniczym?

scharakteryzować zasady bezpieczeństwa podczas pracy z ciągnikiem
rolniczym z przyczepą?

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

4.2. Poruszanie się ciągnikiem rolniczym na drodze publicznej

4.2.1. Materiał nauczania

Poruszając się ciągnikiem rolniczym na drodze publicznej, kierujący musi opanować

wiele manewrów, tak aby jazda była bezpieczna zarówno dla niego jak i innych uczestników
ruchu. Do najczęściej wykonywanych manewrów naleŜą: włączanie się do ruchu, zmiana
kierunku jazdy lub pasa ruchu, wymijanie, omijanie, cofanie, wyprzedzanie, przecinanie się
kierunków ruchu.

Włączanie się do ruchu

Włączanie się ciągnika rolniczego (z przyczepą lub bez) do ruchu następuje przy
rozpoczynaniu jazdy po postoju lub zatrzymaniu się nie wynikającym z warunków lub
przepisów ruchu drogowego oraz przy wjeŜdŜaniu:
–

na drogę z nieruchomości, z obiektu przydroŜnego lub dojazdu do takiego obiektu,
z drogi nie będącej drogą publiczną oraz ze strefy zamieszkania,

–

na drogę z pola lub na drogę twardą z drogi gruntowej,

–

na jezdnię z pobocza, z chodnika lub z pasa ruchu dla pojazdów powolnych.
Kierujący pojazdem, włączając się do ruchu, jest obowiązany zachować szczególną

ostroŜność oraz ustąpić pierwszeństwa innemu pojazdowi lub uczestnikowi ruchu.

Zmiana kierunku jazdy lub pasa ruchu

Kierujący pojazdem moŜe zmienić kierunek jazdy lub zajmowany pas ruchu tylko
z zachowaniem szczególnej ostroŜności. Jest on obowiązany zbliŜyć się:
–

do prawej krawędzi jezdni – jeŜeli zamierza skręcić w prawo,

–

do środka jezdni lub na jezdni o ruchu jednokierunkowym do lewej jej krawędzi – jeŜeli
zamierza skręcić w lewo.

Zmieniając zajmowany pas ruchu kierujący pojazdem jest obowiązany ustąpić

pierwszeństwa  pojazdowi  jadącemu  po  pasie  ruchu,  na  który  zamierza  wjechać  oraz
pojazdowi wjeŜdŜającemu na ten pas z prawej strony. Wcześniej musi wyraźnie sygnalizować
zamiar  zmiany  kierunku  jazdy  lub  pasa  ruchu  oraz  zaprzestać  sygnalizowania  niezwłocznie
po wykonaniu manewru.

Kierującemu ciągnikiem rolniczym zabrania się zawracania: w tunelu, na moście,

wiadukcie lub drodze jednokierunkowej oraz w warunkach, w których mogłoby to zagrozić
bezpieczeństwu ruchu na drodze lub ruch ten utrudnić.

Wymijanie, cofanie, omijanie

Kierujący pojazdem jest obowiązany:
–

przy wymijaniu zachować bezpieczny odstęp od wymijanego pojazdu lub uczestnika
ruchu, a w razie potrzeby zjechać na prawo i zmniejszyć prędkość lub zatrzymać się,

–

przy omijaniu zachować bezpieczny odstęp od omijanego pojazdu, uczestnika ruchu lub
przeszkody, a w razie potrzeby zmniejszyć prędkość. Omijanie pojazdu sygnalizującego
zamiar skręcenia w lewo moŜe odbywać się tylko z jego prawej strony,

–

przy  cofaniu  ustąpić  pierwszeństwa  innemu  pojazdowi  lub  uczestnikowi  ruchu
i zachować  szczególną  ostroŜność,  a  w  szczególności:  sprawdzić,  czy  wykonywany
manewr  nie  spowoduje  zagroŜenia  bezpieczeństwa  ruchu  lub  jego  utrudnienia  oraz
upewnić  się,  czy  za  pojazdem  nie  znajduje  się  przeszkoda.  W  razie  trudności
w  osobistym  upewnieniu  się  kierujący  jest  obowiązany  zapewnić  sobie  pomoc  innej
osoby.

Zabrania się cofania ciągnikiem rolniczym w tunelu, na moście i wiadukcie.

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

Wyprzedzanie
Kierujący pojazdem jest obowiązany przed wyprzedzaniem upewnić się w szczególności,

czy:
–

ma odpowiednią widoczność i dostateczne miejsce do wyprzedzania bez utrudnienia
komukolwiek ruchu,

–

kierujący, jadący za nim, nie rozpoczął wyprzedzania,

–

kierujący, jadący przed nim na tym samym pasie ruchu, nie zasygnalizował zamiaru

wyprzedzania innego pojazdu, zmiany kierunku jazdy lub zmiany pasa ruchu.

Kierujący pojazdem jest obowiązany przy wyprzedzaniu zachować szczególną

ostroŜność, a zwłaszcza bezpieczny odstęp od wyprzedzanego pojazdu lub uczestnika ruchu.
W razie wyprzedzania pojazdu jednośladowego lub kolumny pieszych odstęp ten nie moŜe
być mniejszy niŜ 1 m. Jest on obowiązany przy wyprzedzaniu przejeŜdŜać z lewej strony
wyprzedzanego pojazdu, jednakŜe:

pojazd szynowy moŜe być wyprzedzany tylko z prawej strony, chyba Ŝe połoŜenie torów
uniemoŜliwia takie wyprzedzanie lub wyprzedzanie odbywa się na jezdni
jednokierunkowej,

wyprzedzanie pojazdu lub uczestnika ruchu, który sygnalizuje zamiar skręcenia w lewo,
moŜe odbywać się tylko z jego prawej strony,

dopuszcza  się  wyprzedzanie  z  prawej  strony  na  odcinku  drogi  z  wyznaczonymi  pasami
ruchu  na  jezdni  jednokierunkowej,  na  jezdni  dwukierunkowej,  jeŜeli  co  najmniej  dwa
pasy ruchu na obszarze zabudowanym lub trzy pasy ruchu poza obszarem zabudowanym
przeznaczone są do jazdy w tym samym kierunku.

Kierujący pojazdem jest obowiązany zjechać jak najbardziej na prawo i – w razie

potrzeby – zatrzymać się w celu ułatwienia wyprzedzania.

Zabrania się wyprzedzania pojazdu silnikowego jadącego po jezdni:

przy dojeŜdŜaniu do wierzchołka wzniesienia,

na zakręcie oznaczonym znakami ostrzegawczymi,

na skrzyŜowaniu, z wyjątkiem skrzyŜowania o ruchu okręŜnym lub na którym ruch jest
kierowany.

Zabrania się równieŜ wyprzedzania pojazdu uprzywilejowanego na obszarze zabudowanym.

Przecinanie się kierunków ruchu

Kierujący pojazdem, zbliŜając się do skrzyŜowania, jest obowiązany zachować

szczególną ostroŜność i ustąpić pierwszeństwa pojazdowi nadjeŜdŜającemu z prawej strony,
a jeŜeli skręca w lewo – takŜe jadącemu z kierunku przeciwnego na wprost lub skręcającemu
w prawo.

Kierującemu pojazdem zabrania się:

–

wjeŜdŜania na skrzyŜowanie, jeŜeli na skrzyŜowaniu lub za nim nie ma miejsca do
kontynuowania jazdy,

–

rozdzielania kolumny pieszych.

ZbliŜając  się  do  przejścia  dla  pieszych  naleŜy  zachować  szczególną  ostroŜność  i  ustąpić
pierwszeństwa  pieszemu  znajdującemu  się  na  przejściu.  JeŜeli  kierujący  skręca  w  drogę
poprzeczną,  jest  obowiązany  ustąpić  pierwszeństwa  pieszemu  przechodzącemu  na
skrzyŜowaniu przez jezdnię drogi, na którą wjeŜdŜa.

Ciągnikiem rolniczym nie wolno:

–

wyprzedzać pojazdu na przejściu dla pieszych i bezpośrednio przed nim, z wyjątkiem
przejścia, na którym ruch jest kierowany,

–

omijać pojazdu, który jechał w tym samym kierunku, lecz zatrzymał się w celu ustąpienia
pierwszeństwa pieszemu,

–

jechać wzdłuŜ po chodniku lub przejściu dla pieszych.

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

Kierujący pojazdem, przejeŜdŜając przez chodnik lub drogę dla pieszych, jest

obowiązany jechać powoli i ustąpić pierwszeństwa pieszemu. W razie przechodzenia przez
jezdnię osoby niepełnosprawnej, uŜywającej specjalnego znaku, lub osoby o widocznej
ograniczonej sprawności ruchowej, kierujący pojazdem jest obowiązany zatrzymać pojazd w
celu umoŜliwienia jej przejścia.

ZbliŜając się do przejazdu kolejowego oraz przejeŜdŜając przez przejazd kierujący

ciągnikiem rolniczym obowiązany jest zachować szczególną ostroŜność. Przed wjechaniem
na tory musi upewnić się, czy nie zbliŜa się pojazd szynowy, oraz przedsięwziąć odpowiednie
ś

rodki ostroŜności, zwłaszcza jeŜeli wskutek mgły lub z innych powodów przejrzystość

powietrza jest zmniejszona.

Kierujący ciągnikiem rolniczym jest obowiązany prowadzić pojazd z taką prędkością,

aby mógł go zatrzymać w bezpiecznym miejscu, gdy nadjeŜdŜa pojazd szynowy lub gdy
urządzenie zabezpieczające albo dawany sygnał zabrania wjazdu na przejazd.
Kierującemu pojazdem zabrania się:
–

objeŜdŜania opuszczonych zapór lub półzapór oraz wjeŜdŜania na przejazd, jeŜeli
opuszczanie ich zostało rozpoczęte lub podnoszenie nie zostało zakończone,

–

wjeŜdŜania na przejazd, jeŜeli po drugiej stronie przejazdu nie ma miejsca do
kontynuowania jazdy,

–

wyprzedzania pojazdu na przejeździe kolejowym i bezpośrednio przed nim,

–

omijania pojazdu oczekującego na otwarcie ruchu przez przejazd, jeŜeli wymagałoby to
wjechania na część jezdni przeznaczoną dla przeciwnego kierunku ruchu.
W razie unieruchomienia pojazdu na przejeździe kolejowym, kierujący pojazdem jest

obowiązany  niezwłocznie  usunąć  go  z  przejazdu,  a  jeŜeli  nie  jest  to  moŜliwe,  ostrzec
kierującego pojazdem szynowym o niebezpieczeństwie. Kierujący pojazdem, który nie moŜe
rozwinąć  prędkości  większej  niŜ  6  km/h,  przed  wjazdem  na  przejazd  kolejowy  jest
obowiązany  upewnić  się,  czy  w  czasie  potrzebnym  na  przejechanie  przez  ten  przejazd  nie
nadjedzie pojazd szynowy lub uzgodnić czas tego przejazdu z dróŜnikiem kolejowym.

PrzewoŜenie osób i ładunków ciągnikiem rolniczym
Ciągniki rolnicze z przyczepą są przystosowane do przewozu ładunków oraz osób.

UŜytkowanie przyczep do ciągników rolniczych – bezpośrednio załadowywanych materiałem
objętościowym przez maszynę zbierającą – eliminuje konieczność układania materiału, a więc
wyklucza  konieczność  przebywania  ludzi  na  przyczepie.  W kaŜdym  przypadku  transportu
materiałów  wysoko  załadowywanych  (słoma,  siano)  niezbędnym  wyposaŜeniem  przyczep
powinna  być  drabina  o  długości  odpowiedniej  do  wysokości  przewidywanego  ładunku,  tak
aby człowiek mógł bezpiecznie załadować ładunek.
PrzewoŜenie  osób  na  wysoko  załadowanych  przyczepach  jest  niedopuszczalne,  gdyŜ  takie
postępowanie grozi wypadkiem podczas przejeŜdŜania pod wiaduktami oraz pod konarami
przydroŜnych drzew.

Dopuszczalny jest przewóz ludzi na przyczepach, jeŜeli będą oni zatrudnieni przy

załadunku lub są dowoŜeni do pracy np. w polu, ale muszą być spełnione następujące
warunki:
–

liczba osób na przyczepie nie przekracza 5,

–

osobom stojącym na przyczepie zapewni się uchwyty do trzymania,

–

przewoŜone osoby nie mogą znajdować się między przewoŜonym ładunkiem, a przednią
burtą przyczepy,

–

prędkość ciągnika nie moŜe przekraczać 20 km/h.

Przyczepy uŜywane regularnie do przewozu pracowników lub osób trzecich

W takich przyczepach naleŜy zapewnić przewoŜonym osobom siedzenia z oparciami

przymocowanymi do podłogi przyczepy. Wszyscy pasaŜerowie, w tym dzieci, powinni

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

siedzieć ze stopami opartymi na podłodze, najlepiej zwróceni twarzami do kierunku jazdy lub
na  zewnątrz  przyczepy.  Jeśli  jednak  tak  nie  jest  (to  znaczy  pasaŜerowie  siedzą  zwróceni
twarzami  do  środka  przyczepy),  to  za  oparcie  dla  pleców  mogą  słuŜyć  im  burty  brzegowe
przyczepy  (w  tym  tylna  i  przednia).    Przepisy  polskie  wymagają,  by  jako  siedzenia  słuŜyły
ławki  przymocowane  do  podwozia  w sposób  uniemoŜliwiający  niezamierzone  zmiany  ich
połoŜenia,  o  długości  co  najmniej  40  cm  na  jedną  osobę  i  szerokości  (głębokości)  nie
mniejszej niŜ 30 cm. Odstęp między dwiema sąsiednimi ławkami ustawionymi jedna za drugą
nie  powinien  być  mniejszy  niŜ  65  cm,  a  ustawionymi  naprzeciw  –  90  cm,  wliczając  w  to
szerokość  jednej  ławki.  Oparcie  musi  mieć  wysokość,  na  jaką  sięgają  barki  przeciętnego,
siedzącego  męŜczyzny  –  60  cm  nad  powierzchnię  siedzenia.  Dla  dzieci  wysokość  oparć
będzie róŜna (w zaleŜności od wieku). Krawędzie przyczepy powinny być zabezpieczone, aby
zapobiec  wypadnięciu  pasaŜerów.  Burty  przednie,  tylne,  boczne  oraz  poręcze  muszą  być
zamontowane  bezpiecznie  na  swoim  miejscu.  Wszystkie  burty  i  poręcze  muszą  być
wystarczająco  mocne,  aby  wytrzymały  cięŜar  osoby  dorosłej,  nie  ulegając  przy  tym
zniszczeniu  lub  odkształceniu  (poręcze  zabezpieczające  powinny  wytrzymać  nacisk
w poziomie  o  sile  co  najmniej  1000  kg).  W  przypadku  opierania  się  siedzących  pasaŜerów
o poręcze bądź

burty boczne przyczepy, muszą one wytrzymać cięŜar całkowitej liczby osób,

które  mogłyby  się  o  nie  opierać.  Solidne  burty  przednie,  tylne  i boczne  powinny  sięgać  na
wysokość  co  najmniej  92  cm.  Jeśli  brzegi  zabezpieczone  są  poręczą,  jej  wysokość  musi
wynosić  nie  mniej  niŜ  92  cm,  lecz  nie  więcej  niŜ  107  cm.  Na  wysokości  między  46  cm
a 53,5 cm potrzebna jest poręcz środkowa. Na wystających krawędziach przyczepy musi być
zamontowana  listwa  przypodłogowa  o  wysokości  co  najmniej  7,5  cm.  Wszystkie  ruchome
fragmenty  burty  bocznej  lub  poręczy,  otwierane  w  celu  umoŜliwienia  wejścia  i  wyjścia,
powinny dawać taki sam poziom zabezpieczenia, pozostając zamknięte w czasie jazdy.

W przypadku przewozu małych dzieci (np. dzieci w wieku przedszkolnym, jadących

z dorywczymi  robotnikami  lub  dzieci  ze  szkolnej  wycieczki),  burty  boczne  powinny  być
wypełnione  np.  przyspawaną  siatką  lub  innym  podobnym  materiałem.  PasaŜerowie  muszą
mieć zapewnione bezpieczne wejście na przyczepę i zejście z niej. MoŜe to być zamontowana
na stałe drabinka lub schodki, których najniŜszy szczebel lub stopień jest nie wyŜej niŜ 55 cm
nad poziomem ziemi. Na wysokości między 92cm a 107cm nad podłogą przyczepy musi być
bezpieczny  uchwyt,  pomocny  dla  osób  wchodzących  i  schodzących.  Wejście  na  przyczepę
powinno się znajdować  za jej kołami. W przypadku uŜywania drabiny przenośnej, musi ona
być wystarczająco sztywna, mocna i zabezpieczana po ustawieniu (drabina słuŜąca pasaŜerom
do wchodzenia na przyczepę powinna być na niej przewoŜona).

Na przyczepie nie wolno przewozić nic innego poza pasaŜerami, ich narzędziami

i  rzeczami  osobistymi  (tzn.  nie  moŜe  być  na  niej  Ŝadnych  towarów,  sprzętu  lub  innych
ładunków).  Przyczepy  uŜywane  regularnie  do  przewozu  osób  powinny  mieć  wyraźne
oznakowanie dotyczące dopuszczalnej liczby pasaŜerów.

Przyczepy uŜywane okazjonalnie do przewozu pracowników

PasaŜerowie muszą mieć moŜliwość siedzenia podczas jazdy (na gotowych siedzeniach,

przymocowanych do podłogi). Muszą istnieć burty boczne, przednia i tylna, zabezpieczające
ludzi  przed  wypadnięciem  z  przyczepy.  Powinny  one  mieć  wysokość  co  najmniej  47  cm
licząc  od  poziomu,  na  którym  siedzą  pasaŜerowie.  Nikt  nie  powinien  stać  na  przyczepie
w  czasie  jazdy,  jeśli  jej  burty  nie  są  wystarczająco  wysokie,  aby  dawały  dostateczne
zabezpieczenie  pasaŜerom  (jak  to  jest  np.  w  przyczepach  do  przewozu  ziarna,  gdzie  burty
sięgają  do  wysokości  klatki  piersiowej  osoby  stojącej  i  mają  bezpieczne  uchwyty).  śadna
z przewoŜonych osób nie moŜe jechać siedząc na  górnej krawędzi burt bocznych, tylnej  czy
przedniej lub z nogami spuszczonymi poza krawędzie przyczepy. Nie wolno przewozić osób
na przyczepach załadowanych całkowicie lub częściowo, jeśli ładunek mógłby przemieszczać
się  i  spowodować  uraz:  bezpośrednio  (np.  przygniatając  pasaŜera)  lub  pośrednio  (np.

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

powodując  jego  upadek).  JeŜeli  jednak  ludzie  są przewoŜeni  na  ładunku  znajdującym  się  na
przyczepie, powinno się to odbywać jedynie na siedząco, zaś burty brzegowe powinny sięgać
na  wysokość  co  najmniej  47  cm  nad  poziomem  ładunku.  Trzeba  zapewnić  wejście  na
przyczepę.  Mogą  to  być  stopnie  lub  drabina,  zamocowane  na  stałe,  lub  przenośna  drabina,
zabezpieczana po ustawieniu. W przypadku nowych przyczep wymóg ten jest spełniony, jeśli
są one fabrycznie wyposaŜone w udogodnienia do wchodzenia na nie.

Łączenie ciągnika rolniczego z przyczepą
Jak juŜ wiadomo, ciągnik rolniczy moŜe być wykorzystywany do pracy samodzielnie lub

z przyczepą. W przypadku konieczności skorzystania z przyczepy, musi ona zostać połączona
z ciągnikiem.

Aby prawidłowo przeprowadzić czynność sprzęgania ciągnika rolniczego z przyczepą,

naleŜy:
–

podjechać ciągnikiem rolniczym przed przyczepę,

–

cofnąć ciągnikiem w kierunku przyczepy w sposób umoŜliwiający dokonanie
sprzęgnięcia,

–

wyregulować wysokość zaczepu przyczepy (w przypadku gdy konstrukcja przyczepy to
umoŜliwia),

–

dokonać  połączenia  zaczepu  przyczepy  z  zaczepem  ciągnika  rolniczego  oraz
zabezpieczyć  zespół  przed  rozłączeniem  (nałoŜyć  zaczep  przyczepy  na  hak  holowniczy
ciągnika rolniczego),

–

podłączyć do ciągnika rolniczego przewody elektryczne przyczepy (przewód elektryczny
nie moŜe dotykać drogi i nie moŜe ulec zerwaniu lub rozłączeniu w czasie),

–

podłączyć przewody hamulcowe,

–

sprawdzić działanie świateł przyczepy,

–

podnieść podpory zaczepu przyczepy i zabezpieczyć ją przed uszkodzeniem w trakcie
jazdy lub zwolnienia blokady wysokości zaczepu przyczepy (jeŜeli zaczep przyczepy jest
wyposaŜony w podporę),

–

zwolnić hamulec postojowy przyczepy,

–

sprawdzić i ewentualnie ustawić korektor siły hamowania (jeŜeli istnieje).

Zasady jazdy z przyczepą
Ładunek umieszczony na przyczepie nie moŜe powodować przekroczenia dopuszczalnej

masy całkowitej lub dopuszczalnej ładowności pojazdu. Ładunek umieszcza się w taki
sposób, aby:

–

nie powodował przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę,

–

nie naruszał stateczności pojazdu,

–

nie utrudniał kierowania pojazdem,

–

nie ograniczał widoczności drogi lub nie zasłaniał świateł, urządzeń sygnalizacyjnych,
tablic rejestracyjnych lub innych tablic albo znaków, w które pojazd jest wyposaŜony.

Ładunek umieszczony na przyczepie powinien być zabezpieczony przed zmianą

połoŜenia lub wywoływaniem nadmiernego hałasu. Urządzenia słuŜące do mocowania
ładunku powinny być zabezpieczone przed rozluźnieniem się, swobodnym zwisaniem lub
spadnięciem podczas jazdy.

Ładunek sypki moŜe być umieszczony tylko w szczelnej skrzyni ładunkowej,

zabezpieczonej dodatkowo odpowiednimi zasłonami uniemoŜliwiającymi wysypywanie się
ładunku na drogę. Ładunek wystający poza płaszczyzny obrysu pojazdu moŜe być na nim
umieszczony tylko przy zachowaniu następujących warunków:

–

ładunek  wystający  poza  boczne  płaszczyzny  obrysu  pojazdu  moŜe  być  umieszczony
tylko  w  taki  sposób,  aby  całkowita  szerokość  pojazdu  z  ładunkiem  nie  przekraczała
2,55 m, a przy szerokości pojazdu 2,55 m nie przekraczała 3 m, jednak  pod warunkiem

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

umieszczenia ładunku tak, aby z jednej strony nie wystawał na odległość większą niŜ
23 cm,

–

ładunek nie moŜe wystawać z tyłu pojazdu na odległość większą niŜ 2 m od tylnej
płaszczyzny obrysu pojazdu lub zespołu pojazdów,

–

ładunek nie moŜe wystawać z przodu pojazdu na odległość większą niŜ 0,5 m od
przedniej płaszczyzny obrysu i większą niŜ 1,5 m od siedzenia dla kierującego.

Przy przewozie drewna długiego dopuszcza się wystawanie ładunku z tyłu za przyczepę

na odległość nie większą niŜ 5 m. Ładunek wystający poza przednią lub boczne płaszczyzny
obrysu pojazdu powinien być oznaczony. Dotyczy to równieŜ ładunku wystającego poza tylną
płaszczyznę obrysu pojazdu na odległość większą niŜ 0,5 m.

Oznakowanie ładunku musi być następujące:

–

ładunek wystający z przodu pojazdu oznacza się chorągiewką barwy pomarańczowej lub
dwoma białymi i dwoma czerwonymi pasami, tak aby były widoczne z boków i z przodu
pojazdu, a w okresie niedostatecznej widoczności białym światłem umieszczonym na
najbardziej wystającej do przodu części ładunku,

–

ładunek  wystający  z  boku  pojazdu  oznacza  się  chorągiewką  barwy  pomarańczowej
o wymiarach co najmniej 50 x 50 cm, umieszczoną przy najbardziej wystającej krawędzi
ładunku,  a  ponadto  w  okresie  niedostatecznej  widoczności  białym  światłem
odblaskowym  skierowanym  do  przodu  oraz  czerwonym  światłem  odblaskowym
skierowanym  do  tyłu.  Światła  te  nie  powinny  znajdować  się  w  odległości  większej  niŜ
40cm  od  najbardziej  wystającej  krawędzi  ładunku.  JeŜeli  długość  wystającego  z  boku
ładunku,  mierzona  wzdłuŜ  pojazdu,  przekracza  3m,  to  chorągiewkę  i  światła  umieszcza
się odpowiednio przy przedniej i tylnej części ładunku,

–

ładunek  wystający  z  tyłu  pojazdu  oznacza  się  białymi  i  czerwonymi  pasami
umieszczonymi  bezpośrednio  na  ładunku  lub  na  tarczy  na  jego  tylnej  płaszczyźnie  albo
na  zawieszonej  na  końcu  ładunku  bryle  geometrycznej  (np.  stoŜku,  ostrosłupie).
Widoczna  od  tyłu  łączna  powierzchnia  pasów  powinna  wynosić  co  najmniej  1000  cm

przy czym nie moŜe być mniej niŜ po dwa pasy kaŜdej barwy. W okresie niedostatecznej
widoczności na najbardziej wystającej do tyłu krawędzi ładunku umieszcza się czerwone
ś

wiatło i czerwone światło odblaskowe. Przy przewozie drewna długiego zamiast

oznakowania białymi i czerwonymi pasami dopuszcza się oznakowanie końca ładunku
chorągiewką lub tarczą barwy pomarańczowej.

Zatrzymanie i postój pojazdu

Kierując ciągnikiem rolniczym naleŜy przestrzegać zasad obowiązujących przy

zatrzymaniu  i postoju  pojazdu.  Zatrzymanie  i  postój  pojazdu  są  dozwolone  tylko  w  miejscu
i w warunkach, w których jest on z dostatecznej odległości widoczny dla innych kierujących
i nie  powoduje  zagroŜenia  bezpieczeństwa  ruchu  drogowego  lub  jego  utrudnienia.
Kierujący pojazdem, zatrzymując ciągnik rolniczy na jezdni, jest obowiązany ustawić go jak
najbliŜej  jej  krawędzi  oraz  równolegle  do  niej.  W  czasie  postoju  na  drodze  poza  obszarem
zabudowanym  pojazd  powinien  znajdować  się,  jeŜeli  to  tylko  moŜliwe,  poza  jezdnią.
Kierujący  pojazdem  jest  obowiązany  stosować  sposób  zatrzymania  lub  postoju  wskazany
znakami  drogowymi  oraz  jest  obowiązany  w  czasie  postoju  zabezpieczyć  pojazd  przed
moŜliwością  jego  uruchomienia  przez  osobę  niepowołaną  oraz  zachować  inne  środki
ostroŜności niezbędne do uniknięcia wypadku.

Zabrania się zatrzymania ciągnika rolniczego:

–

na przejeździe kolejowym, na przejeździe tramwajowym, na skrzyŜowaniu oraz
w odległości mniejszej niŜ 10 m od przejazdu lub skrzyŜowania,

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

–

na przejściu dla pieszych, na przejeździe dla rowerzystów oraz w odległości mniejszej niŜ
10m przed tym przejściem lub przejazdem. Na drodze dwukierunkowej o dwóch pasach
ruchu zakaz ten obowiązuje takŜe za tym przejściem lub przejazdem,

–

w tunelu, na moście lub na wiadukcie,

–

na jezdni wzdłuŜ linii ciągłej oraz w pobliŜu jej punktów krańcowych, jeŜeli zmusiłoby to
innych kierujących pojazdami wielośladowymi do najeŜdŜania na tę linię,

–

na jezdni obok linii przerywanej wyznaczającej krawędź jezdni oraz na jezdni i na
poboczu obok linii ciągłej wyznaczającej krawędź jezdni,

–

w odległości mniejszej niŜ 10 m od przedniej strony znaku lub sygnału drogowego, jeŜeli
zostałyby one zasłonięte przez pojazd,

–

na jezdni przy jej lewej krawędzi, z wyjątkiem zatrzymania lub postoju pojazdu na
obszarze zabudowanym na drodze jednokierunkowej lub na jezdni dwukierunkowej
o małym ruchu,

–

na pasie między jezdniami,

–

w odległości mniejszej niŜ 15 m od słupka lub tablicy oznaczającej przystanek, a na
przystanku z zatoką – na całej jej długości,

–

w odległości mniejszej niŜ 15 m od punktów krańcowych wysepki, jeŜeli jezdnia
z prawej jej strony ma tylko jeden pas ruchu,

–

na drodze dla rowerów.

Zabrania się postoju ciągnika rolniczego:

–

w miejscu utrudniającym wjazd lub wyjazd, w szczególności do i z bramy, garaŜu,
parkingu lub wnęki postojowej,

–

w miejscu utrudniającym dostęp do innego prawidłowo zaparkowanego pojazdu lub
wyjazd tego pojazdu,

–

przed i za przejazdem kolejowym, po obu stronach drogi, na odcinku od przejazdu
kolejowego do słupka wskaźnikowego z jedną kreską,

–

w strefie zamieszkania w innym miejscu niŜ wyznaczone w tym celu.

Światła w ciągniku rolniczym

Rys. 5. Układ świateł w ciągniku rolniczym na „desce rozdzielczej” [16]

Lampka kontrolna tylnego światła przeciwmgielnego.

Lampka kontrolna kierunkowskazów ciągnika.

Lampka kontrolna kierunkowskazów przyczepy.

Lampka kontrolna świateł awaryjnych.

Ciśnieniomierz powietrza.

Przełącznik oświetlenia ciągnika. Montowany jest tylko w ciągnikach wyposaŜonych
w zamek układu kierowniczego z elektro-magnetycznym blokowaniem.

Zaślepka.

Zespół lampek kontrolnych.

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

10.

Przełącznik reflektora roboczego i tylnego światła przeciwmgielnego.

11.

Przełącznik kierunkowskazów, świateł i sygnału dźwiękowego (światła mijania
i drogowe, kierunkowskazy, sygnał świetlny i dźwiękowy).

12.

Włącznik świateł awaryjnych.

13.

Przełącznik świateł mijania w masce ciągnika na światła na dachu kabiny.

14.

Wskaźnik prędkości obrotowej silnika z licznikiem motogodzin.

15.

Lampka kontrolna sprzęgła WOM.

16.

Lampka kontrolna minimalnego ciśnienia powietrza. Lampka zapala się przy usterce
układu hamulców pneumatycznych lub przy spadku ciśnienia poniŜej 380 kPa.

17.

Lampka kontrolna świateł kabiny, Sygnalizuje włączenie reflektorów na dachu kabiny.

18.

Paliwomierz. Przy zapaleniu się lampki kontrolnej w zbiorniku znajduje się jeszcze około
1/6 aŜ 1/10 pojemności.

19.

Termometr cieczy chłodzącej.

20.

Stacyjka

kluczykiem

lub

stacyjka

zamkiem

układu

kierowniczego

z elektromagnetycznym blokowaniem

21.

Przycisk rozrusznika (montowany jest ze stacyjką bez zamka układu kierowniczego).

4.2.2.

Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie zasady obowiązują podczas włączania się pojazdu do ruchu?

Jakie zasady obowiązują podczas zmiany kierunku jazdy lub pasa ruchu?

Na czym polegają manewry: wyprzedzania, wymijania, omijania i cofania ciągnikiem
rolniczym?

Jakie zasady obowiązują podczas łączenia ciągnika rolniczego z przyczepą?

Jakie zasady obowiązują w czasie przewoŜenia osób ciągnikiem rolniczym?

Jakie zasady obowiązują w czasie przewoŜenia osób ciągnikiem rolniczym z przyczepą?

Jakie rodzaje świateł występują w ciągniku rolniczym?

4.2.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Przeczytaj poniŜsze stwierdzenia, a następnie, jeŜeli uwaŜasz, Ŝe zdanie jest prawdziwe –

wpisz w kratkę literę P zaś, jeŜeli uwaŜasz, Ŝe zdanie jest fałszywe, wpisz literą F.
1)

przy włączaniu się do ruchu kierujący pojazdem obowiązany jest ustąpić
pierwszeństwa innemu uczestnikowi ruchu.

zmieniając kierunek ruchu kierujący ciągnikiem rolniczym obowiązany jest
zbliŜyć się do prawej krawędzi jezdni.

dozwolone jest cofanie ciągnikiem rolniczym na moście.

ludzie mogą być przewoŜeni w kaŜdej przyczepie.

łączenie ciągnika rolniczego z przyczepą moŜe nastąpić przy włączonym silniku.

kierujący ciągnikiem rolniczym jest obowiązany uŜywać świateł mijania przez
cały rok.

kierujący ciągnikiem rolniczym moŜe postawić ciągnik w strefie zamieszkania
w dowolnym miejscu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

dokonać analizy treści ćwiczenia,

odszukać w poradniku dla ucznia opisy określonych manewrów wykonywanych przez
kierującego ciągnikiem rolniczym,

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

zanotować wyniki,

przeanalizować otrzymane wyniki,

zaprezentować otrzymane wyniki na forum grupy i przeprowadzić dyskusję dotyczącą
wiarygodności otrzymanych wyników.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

przybory do pisania,

−

arkusz do ćwiczenia,

−

przepisy o ruchu drogowym,

−

Poradnik dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Przeprowadź symulacje manewrów ciągnika rolniczego na drodze: włączenia się do

ruchu, zmiany kierunku jazdy, zmiany pasa ruchu, wymijania, cofania, omijania,
wyprzedzania.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

zapoznać się z filmem dydaktycznym lub planszami poglądowymi ilustrującymi
wykonywanie manewrów na drodze,

skorzystać z programu komputerowego, który pozwoli na symulację manewrów na
drodze,

dokonać symulacji poszczególnych manewrów,

przeanalizować otrzymane wyniki,

zaprezentować otrzymane wyniki.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

program komputerowy pozwalający na symulację zdarzeń na drodze,

−

plansze poglądowe,

−

przepisy o ruchu drogowym,

−

Poradnik dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Patrząc na poniŜsze sytuacje, odpowiedz na pytania:

Rys. 1. do ćwiczenia 3 [10]

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

W powyŜszej sytuacji pojazd 1:
a)

przejeŜdŜa ostatni.

ustępuje przejazdu pojazdowi 2.

moŜe jechać po ustąpieniu pierwszeństwa pojazdowi 3.

Rys. 2. do ćwiczenia 3 [10]

W powyŜszej sytuacji pojazd 1:
a)

przejeŜdŜa jako ostatni.

ma pierwszeństwo przed pojazdem 3.

ma pierwszeństwo przed pojazdem 2.

Rys. 3. do ćwiczenia 3 [10]

W powyŜszej sytuacji pojazd 1:
a)

ustępuje pierwszeństwa pojazdowi 4.

przejeŜdŜa przed pojazdem 2.

przejeŜdŜa przed pojazdem 3.

Rys. 4. do ćwiczenia 3 [10]

W powyŜszej sytuacji pojazd 1:
a)

ma pierwszeństwo przed pojazdem 2.

ma pierwszeństwo przed pojazdem 3.

przejeŜdŜa ostatni.

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

odszukać odpowiednie manewry w ustawie „Prawo o ruchu drogowym”",

wybrać właściwą odpowiedź,

przeanalizować otrzymane wyniki,

zaprezentować otrzymane wyniki.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

−

przybory do pisania,

−

arkusz do ćwiczenia,

−

plansze poglądowe,

−

przepisy o ruchu drogowym,

−

Poradnik dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Odpowiedz na przykładowe pytania rozwiązując test egzaminacyjny na prawo jazdy.

Pamiętaj, Ŝe nie zawsze tylko jedna odpowiedź jest prawidłowa.

1.

Przed rozpoczęciem dłuŜszej jazdy zaleca się sprawdzić poziom:
a)

oleju w silniku.

płynu w układzie hamulcowym.

płynu w układzie chłodzenia i zbiornika spryskiwacza szyb.

Ekonomiczna jazda samochodem to:
a)

unikanie gwałtownych przyspieszeń i hamowań.

utrzymywanie za wszelka cenę stałej prędkości przy wjeździe pod górę.

jazda na moŜliwie najwyŜszym biegu bez przeciąŜania silnika.

W poniŜszej sytuacji kierujący pojazdem 1:
a)

ma pierwszeństwo przed pojazdem 2.

ustępuje pierwszeństwa pojazdowi 2.

ustępuje pierwszeństwa pojazdowi 2 i 3.

Rys. 1. do ćwiczenia 4 [10]

W poniŜszej sytuacji kierujący pojazdem 1:

Rys. 2. do ćwiczenia 4 [10]

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

przejeŜdŜa ostatni.

ma pierwszeństwo przed pojazdem 3.

ma pierwszeństwo przed pojazdem 2.

W warunkach niedostatecznej widoczności światła zewnętrzne pojazdu mogą zostać
wyłączone podczas postoju:
a)

poza jezdnią i poboczem.

w miejscu oświetlonym w stopniu zapewniającym widoczność pojazdu.

w miejscu nieoświetlonym na poboczu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

skorzystać z programu komputerowego do poprawnego wykonania ćwiczenia,

zanotować wyniki,

dokonać analizy i interpretacji uzyskanych wyników,

zaprezentować otrzymane wyniki.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

program komputerowy do rozwiązywania testów egzaminacyjnych na prawo jazdy,

plansze poglądowe,

akty prawne z zakresu ruchu drogowego,

arkusz do ćwiczenia,

Poradnik dla ucznia.

4.2.4 Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

zinterpretować przepisy dotyczące włączania się pojazdu do ruchu?

określić zasady obowiązujące podczas zmiany kierunku jazdy lub pasa
ruchu?

dokonać manewrów: wyprzedzenia, wymijania, omijania, cofania ciągnikiem
rolniczym?

połączyć ciągnik rolniczy z przyczepą?

określić zasady obowiązujące w czasie przewoŜenia osób ciągnikiem
rolniczym?

określić zasady obowiązujące w czasie przewoŜenia osób ciągnikiem
rolniczym z przyczepą?

wskazać sytuacje, kiedy naleŜy uŜywać świateł zewnętrznych przy
kierowaniu ciągnikiem rolniczym?

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

4.3. ZagroŜenia na drodze

4.3.1. Materiał nauczania

Zarówno kierujący pojazdem jak i inni uczestnicy ruchu są naraŜeni za róŜnorodne

zagroŜenia mogące pojawić się na drodze.

Kierujący pojazdem pod wpływem alkoholu

KaŜda ilość spoŜytego alkoholu powoduje zmiany w organizmie człowieka. Alkohol jest

szczególnie  groźny  dla  kierującego  pojazdem.  Prowadzenie  pojazdu  wymaga  świetnej
koordynacji  wzrokowo-ruchowej,  poniewaŜ  90%  informacji  docierających  do  kierowcy  to
informacje  wzrokowe,  natomiast  spoŜyty  alkohol  szybko  je  zaburza.  Picie  alkoholu  przez
kierowcę uniemoŜliwia bezpieczną jazdę pojazdem.

Wypity alkohol przez kierującego pojazdem (niezaleŜnie w jakiej ilości):

–

pogarsza koordynację ruchów – trudności w wykonywaniu dwóch i więcej czynności
jednocześnie,

–

zmniejsza szybkość reakcji – wydłuŜa się czas reakcji (np. hamowania) w przypadku
dostrzeŜenia niebezpieczeństwa,

–

ogranicza pole widzenia – zawęŜa normalne pole widzenia – od kąta 180° do bardzo
wąskiego, przez co moŜna nie zauwaŜyć pojazdu nadjeŜdŜającego z bocznej drogi,

–

powoduje błędną ocenę odległości i szybkości – samochód, pas jezdni lub drzewo mogą
wydawać się duŜo dalej niŜ są w rzeczywistości,

–

powoduje pogorszenie wzroku – problem z dostrzeŜeniem szczegółów, świateł, znaków,
pieszych i innych przeszkód.

W prawodawstwie polskim dopuszczalna ilość alkoholu we krwi wynosi 0,2 promila.

Kierujący pojazdem pod wpływem środków odurzających
Prowadzenie pojazdu pod wpływem środka odurzającego stanowi przestępstwo określone

w przepisie  art.  178a  §  1  i  2  KK.  Karalne  jest  takŜe  wykonywanie  w tym  stanie  wszelkich
czynności  związanych  z  zapewnieniem  bezpieczeństwa  ruchu  pojazdów.  Stan  odurzenia  jest
teŜ okolicznością zaostrzającą karalność sprawcy wypadku komunikacyjnego. We wszystkich
sytuacjach  „wpływ  środka  odurzającego”  jest  traktowany  analogicznie  jak  „stan
nietrzeźwości”.

Prowadzenie pojazdu w stanie odurzenia narkotycznego karalne jest

w większości krajów europejskich. Do środków odurzających zalicza się: narkotyki, niektóre
leki  róŜnego  rodzaju  kleje,  farby,  które  po  wprowadzeniu  do  organizmu  mogą  wywołać
zaburzenia  świadomości.  Dlatego  kierujący  pojazdem  powinien  zawsze  pamiętać  o  regule
„ograniczonego  zaufania”.  Oznacza  ona,  Ŝe  kierujący  pojazdem  nie  powinien  bezkrytycznie
wierzyć,  iŜ  inny  uczestnik  ruchu  zawsze  zachowa  się  zgodnie  z  obowiązującymi  przepisami
i nie wykona nieprzewidzianego manewru groŜącego kolizją lub zmuszającego do wykonania
manewru  mogącego  zakończyć  się  wypadkiem.  Przykładami  takich  manewrów  są:
niespodziewane  zmiany  pasa  ruchu,  gwałtowne  zatrzymanie  się  (bez  sygnalizowania  tego
zamiaru),  wyprzedzanie  lub  wymijanie  bez  wymaganego  odstępu  od  wymijanego  lub
wyprzedzanego pojazdu lub nawet nieudzielenie pierwszeństwa przejazdu na skrzyŜowaniach
dróg, gdzie kierujący pojazdami silnikowymi lekcewaŜą pojazdy rowerowe.

Wskutek prowadzenia pojazdu pod wpływem alkoholu lub środków odurzających

kierujący pojazdem moŜe spowodować wypadek.

Zabezpieczenie miejsca wypadku

Zabezpieczenie miejsca wypadku ma na celu ochronę zarówno poszkodowanego, ratownika,
jak i osób trzecich (gapiów, innych uczestników ruchu drogowego, itp.). Procedury
zabezpieczania miejsca wypadku są zaleŜne od sytuacji. Standardowo w wypadkach

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

komunikacyjnych  zatrzymuje  się  ruch  na  danym  odcinku  drogi.  W  tym  celu  na  drodze,
w odpowiednio  oddalonym  miejscu  ustawia  się  trójkąt  ostrzegawczy.  Odległość  ustawienia
trójkąta  od  miejsca  zdarzenia  zaleŜy  od  rodzaju  drogi,  warunków  atmosferycznych,  rzeźby
terenu, itd. Trójkąt ostrzegawczy w razie konieczności moŜe być zastąpiony np. samochodem,
który – o ile jest dobrze widoczny – moŜe spełniać podobną funkcję.

W wyniku wypadku drogowego osoby mogą zostać poszkodowane lub cięŜko ranne.

NaleŜy wiedzieć, jak pomóc takim osobom.

Procedura udzielania pierwszej pomocy

Powszechnie wiadomo, Ŝe bardzo niewiele osób potrafi udzielać pierwszej pomocy.

Jednak, gdy zaistnieje juŜ taka sytuacja, najpierw ostroŜnie naleŜy zbadać ofiarę. Podchodząc
do poszkodowanego, naleŜy ocenić jego miejsce pod kątem bezpieczeństwa dla siebie
i chorego (główna zasada to: „bezpieczeństwo ratownika jest zawsze najwaŜniejsze”).
RównieŜ ze względu na bezpieczeństwo leŜącej ofiary naleŜy podchodzić od strony głowy.

Rozpoczynając udzielanie pierwszej pomocy, naleŜy spróbować nawiązać kontakt

z poszkodowanym.  Najlepiej  zapytać,  co  się  stało.  NaleŜy  sprawdzić,  czy  poszkodowany
reaguje  na  bodźce  zewnętrzne.  Następnie  trzeba  sprawdzić  czy  język,  wydzieliny  lub  jakieś
obce ciało nie blokuje dróg oddechowych ofiary. Jeśli drogi oddechowe nie są droŜne, trzeba
je oczyścić. Delikatnie wtedy odchylić głowę poszkodowanego do tyłu, gdyŜ ten ruch często
przywraca  normalny  oddech.  Jeśli  ranny  nie  oddycha  trzeba  koniecznie  przystąpić  do
sztucznego  oddychania.  JeŜeli  u  poszkodowanego  nie  wyczuwa  się  tętna  trzeba  zastosować
reanimację. W tym przypadku trzeba równieŜ natychmiast wezwać pogotowie. W tym czasie
druga  osoba  musi  bez  zwłoki  rozpocząć  ratowanie  ofiary.  Jeśli  tylko  jedna  osoba  udziela
pierwszej  pomocy,  najlepiej  jeśli  wezwie  pogotowie  po  wykonaniu  pierwszych  4  serii
reanimacji.

W niektórych przypadkach moŜna bezpiecznie zmieniać połoŜenie ciała rannego. Gdy

jednak  ofiara  ma  powaŜne  obraŜenia  szyi  lub  pleców,  nie  wolno  jej  ruszać  –  chyba  Ŝe
ratujemy  ją  przed  poŜarem,  wybuchem  itp.  Koniecznie  naleŜy  sprawdzić,  czy  ofiara  nie  ma
uszkodzonego  kręgosłupa,  bowiem  u  ofiar  wypadków  samochodowych  takie  uszkodzenie
trzeba  zawsze  podejrzewać.  Jeśli  poszkodowany  wymiotował  –  a  jest  pewność,  Ŝe  nie
uszkodził  kręgosłupa  –  naleŜy  ułoŜyć  go  na  boku  w  pozycji  bocznej  ustalonej,  by  się  nie
udusił,  okryć  kocami  lub  płaszczami,  by  nie  tracił  ciepła.  W  Ŝadnym  wypadku  nie  wolno
zdzierać  ubrania  z poparzonych  miejsc,  chyba  Ŝe  wciąŜ  się  tli.  JeŜeli  poszkodowany  jest
przytomny,  przez  cały  czas  naleŜy  uspokajać  ofiarę  i  samemu  zachowywać  spokój.  To
pozwoli rannemu opanować strach, dzięki czemu nie wpadnie w panikę.

Poza powyŜszymi procedurami, warto równieŜ pamiętać, aby:

–

nie podawać płynów osobie nieprzytomnej lub półprzytomnej, jak teŜ osobie skarŜącej
się na ból brzucha (moŜe mieć obraŜenia narządów wewnętrznych),

–

nie próbować jej cucić, poklepując bądź potrząsając nią, poniewaŜ osoba taka po dojściu
do siebie w pierwszym odruchu moŜe spróbować oddać cios,

–

wśród rzeczy ofiary poszukać informacji o jej problemach zdrowotnych – alergiach lub
chorobach wymagających specjalnego postępowania – ewentualnie bransoletki lub
wisiorka, które by o tym informowały,

–

nie zabierać ze sobą dokumentów poszkodowanego. NaleŜy je przekazać lub lepiej
wskazać, gdzie leŜą, osobie upowaŜnionej (rodzina, policja).

Reanimacja osoby poszkodowanej

Sygnałem do rozpoczęcia reanimacji jest brak normalnego oddechu, kaszlu czy ruchu.
Podczas reanimacji chorego naleŜy połoŜyć na plecach, na twardym, nieelastycznym

podłoŜu (w przypadku kobiet w zaawansowanej ciąŜy podłoŜyć klin pod prawy bok, gdyŜ
płód uciska Ŝyłę główną dolną, utrudniając powrót krwi Ŝylnej do serca ratowanej). NaleŜy

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

odgiąć  głowę  do  tyłu  i,  w  przypadku  niemowlaka  i  dziecka,  5-krotnym  wdmuchnięciu
powietrza  do  płuc  i  30  ucisków  lub  od  razu  30  ucisków  w  przypadku  dorosłych
poszkodowanych.  Na  określonym  miejscu  (dwa  palce  powyŜej  dolnego  końca  mostka)
połoŜyć  dłoń,  przy  czym  palce  powinny  być  odgięte  ku  górze,  by  nie  dotykać  klatki
piersiowej.  Drugą  dłoń  połoŜyć  na  grzbiet  dolnej  ręki.  Ramiona  muszą  znajdować  się
w pozycji  prostopadłej  do  klatki  piersiowej.  Przy  wyprostowanych  łokciach,  na  zasadzie
dźwigni,  naleŜy  nacisnąć  na  mostek  wgłębiając  go  na  odpowiednią  głębokość  w  kierunku
kręgosłupa  z  częstotliwością  około  100  razy  na  minutę.  Siła  uciskania  powinna  wynikać
z przeniesienia masy ciała ratującego, a nie z pracy jego mięśni. W ten sposób oszczędza się
siły przy długotrwałej akcji reanimacyjnej i zapewnia wywieranie prostopadłego nacisku.

Działania reanimacyjne wykonuje się do momentu powrotu widocznych oznak Ŝycia,

albo do przyjazdu słuŜb ratunkowych.
W przypadku dziecka masaŜ serca naleŜy wykonywać jedną ręką, a u niemowlaka – dwoma
palcami.

Tabela. 1 Postępowanie w zaleŜności od wieku poszkodowanego

Reanimacja krąŜeniowo-
oddechowa

niemowlę do 1 miesiąca
Ŝ

ycia

dziecko do okresu
pokwitania

osoba dorosła

Rozpoczęcie działań
ratujących

5 wdechów, a następnie
30 ucisków

5 wdechów, a następnie 30
ucisków

30 ucisków

Miejsce ucisku

jeden palec poniŜej linii
sutkowej

jeden palec powyŜej dołu
mostka

dwa palce powyŜej dołu
mostka

Głębokość ucisku
(zazwyczaj 1/3
głębokości mostka)

1,5cm–2,5cm

2,5cm–3,5cm

4cm–5cm

Częstotliwość ucisku
mostka (nie ilość)

100 na minutę

Proporcje: wdech –
ucisk

2 :30 *)

2 : 30 *)

2 : 30

*) w przypadku wykonywania zabiegów reanimacyjnych przez 2 i więcej ratowników, wtedy stosuje się

proporcje 2 : 15.

Wynoszenie osób rannych z pojazdu

W celu wyjęcia poszkodowanego z pojazdu naleŜy:

–

stanąć z tyłu poszkodowanego,

–

włoŜyć ręce pod jego pachy,

–

jedną ręką przytrzymać brodę poszkodowanego,

–

lekko naciągnąć wzdłuŜ osi ciała (nie na boki),

–

połoŜyć jego głowę między swoim barkiem a głową, przez cały czas utrzymując ją w tej
ustabilizowanej pozycji,

–

drugą ręką chwycić za przedramię,

Stopy, szczególnie u kierowcy, mogą być zaklinowane przez pedały hamulca i sprzęgła.

W takim przypadku w pierwszej kolejności delikatnie odblokowujemy nogi, lekko zginając je
w kolanach. Po wydobyciu z pojazdu naleŜy kontynuować stabilizację głowy i szyi,
równocześnie udraŜniając drogi oddechowe.

Unieruchamianie złamanych kończyn

W wyniku wypadku drogowego osoba poszkodowana moŜe doznać złamania kończyn.

Unieruchamiania złamanych kończyn moŜna dokonywać na kilka sposobów:

1.

Unieruchamianie o własne ciało.

Jeśli nie ma „pod ręką” Ŝadnego specjalistycznego sprzętu (np. szyny), czy nawet chusty

trójkątnej, najłatwiej kończynę unieruchomić o naturalny szkielet, jakim jest ciało człowieka.

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

W przypadku złamania ręki temblak moŜna zrobić z bluzy poszkodowanego, pamiętając
jednak, Ŝe dodatkowo rękę trzeba przymocować do ciała za pomocą bandaŜy. Jeśli złamaniu
uległa kończyna dolna, moŜna ją unieruchomić przy pomocy bandaŜy, „dowiązując” ją do
zdrowej nogi w trzech miejscach, na wysokości ud, pod kolanami i przy kostkach. Przy takim
rozwiązaniu naleŜy pamiętać o tym, aby pomiędzy nogami znajdował się koc lub bluza, która
będzie zapobiegała ruszaniu się kończyny.

2.

Unieruchamianie przez obłoŜenie odpowiednimi przedmiotami.

Złamania w kończynie dolnej, tj. kości uda, goleni (podudzia) i kostek unieruchamia się

wykorzystując  przedmoty,  które  łatwo  dopasowują  się  do  ciała,  a  jednocześnie  usztywniają
np.  zwinięte  koce,  części  garderoby,  poduszki  czy  worki  z  piaskiem.  W  takiej  sytuacji
poszkodowanego nie moŜna transportować, ani ruszać.

Rys. 6. Unieruchomienie złamanej kończyny [13]

Unieruchamianie przy pomocy chusty trójkątnej.

Chusta trójkątna naleŜy do wyposaŜenia apteczki. Stosując chustę trójkątną moŜna

unieruchomić  miejsce  złamania  w  zakresie  obręczy  kończyny  górnej,  ramienia  i  ręki.
Do  unieruchomienia  tych  złamań  uŜywa  się  temblaka,  na  który  powinny  się  składać  trzy
chusty  trójkątne.  Jedna  z  nich  jest  rozpostarta,  dwie  mają  formę  opasek.  Rękę  zgina  się  w
łokciu  pod  kątem  90  stopni,  uzyskując  w  ten  sposób  unieruchomienie  zasadniczego
umięśnienia  kończyny.  Rozpostartą  chustę  narzuca  się  na  bark  po  chorej  stronie,  tak  aby
wierzchołek był skierowany w stronę łokcia. Jeden z rogów chusty przeprowadza się dokoła
karku  dochodząc  nim  do  barku  zdrowej  strony.  Drugim  rogiem  obejmuje  się  od  dołu
przedramię i prowadzi się dalej do barku zdrowej strony. Obydwa rogi związuje się razem na
zdrowym barku. Pod węzeł wprowadza się podkładkę z miękkiej tkaniny. Wierzchołek chusty
przekręca się i podwija pod łokieć lub fałduje umocowując go agrafką. W ten sposób tworzy
się  mała  kieszeń.  W  celu  zapobiegania  ruchom  poprzecznym  uŜywa  się  obu  opasek  ze
sfałdowanych  chust.  Pierwszą  z  nich  obejmuje  się  ciasno  ramię  powyŜej  łokcia  i  prowadzi
dalej  równolegle  do  przedramienia.  Drugi  koniec  opaski  przechodzi  w  poprzek  pleców
w kierunku  przeciwległego  boku.  Tutaj  wiąŜe  się  dwa  końce  opaski.  Drugą  opaskę
przeprowadza się nieco wyŜej, równolegle do pierwszej i podobnie związuje się pod zdrową
pachą.

Rys. 7. Unieruchomienie kończyny z wykorzystaniem chusty trójkątnej [14]

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

Unieruchamianie przy pomocy szyn i łupków.

W przypadku złamania nogi często wykorzystuje się szyny lub łupki. Zastąpić je mogą

zwykłe kije, deski, układane wzdłuŜ złamanej kończyny i owinięte bandaŜem.

Unieruchamianie kręgosłupa u osób poszkodowanych

Uszkodzenia kręgosłupa zdarzają się najczęściej w wypadkach drogowych, przy

upadkach z wysokości, czy skokach do wody. Uszkodzenie kręgosłupa szyjnego naleŜy
podejrzewać u kaŜdego chorego nieprzytomnego, u ofiar wypadków oraz rannych w głowę.
W przypadku uszkodzenia niestabilnego, a więc dopuszczającego do przemieszczeń kręgów,
istnieje zawsze groźba ucisku na rdzeń kręgowy. Jeśli jest to moŜliwe, poszkodowanego nie
powinno się przenosić. Pomocy powinni udzielać ratownicy.

Objawy ucisku zaleŜą od poziomu uszkodzenia:

–

część szyjna – poraŜenie wszystkich kończyn, mięśni tułowia– skóra traci czucie, zanika
zdolność wydzielania potu, chory nie moŜe oddawać moczu i bezwiednie oddaje kał.
Z powodu poraŜenia przepony i mięśni międzyŜebrowych moŜe dojść do niewydolności
oddechowej,

–

cześć piersiowa – poraŜenie kończyn dolnych, pęcherza i odbytu, skóra takŜe traci czucie,

–

część lędźwiowa – wiotkie poraŜenie kończyn dolnych, pęcherza i odbytu.

Naczelną zasadą postępowania przy urazach kręgosłupa jest utrzymanie tułowia i głowy

rannego w pozycji pomiędzy nadmiernym zgięciem, a wyprostem.

Przy transportowaniu poszkodowanego z miejsca wypadku naleŜy:

−

przenosić go w pozycji leŜącej: ciągnąć za ręce albo nogi, co pozwala na odpowiednie
zachowanie linii ciała,

–

połoŜyć poszkodowanego na twardym podłoŜu (drzwi, deski, nosze) na których pozostaje
do momentu zdiagnozowania. Nie wolno zbędnie przekładać osoby poszkodowanej,

–

załoŜyć  poszkodowanemu  kołnierz  ortopedyczny  –  nowe  apteczki  pierwszej  pomocy
(samochodowe)  zawierają  kołnierz  ortopedyczny.  JeŜeli  nie  ma  kołnierza,  to  naleŜy
prowizorycznie zrobić go z odzieŜy,

–

chory leŜący na noszach musi być do nich przywiązany, a głowa musi być ustabilizowana
po obu stronach, aby nie dochodziło do nadmiernego jej odgięcia.

JeŜeli chory jest przytomny – uspokoić go, wytłumaczyć, Ŝe kaŜdy gwałtowny ruch jest

dla niego niebezpieczny.

4.3.2. Pytania sprawdzające

Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń.

Jakie moŜesz wymienić zagroŜenia na drodze?

Jaki wpływ wywiera alkohol na kierującego pojazdem?

Na czym polega zasada ograniczonego zaufania na drodze?

Jakie znasz sposoby unieruchamiania złamanych kończyn?

W jaki sposób przeprowadza się reanimację dorosłego człowieka?

W jaki sposób postępować z urazem kręgosłupa?

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

4.3.3. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Udziel pierwszej pomocy osobie nieprzytomnej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

dokonać analizy treści ćwiczenia,

sprawdzić, jakie objawy wykazuje nieprzytomny,

w razie konieczności zastosować sztuczne oddychanie,

w razie konieczności przeprowadzić reanimację,

odpowiednio zareagować po odzyskaniu przytomności przez poszkodowanego,

przeanalizować zaistniałą sytuację.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

fantom,

przepisy prawne z zakresu udzielania pierwszej pomocy,

Poradnik dla ucznia.

Ćwiczenie 2

Wynieś osobę ranną z pojazdu.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

poprosić kolegę, aby zasymulował poszkodowanego znajdującego się w pojeździe,

wykonać czynności niezbędne przy wynoszeniu poszkodowanego z pojazdu,

dokonać analizy i interpretacji uzyskanych wyników,

zaprezentować otrzymane wyniki.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

pojazd,

osoba do symulowania poszkodowanego,

Poradnik dla ucznia.

Ćwiczenie 3

Unieruchom złamaną kończynę.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

dokonać analizy treści ćwiczenia,

zgromadzić materiały do poprawnego wykonania ćwiczenia,

unieruchomić kończynę za pomocą kija lub chusty,

dokonać analizy i interpretacji uzyskanych wyników.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

fantom lub osoba symulująca poszkodowanego,

kije,

chusty,

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

akty prawne z zakresu udzielania pierwszej pomocy,

Poradnik dla ucznia.

Ćwiczenie 4

Dokonaj unieruchamianie osoby z uszkodzeniem kręgosłupa.

Sposób wykonania ćwiczenia

Aby wykonać ćwiczenie, powinieneś:

dokonać analizy treści ćwiczenia,

zgromadzić materiały do poprawnego wykonania ćwiczenia,

unieruchomić uszkodzony kręgosłup,

dokonać analizy i interpretacji uzyskanych wyników.

WyposaŜenie stanowiska pracy:

fantom lub osoba symulująca poszkodowanego,

deska,

kołnierz ortopedyczny,

akty prawne z zakresu udzielania pierwszej pomocy,

Poradnik dla ucznia.

4.3.4 Sprawdzian postępów

Czy potrafisz:

Tak

Nie

wymienić rodzaje zagroŜeń na drodze?

określić wpływ alkoholu na kierującego pojazdem?

scharakteryzować zasadę ograniczonego zaufania?

udzielić pierwszej pomocy osobie ze złamaną kończyną?

udzielić pierwszej pomocy osobie z uszkodzeniem kręgosłupa?

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

SPRAWDZIAN OSIĄGNIĘĆ

INSTRUKCJA DLA UCZNIA

Przeczytaj uwaŜnie instrukcję.

Podpisz kartę odpowiedzi własnym imieniem i nazwiskiem.

Zapoznaj się z zestawem zadań.

Test pisemny zawiera 20 zadań z zakresu stosowania technik kierowania ciągnikiem
rolniczym i wykonywania czynności kontrolno-obsługowych.

Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej karcie odpowiedzi. WskaŜ tylko jedną
prawidłową odpowiedź. W przypadku pomyłki, zaznacz właściwą odpowiedź kółkiem,
a obok odpowiedzi czytelnie się podpisz.

Rozwiązuj test samodzielnie, poniewaŜ tylko wtedy sprawdzisz czy opanowałeś ,ateriał
nauczania.

Kiedy jakieś pytanie będzie dla Ciebie zbyt trudne, rozwiązuj pozostałe zadania, a do
jego rozwiązania powróć później.

Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

Przyczyną utrudniającą rozruch zimnego silnika moŜe być
a)

zbyt mały akumulator.

wymieniony olej.

układ paliwowy.

wieŜe paliwo.

Przed rozpoczęciem dłuŜszej jazdy naleŜy sprawdzić
a)

ciśnienie powietrza w ogumieniu.

działanie świateł zewnętrznych.

działanie układu hamulcowego i kierowniczego.

wszystkie odpowiedzi są prawidłowe.

Przed rozpoczęciem jazdy kierujący ciągnikiem z przyczepą
a)

powinien sprawdzić ciśnienie powietrza w zbiorniku – na termometrze.

powinien sprawdzić, czy nie świeci się lampka kontrolna spadku ciśnienia
w instalacji.

powinien umyć pojazd.

nie musi sprawdzać stanu pojazdu.

Kontrola ogumienia ciągnika rolniczego polega na sprawdzeniu
a)

zuŜycia bieŜnika opon.

powierzchni przedniej opon.

grubości opon.

wytrzymałości opon.

Ciągnik rolniczy zostanie zakwalifikowany jako nadmiernie uciąŜliwy dla środowiska,
jeŜeli
a)

zawartość spalin jest w normie.

powoduje nadmierny hałas i z ciągnika wyciekają róŜne płyny.

jest zbyt stary.

jest za cięŜki.

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

Przed rozpoczęciem jazdy naleŜy umieścić trójkątną tablicę
a)

z tyłu ciągnika rolniczego, jeŜeli ciągnie przyczepę.

z przodu przyczepy ciągniętej przez ciągnik rolniczy.

prostopadle i symetrycznie do osi podłuŜnej pojazdu lub po jego lewej stronie oraz
prostopadle do powierzchni jezdni.

równolegle i symetrycznie do osi podłuŜnej pojazdu lub po jego lewej stronie oraz
prostopadle do powierzchni jezdni.

Terminowe dokonywanie przeglądów technicznych ciągnika pozwala na
a)

utrzymanie odpowiedniej wartości ciągnika.

utrzymanie właściwego zuŜycia paliwa i minimalnego zanieczyszczenia środowiska.

jazdę na moŜliwie najwyŜszym biegu, jednak z obciąŜeniami silnika.

sprawniejszego uruchamiania wzmacniacza momentu.

Do obsługi codziennej ciągnika rolniczego nie naleŜy
a)

sprawdzenie ilości paliwa w zbiorniku.

sprawdzenie dokręcenia nakrętek kół tylnych.

sprawdzenie ciśnienia w ogumieniu.

sprawdzenie działania układu kierowniczego.

Obrotnicowy mechanizm skrętu występuje w przyczepach
a)

trzyosiowych.

jednoosiowych.

czteroosiowych.

dwuosiowych.

10.

JeŜeli konieczne jest unieruchomienie złamanej kończyny, to naleŜy unieruchomić
a)

miejsce złamania i najbliŜsze stawy.

jedynie samo miejsce złamania.

wyłącznie najbliŜszy złamaniu staw.

tylko całą złamaną kończynę.

11.

JeŜeli ofiara wypadku ma tętno, lecz nie oddycha, to naleŜy
a)

nie dotykać ofiary, wezwać pomoc.

natychmiast rozpocząć masaŜ serca i sztuczne oddychanie.

udroŜnić drogi oddechowe, a gdy to nie da efektu, rozpocząć sztuczne oddychanie
metodą usta-usta.

udzielić pierwszej pomocy, ale tylko wtedy, gdy wiemy jak to zrobić.

12.

Zakaz wyprzedzania bezpośrednio przed przejściem dla pieszych dotyczy wyprzedzania
a)

wszystkich pojazdów.

tylko pojazdów wielośladowych.

tylko pojazdów silnikowych.

tylko pojazdów jednośladowych.

13.

Pojazd, który ma zamiar skręcić w lewo moŜna wyprzedzać
a)

tylko z prawej strony.

tylko z lewej strony.

z tej strony, która jest wolna.

nie wolno wyprzedzać takiego pojazdu.

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

14.

Zabrania się zawracania
a)

na moście.

na rondzie.

w tunelu.

wszystkie odpowiedzi są prawidłowe.

15.

Widząc policjanta w ciągu dnia, który daje ci sygnał do zatrzymania powinieneś
a)

nie zatrzymywać się, jeŜeli nie popełniłeś Ŝadnego wykroczenia.

nie zatrzymywać się, jeŜeli nie masz przy sobie dowodu rejestracyjnego pojazdu.

zawsze zatrzymać się stosownie do jego poleceń.

zatrzymać się tylko wtedy, gdy popełniłeś wykroczenie.

16.

Przy zjeŜdŜaniu ciągnikiem z pochyłości naleŜy
a)

wyłączyć bieg.

wyłączyć sprzęgło.

włączyć bieg i sprzęgło.

włączyć tylko bieg.

17.

Dopuszcza się moŜliwość przewozu osób na przyczepach jeŜeli
a)

liczba osób na przyczepie nie przekracza 7.

osobom stojącym na przyczepie zapewni się uchwyty do trzymania i nie stoją one
między burtą, a ładunkiem.

prędkość silnika nie przekracza 30 km/h.

przewoŜone osoby znajdują się między przewoŜonym ładunkiem, a przednią burtą
przyczepy.

18.

Zmieniając pas ruchu kierujący pojazdem jest obowiązany
a)

ustąpić pierwszeństwa pojazdowi znajdującemu się na prawym pasie ruchu.

ustąpić pierwszeństwa pojazdowi jadącemu po pasie ruchu, na który zamierza
wjechać.

sygnalizować zamiar zmiany kierunku równieŜ kilka chwil po dokonaniu manewru.

zbliŜyć się do prawej krawędzi jezdni.

19.

Zabrania się zatrzymywania ciągnika rolniczego
a)

w pobliŜu przejazdu kolejowego.

w odległości nie mniejszej niŜ 15m od przedniej strony znaku lub sygnału
drogowego, jeŜeli zostałyby one zasłonięte przez pojazd.

w pobliŜu przejścia dla pieszych.

adna odpowiedź nie jest prawidłowa.

20.

Przed zbliŜeniem się do przejazdu kolejowego kierujący pojazdem jest obowiązany
a)

zachować szczególną ostroŜność.

przed wjechaniem na tory upewnić się, czy nie zbliŜa się pojazd szynowy.

jechać z taką prędkością, aby kierujący mógł zatrzymać pojazd w bezpiecznym
miejscu, gdy nadjeŜdŜa pojazd szynowy.

wszystkie odpowiedzi są prawidłowe.

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ……………………………………………………………………………..

Stosowanie technik kierowania ciągnikiem rolniczym i wykonywanie
czynności kontrolno-obsługowych

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedzi

Punkty

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

Razem:

__________________________________________________________________________________________

"Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego"

LITERATURA

Buliński J., Miszczak M.: Podstawy mechanizacji rolnictwa. Wydawnictwa Szkolne
i Pedagogiczne. Warszawa 1996.

Fąfara R., Zaremba W.: UŜytkowanie ciągników i maszyn rolniczych. Państwowe
Wydawnictwo Rolnicze i Leśne. Warszawa 1999.

Klimek E.: JeŜdŜę z przyczepą. Wydawnictwa Komunikacji i Łączności. Warszawa
1992.

Kotowski W.: Zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym. C.H. BECK 2005.

Kuczewski J.: Ciągniki rolnicze. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne. Warszawa 1977

Skrobacki A.: Pojazdy rolnicze. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne. Warszawa 1996.

Ustawa „Prawo o ruchu drogowym” z dnia 20 czerwca 1997 roku.

http://www.agrofoto.pl

http://www.ursusy.ovh.org

10.

http://www.autocentrum.pl

11.

http://www.czk.pl/pomoc/index

12.

http://www.motofakty.pl/artykul/wypadki_drogowe_pierwsza_pomoc.html

13.

http://www.ratownictwo.win.pl/

14.

http://www.iskra65.republika.pl/wiedza/samarytanka2.htm

15.

http://www.pip.gov.pl/html/pl/doc/03070003.pdf

16.

http://www.word.wroc.pl/zetor.asp

17.

http://www.surga.republika.pl/przyczepy

18.

http://www.pol-mot.pnet.pl/polski/t607/index.html

19.