POLITYKA EKOLOGICZNA

1. HISTORIA

Ogólne założenia polityki ekologicznej sięgają drugiej połowy naszego wieku. Sam

termin   został   po   raz   pierwszy   użyty     w   1972   r.,   w   Deklaracji   Sztokholmskiej.
Formalnoprawne uwzględnienie ochrony środowiska wśród celów działania UE nastąpiło

jeszcze później bo dopiero w roku 1987 na Konferencji w Maastricht, poprzez dodanie do
Traktatu   Rzymskiego   rozdziału   VII   pt.   Środowisko.   Jako   cele   polityki   ekologicznej

wymieniono:


Ochronę stanu środowiska



Zapewnienie racjonalnej eksploatacji zasobów naturalnych



Ochronę zdrowia człowieka.

Polska po podpisaniu w 1991 układu stowarzyszeniowego ze Wspólnotą Europejską,

oraz   Protokołu   Europejskiego   w   1995   wzięła   na   siebie   obowiązek   dostosowania

standardów do obowiązujących w UE.

 Przyjęta w 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej stwierdza, że Rzeczpospolita

Polska  zapewnia   ochronę   środowiska,   kierując   się   zasadą   zrównoważonego
rozwoju  (art.   5),   ustala   także,   że   ochrona   środowiska   jest   obowiązkiem   m.   in.   władz

publicznych, które poprzez swą politykę powinny zapewnić bezpieczeństwo ekologiczne
współczesnemu i przyszłym pokoleniom (art.74). Nowy porządek konstytucyjny wymaga

więc,   aby   przygotować   również   dostosowaną   do   niego  nową   politykę   ekologiczną
państwa.

2. BEZPIECZEŃSTWO EKOLOGICZNE

Bezpieczeństwo   ekologiczne  społeczeństwa   i   gospodarki   wymaga   nie   tylko

wprowadzenia   zabezpieczeń   przed   niekorzystnym   oddziaływaniem   na   środowisko

działalności,   ale   także   zabezpieczenia   odpowiednich   zasobów   dyspozycyjnych   wody,
zachowania  rolniczej przestrzeni  produkcyjnej  o  pożądanych  parametrach,   zwiększenia

lesistości   kraju,   w   perspektywie   do   33%,   oraz   zwiększenia   powierzchni   obszarów
chronionych, w perspektywie do 30% terytorium kraju.

Nadrzędną   wartością   w   polityce   Trzeciej   Rzeczypospolitej   jest  człowiek,   będzie

więc on także nadrzędną wartością w polityce ekologicznej państwa. Oznacza to, że

zdrowie   społeczeństwa   jako   całości,   komfort   środowiska,   w   którym   żyją   i   pracują
społeczności   lokalne   oraz   życie   i   zdrowie   każdego   obywatela   są   głównym,

niepodważalnym kryterium w realizacji polityki ekologicznej na każdym szczeblu. Nowa
polityka   ekologiczna   państwa   ma   służyć   zaspokajaniu   rosnących   potrzeb   człowieka,

zarówno materialnych jak i odnoszących się do jakości otaczającego go środowiska. 

Człowiek   wraz   ze   swoją   działalnością   jest   ściśle   sprzężony   z   systemem

przyrodniczym (powietrze, woda, gleby, ekosystemy, zasoby  biologiczne, różnorodność
biologiczna).   Zachowanie   równowagi   w   tym   systemie   wymaga   spójnego   i   łącznego

zarządzania zarówno dostępem do zasobów środowiska oraz likwidacją i zapobieganiem
powstawaniu   negatywnych   dla  środowiska   skutków   działalności   gospodarczej   (ochrona

środowiska)   jak   i   racjonalnym   użytkowaniem   zasobów   przyrodniczych   (gospodarka
wodna,   leśnictwo,   ochrona   i   wykorzystanie   zasobów   surowcowych   i   glebowych,

planowanie   przestrzenne).   Powinno   to   znaleźć   odbicie   w   odpowiednich  strukturach
zarządzania na szczeblu państwowym, wojewódzkim i samorządowym, zaś środki do ich

osiągnięcia   były   dobierane   przede   wszystkim   w   oparciu   o   kryteria   efektywności
ekologicznej i ekonomicznej. 

   

"Polityka ekologiczna państwa" przygotowana przez polski rząd w 1990 r., u progu 

okresu transformacji, zaakceptowana następnie w 1991 r. przez Sejm i Senat. Dokument 

ten, choć lakoniczny i w wielu miejscach deklaratywny, odegrał jednak ogromną rolę 
stymulującą wobec wszystkich struktur państwowych w ich działaniach na rzecz 

środowiska. W istotny sposób przyczynił się także do podniesienia świadomości 
ekologicznej społeczeństwa. 

3. GŁÓWNE CELE

Głównym   celem   nowej   polityki   ekologicznej   państwa   jest   zapewnienie

bezpieczeństwa   ekologicznego   społeczeństwa   polskiego   w   XXI   wieku   oraz   stworzenie

podstaw   dla   opracowania   i   realizacji   strategii   zrównoważonego   rozwoju   kraju.   Nowa

polityka  ekologiczna  państwa  zakłada  3 etapy  osiągania  swoich celów: etap realizacji
celów   krótkookresowych   w   trakcie   ubiegania   się   o   członkostwo   w   Unii   Europejskiej

(2000-2002, zgodnie z przyjętym przez rząd założeniem uzyskania w 2002 r. gotowości
do   członkostwa  w  Unii), etap  realizacji  celów  średniookresowych w  pierwszym okresie

członkostwa   w   Unii,   zakładającym   derogacje   i   realizację   programów   dostosowawczych
(2003-2010)   oraz   etap   realizacji   celów   długookresowych   w   ramach   "Strategii

zrównoważonego rozwoju Polski do 2025 r."

Głównym   celem  nowej   polityki   ekologicznej   państwa   jest   zapewnienie

bezpieczeństwa ekologicznego kraju (mieszkańców, infrastruktury społecznej i zasobów
przyrodniczych), przy założeniu, że strategia zrównoważonego rozwoju Polski pozwoli na

wdrażanie   takiego   modelu   tego   rozwoju,   który   zapewni   na   tyle   skuteczną   regulację   i
reglamentację korzystania ze środowiska, aby rodzaj i skala tego korzystania realizowane

przez   wszystkich   użytkowników   nie   stwarzały   zagrożenia   dla   jakości   i   trwałości
przyrodniczych zasobów. Postęp we wdrażaniu strategii można będzie mierzyć wybranymi

wskaźnikami. Do najważniejszych spośród tych wskaźników można zaliczyć: 
a) wskaźniki społeczno-ekonomiczne: 

•

utrzymanie systematycznego wzrostu PKB oraz systematycznego wzrostu poziomu
życia obywateli; 

•

poprawę stanu zdrowia obywateli; 

•

zmniejszenie zużycia energii, surowców i materiałów na jednostkę produkcji oraz
zmniejszenie całkowitych przepływów materiałowych w gospodarce; 

•

wzrost dochodów z rolnictwa; 

•

zmniejszenie   tempa   przyrostu   obszarów   wyłączanych   z   rolniczego   i   leśnego
użytkowania; 

•

coroczny  przyrost netto miejsc pracy w wyniku realizacji przedsięwzięć ochrony
środowiska; 

b) wskaźniki presji na środowisko i stanu środowiska: 

•

zmniejszenie zanieczyszczenia wód; 

•

zmniejszenie emisji zanieczyszczeń powietrza; 

•

zmniejszenie ilości wytwarzanych i składowanych odpadów; 

•

ograniczenie degradacji gleb,; 

•

wzrost lesistości kraju; 

c) wskaźniki aktywności państwa i społeczeństwa: 

•

kompletność i stabilność regulacji prawnych; 

•

spójność i efekty działań w zakresie monitoringu i kontroli; 

•

zakres i efekty działań edukacyjnych. 

Realizacja głównego celu nowej polityki ekologicznej państwa jakim jest zapewnienie

bezpieczeństwa   ekologicznego   mieszkańców,   infrastruktury   społecznej   i   zasobów

przyrodniczych wymaga, by strategie i polityki w poszczególnych sektorach i zarządzania
infrastrukturą  społeczną  uwzględniały  zasadę  zrównoważonego  rozwoju kraju. Oznacza

to,   że   powinna   nastąpić   ekologizacja  polityk   sektorowych   w  postaci   zintegrowanego   z
celami polityki ekologicznej podejścia do formułowania celów tych strategii i polityk, a

także   programów   wykonawczych.   Dotyczy   to   energetyki,   przemysłu,   transportu,
gospodarki komunalnej i budownictwa, rolnictwa, leśnictwa i innych dziedzin działalności,

które okazują presję na środowisko w formie bezpośredniego lub pośredniego korzystania
z jego zasobów, względnie są źródłem zanieczyszczenia środowiska i/lub niekorzystnych

oddziaływań fizycznych. 

Szczegółowe cele i kierunki działania na rzecz ekologizacji polityk sektorowych będą

ujęte w "Strategii zrównoważonego rozwoju kraju do 2025 r.", która zostanie sporządzona
w 2000 r. zgodnie  z rezolucją  Sejmu z 1999 r. Powinny  one mieścić się w ramowych

założeniach wyjściowych, zaprezentowanych niżej w p. 30. 

4. NARZĘDZIA I INSTRUMENTY POLITYKI EKOLOGICZNEJ 

Prawo ochrony środowiska i jego dostosowanie do wymagań Unii 

Europejskiej 
A. Kierunki ogólne 

System prawa ochrony środowiska musi spełniać kilka podstawowych wymagań: 

•

zgodność z Konstytucją, 

•

zgodność ze zobowiązaniami międzynarodowymi Polski (w tym z wymaganiami 
Unii Europejskiej), 

•

akceptacja społeczna, 

•

realna osiągalność, 

•

skuteczność ekologiczna, 

•

efektywność ekonomiczna. 

Projekty normatywnych aktów prawnych oraz inne dokumenty programowe z 

dziedziny ochrony środowiska (strategie, polityki itp.) są poddawane: 

•

ocenie ekologicznej skuteczności, 

•

ocenie ekonomicznej efektywności (tzn. badaniu przy pomocy jakich narzędzi 
"najtaniej" osiągną można dany cel, 

•

konsultacji społecznej obejmującej wszystkie zainteresowane grupy interesów ( w 
tym przedsiębiorcy, organizacje ekologiczne, samorządy). 

•

ocenie zgodności z wymogami Unii Europejskiej i Organizacji Współpracy 
Gospodarczej i Rozwoju (OECD) oraz z zobowiązaniami prawnomiędzynarodowymi 
Polski. 

B. Zadania krótkookresowe 

Zadania   krótkookresowe   (2000-2002)   w   sferze   doskonalenia   prawa   ochrony

środowiska   będą   się   koncentrować   na   jego  dostosowywaniu   do   wymagań
rozporządzeń, dyrektyw i decyzji organów  Unii Europejskiej. Wytycznymi do realizacji

tych   zadań   będzie   "Narodowy   program   przystosowania   do   członkostwa   w   Unii
Europejskiej", stanowisko negocjacyjne Polski w rozmowach przedakcesyjnych oraz wyniki

tych   negocjacji.   Kluczową   sprawą   będzie   pakiet   wynegocjowanych   derogacji   (zakres   i
terminy). Należy przy  tym przyjąć zasadę,  że sprawy objęte listą derogacji zawartą w

stanowisku   negocjacyjnym   Polski   nie   będą   rozstrzygane   w   krajowych   przepisach
prawnych przyjmowanych przed zakończeniem negocjacji. 

Ustawy o ochronie środowiska: 

•

prawo ochrony środowiska; 

•

ustawy o postępowaniu w sprawie ocen oddziaływania na środowisko oraz 
dostępie do informacji o środowisku i jego ochronie; 

•

ustawy o substancjach i preparatach chemicznych; 

•

ustawy "Prawo wodne"; 

•

(będzie) ustawy o uwalnianiu do środowiska genetycznie zmodyfikowanych 
organizmów; 

•

ustawy o opakowaniach; 

•

ustawy w sprawie wzrostu wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych; 

•

kompletu przepisów wykonawczych do ustawy o odpadach; 

•

kompletu przepisów wykonawczych do ustawy o ochronie i kształtowaniu 
środowiska w zakresie nadzwyczajnych zagrożeń środowiska. 

•

Ustawa o rolnictwie ekologicznym

 

 INSTRUMENTY POLITYKI EKOLOGICZNEJ

Działanie mechanizmów ekonomicznych i rynkowych w polityce ekologicznej zapewni się
dzięki systemowi obejmującemu następujące instrumenty: 

•

opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian (w
szczególności za pobór wód), 

•

opłaty   za   zanieczyszczanie   różnych   komponentów   środowiska   (w   tym   za
zanieczyszczenia niematerialne), 

•

kary   pieniężne   jako   szeroko   rozumiany   instrument   wymuszania   przestrzegania
norm, nakazów i zakazów oraz innych form regulacji bezpośredniej, 

•

bezpośrednie   i   pośrednie   formy   publicznego   subsydiowania   przedsięwzięć   w
zakresie   ochrony   środowiska,   w   tym   rekompensaty   za   ograniczenia   prawa

własności związane z obejmowaniem obszarów i obiektów cennych przyrodniczo
różnymi formami ochrony, 

•

opłaty produktowe i depozyty ekologiczne (i/lub systemy "mieszane"), 

•

opłaty   użytkowe   za   korzystanie   z   publicznych   urządzeń   technicznych   ochrony
środowiska, 

http://notatek.pl/polityka-ekologiczna-wyklady?notatka