Mechanik_precyz_731[03]_O1.02

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

MINISTERSTWO EDUKACJI

NARODOWEJ

Grażyna Uhman

Posługiwanie się dokumentacją techniczną
731[03].O1.02

Poradnik dla nauczyciela

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy
Radom 2006

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Recenzenci:
mgr inż. Jerzy Giemza
mgr inż. Jan Sarniak

Opracowanie redakcyjne:

mgr inż. Grażyna Uhman

Konsultacja:

mgr inż. Andrzej Zych

Korekta:

Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 731[03].O1.02
„Posługiwanie się dokumentacją techniczną” zawartego w modułowym programie nauczania
dla zawodu mechanik precyzyjny 731[03].

Wydawca

Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2006

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

SPIS TREŚCI

1. Wprowadzenie

2. Wymagania wstępne

3. Cele kształcenia

4. Przykładowe scenariusze zajęć

5. Ćwiczenia

5.1. Podstawy rysunku technicznego

5.1.1. Ćwiczenia

5.2. Tolerancje i pasowania, chropowatość powierzchni i ich oznaczanie

w dokumentacji

5.2.1. Ćwiczenia

5.3. Zasady wykonywania dokumentacji technicznej

z wykorzystaniem oprogramowania komputerowego

5.3.1. Ćwiczenia

6. Ewaluacja osiągnięć ucznia

7. Literatura

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

1. WPROWADZENIE

Przekazujemy Państwu Poradnik dla nauczyciela, który będzie pomocny w prowadzeniu

zajęć  dydaktycznych  w  szkole  kształcącej  w  zawodzie  mechanik  precyzyjny.  Poradnik
zawiera  opis  wymagań,  jakie  uczeń  powinien  spełnić,  by  przystąpić  do  bieżącej  jednostki
modułowej, cele, jakie osiągnie po zrealizowaniu tej jednostki, dwa przykładowe scenariusze
zajęć  oraz  wykaz  ćwiczeń  do  poszczególnych  tematów.  Na  końcu  poradnika  zawarto  dwa
narzędzia  pomiaru  dydaktycznego  oraz  literaturę.  Scenariusze  z  pozoru  są  podobne,  gdyż
użyto jednego wzorca, jednak zawartość obu różni się od siebie rodzajem ćwiczeń, treścią ich
podsumowania,  zastosowanych  pomocy  dydaktycznych  i  momentem  ich  wprowadzenia.
Podobieństwo  zaś  wynika  stąd,  że  podobny  charakter  mają  zajęcia.  Są  to  zajęcia
ćwiczeniowe,  ponadto  realizowane  w  systemie  modułowym,  wymagają  utrzymania  reguł
metodycznych  dotyczących  tego  rodzaju  zajęć:  zwłaszcza  poprzedzenie  realizacji  ćwiczeń
studiowaniem  materiału  nauczania  i  odpowiedzią  na  pytania  sprawdzające  z  właściwym
udziałem nauczyciela oraz posumowanie każdego ćwiczenia oddzielnie.

Poradnik dla ucznia zawiera materiał nauczania, ćwiczenia wraz ze wskazówkami,

potrzebnymi do zaliczenia danej jednostki modułowej, sprawdziany wiedzy i literaturę.

Moduł 731[03].O1 „Techniczne podstawy mechaniki precyzyjnej” jest jednym

z kluczowych dla zawodu i składa się z 6 jednostek - patrz schemat układu jednostek
modułowych.

Moduł ten przygotowuje ucznia z ogólnego zakresu wiedzy technicznej niezbędnego dla

realizacji modułów zawodowych. Każda jednostka modułowa ma swoje określone cele i
może być realizowana jako samodzielna część, przy czym ich kolejność nie jest dowolna.

Jednostka modułowa podzielona została na trzy tematy:

1.  Podstawy rysunku technicznego.
2.  Tolerancje i pasowania, chropowatość powierzchni i ich oznaczanie w dokumentacji.
3.  Zasady  wykonywania  dokumentacji  technicznej  z  wykorzystaniem  oprogramowania

komputerowego.
Każdy temat w Poradniku dla ucznia zawiera ćwiczenia oraz materiał nauczania,

pomocny  w  ich  wykonaniu.  Czasami  materiał  nauczania  musi  zostać  uzupełniony  przez
nauczyciela,  zwłaszcza,  gdy  potrzebne  są  do  tego  specjalistyczne  materiały  źródłowe,  czy
przykłady  rysunków.  Materiał  nauczania  dodatkowy  znajduje  się  w  podręczniku  oraz
w dokumentacjach  technicznych  maszyn  i  urządzeń,  a  także  w  PN.  Brakujący  materiał
nauczyciel  powinien  odpowiednio  przygotować  dla  uczniów  w  postaci  kserokopii  lub
eksponatów czy literatury.

Przed przystąpieniem do realizacji ćwiczeń, uczeń powinien sprawdzić, czy jest do tego

odpowiednio  przygotowany.  W  tym  celu  powinien  odpowiedzieć  na  zestaw  pytań
zamieszczony  po  materiale  nauczania.  Pytania  mają  zwrócić  uwagę  uczniowi  na  to,  co  jest
w materiale  nauczania  najważniejsze.  Uczeń  powinien  odpowiedzieć  na  nie  własnymi
słowami. Dobrze, jeśli udzieli odpowiedzi w zeszycie przedmiotowym.

Uczeń powinien opanować wszystkie umiejętności. Ćwiczenia należy ocenić w systemie

dwustopniowym – uczeń umie albo nie umie wykonać ćwiczenia. Opanowanie umiejętności
może cechować się różną biegłością.

Na końcu opracowania każdego z tematów jest zamieszczony sprawdzian postępów,

który  pozwoli  uczniowi  określić  swoje  osiągnięcia  w  zakresie  poznawanej  wiedzy.  Jeśli
uzyska  pozytywne  wyniki,  to  będzie  mógł  przejść  do  następnego  tematu,  a jeśli  nie,  to
wiadomości  i umiejętności  powinien  powtórzyć  i uzupełnić  korzystając  z  pomocy
nauczyciela.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Schemat układu jednostek modułowych

Metody pracy z uczniem
Główną metodą pracy w tej jednostce modułowej są samodzielne ćwiczenia uczniów.

Zaproponowano zarówno ćwiczenia do pracy indywidualnej, jak i zespołowej. Są i takie,
które – w zależności od możliwości uczniów – mogą być wykonywane indywidualnie lub
grupowo. Daje to możliwość indywidualizacji pracy z uczniem.

Program jednostki przewiduje uzyskanie umiejętności wykonywania dokumentacji

technicznej z pomocą programu komputerowego. Ze względu  na to, że placówki kształcenia
zawodowego  mogą  mieć  różne  programy,  nie  narzucono  w  poradniku,  który  program
powinien  być  wykorzystany.  Wymaga  to  jednak  opracowania  programu  kształcenia  w  tym
zakresie  odpowiedniego  do  zainstalowanego  programu.  Celem  jednego  z  ćwiczeń  jest
przejście takiego kursu wraz z wykonaniem ćwiczeń w jego ramach zaprojektowanych.

Tematyka jednostki modułowej „Posługiwanie się dokumentacją techniczną” wymaga

także bazowania na podręczniku, w którym uczeń znajdzie więcej przykładów i rysunków niż
z konieczności zawiera poradnik dla ucznia. Również praca nad materiałem nauczania
w przypadku rysunku technicznego wymagać będzie pomocy ze strony nauczyciela.

731[03].O1

Techniczne podstawy mechaniki precyzyjnej

731[03].O1.01

Stosowanie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy,

ochrony przeciwpożarowej i ochrony

środowiska

731[03].O1.02

Posługiwanie się dokumentacją techniczną

731[03].O1.03

Rozróżnianie materiałów konstrukcyjnych

stosowanych w mechanice precyzyjnej

731[03].O1.04

Dokonywanie pomiarów warsztatowych

731[03].O1.05

Wytwarzanie prostych części maszyn i urządzeń

precyzyjnych

731[03].O1.06

Magazynowanie i transport maszyn i urządzeń

precyzyjnych

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

2. WYMAGANIA WSTĘPNE

Przystępując do realizacji ćwiczeń zawartych w jednostce modułowej powinieneś umieć:

–

interpretować podstawowe akty prawne, prawa i obowiązki pracownika oraz pracodawcy,
związane z bezpieczeństwem i higieną pracy,

–

charakteryzować zagrożenia występujące w pracy mechanika precyzyjnego,

–

określać sposób zachowania w przypadku wystąpienia zagrożenia,

–

przedstawiać propozycje ograniczenia wpływu szkodliwych materiałów na środowisko,

–

dobierać odzież ochronną oraz środki ochrony indywidualnej w zależności od
wykonywanych prac,

–

interpretować stanowiskowe instrukcje bhp i ochrony p.poż.,

–

udzielać pierwszej pomocy osobie poszkodowanej,

–

wykonywać proste rysunki,

–

rozpoznawać na rysunku podstawowe kształty.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

4. PRZYKŁADOWE SCENARIUSZE ZAJĘĆ

Scenariusz zajęć 1

Osoba prowadząca.........................................................................................
Modułowy program nauczania: Mechanik precyzyjny 731[03]
Moduł: Techniczne podstawy mechaniki precyzyjnej 731[03].O1.
Jednostka modułowa: Posługiwanie się dokumentacją techniczną 731[03]O1.02

Temat: Podstawy rysunku technicznego – wymiarowanie

Cel ogólny: kształtowanie umiejętności wymiarowania

Cele szczegółowe:

Po zakończeniu zajęć uczeń potrafi:
–

odczytać wymiary z dokumentacji technicznej,

–

wykonać wymiarowanie elementów mechanizmu zegarowego,

–

skorzystać z PN dotyczącej rysunku technicznego.

Metody nauczania – uczenia się:
–

samokształcenie z wykorzystaniem literatury zawodowej, podręczników, norm,
instrukcji, poradników i pozatekstowych źródeł informacji,

–

ćwiczenia praktyczne.

Formy organizacyjne: praca indywidualna i zespołowa.

Środki dydaktyczne:
–

foliogramy lub prezentacje multimedialne,

–

rzutnik pisma lub rzutnik multimedialny,

–

poradnik dla ucznia,

–

podręcznik do rysunku technicznego,

–

przygotowane przez nauczyciela materiały,

–

PN, dokumentacja techniczna.

Czas: 240 minut.

Przebieg zajęć:

Część zajęć

Czynności nauczyciela

Czynności ucznia

Środki

dydaktyczne

Część
organizacyjna

– Wykonuje czynności

organizacyjne

– Przygotowuje się

do zajęć

Część wstępna

– podaje temat, cele zajęć,

– wyjaśnia organizację

lekcji,

– wprowadza do tematu

i poleca przypomnieć
treści przerobionych
jednostek
metodycznych

– zapisuje temat

w zeszycie,

– przypominają

najważniejsze
treści
zrealizowanych
zajęć

– foliogram

z celami zajęć,
rzutnik pisma
lub rzutnik
multimedialny
z osprzętem

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Część zajęć

Czynności nauczyciela

Czynności ucznia

Środki

dydaktyczne

Część główna

1. Praca nad
    materiałem
    nauczania

– poleca zapoznać się

z treścią materiału
nauczania dotyczącą
wymiarowania,

– wyjaśnia i

demonstruje
przykłady wspierające
studiowanie materiału
nauczania,

– poleca wykonanie

drobnych ćwiczeń
ułatwiających
rozumienie materiału
nauczania,

– słucha poleceń,
– pyta w razie

wątpliwości,

– studiuje materiał

nauczania, słucha
wyjaśnień i
analizuje
przykłady,

– wykonuje

ćwiczenia podane
przez nauczyciela,

– poradnik dla

ucznia,

– podręcznik do

rysunku
technicznego,

– przykłady

rysunków,

– foliogramy lub

prezentacje
multimedialne,

– rzutnik pisma

lub rzutnik
multimedialny.

2. Praca nad
pytaniami
sprawdzającymi

– poleca udzielenie

pisemnej odpowiedzi
w zeszytach na
pytania sprawdzające
znajdujące się
w poradniku dla
ucznia,

– nadzoruje pracę,

wyjaśnia wątpliwości,

– sprawdza efekty

i podsumowuje pracę
uczniów

– realizuje zadanie

dotyczące
wymiarowania
indywidualnie,

– odnosi się do

efektów swojej
pracy

– poradnik dla

ucznia,

– zeszyt

3. Praca nad
ćwiczeniem 1

– poleca wykonanie

ćwiczenia 1.
z poradnika dla
ucznia,

– nadzoruje pracę,

wyjaśnia wątpliwości,

– prowadzi dyskusję

i podsumowuje

– przygotowuje się

do realizacji
ćwiczenia,

– realizuje zadanie,

– prezentuje wyniki

i dyskutuje nad
nimi

– poradnik dla

ucznia,

– podręcznik do

rysunku
technicznego,

– PN,
– przygotowane

materiały

Część
podsumowująca

– poleca wykonać

sprawdzian postępów,

– podsumowuje zajęcia,
– podaje zadanie

domowe:

Wykonaj uzupełnienia
podanych rysunków
zgodnie z poleceniem.
– podaje temat oraz

zakres zajęć
następnych

– realizuje

sprawdzian
postępów,

– odnosi się do

efektów pracy na
zajęciach,

– zadaje pytania

odnośnie zadania
domowego,

– zapisuje temat

zajęć następnych

– poradnik dla

ucznia,

– zeszyt,

– rysunki wraz

z poleceniami
do wykonania
zadania
domowego

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Scenariusz zajęć 2

Osoba prowadząca .........................................................................................
Modułowy program nauczania: Mechanik precyzyjny 731[03]
Moduł: Techniczne podstawy mechaniki precyzyjnej 731[03].O1
Jednostka modułowa: Posługiwanie się dokumentacją techniczną 731[03]O1.02

Temat: Tolerancje i pasowania, chropowatość powierzchni i ich oznaczanie

w dokumentacji

Cel ogólny: kształtowanie umiejętności odczytywania i nanoszenia oznaczeń dotyczących
tolerancji, pasowań i chropowatości powierzchni.

Cele szczegółowe:

Po zakończeniu zajęć uczeń potrafi:
–

odczytać i interpretować na rysunku technicznym tolerancje wymiarów,

–

odczytać i interpretować na rysunku technicznym tolerancje kształtu,

–

odczytać i interpretować na rysunku technicznym pasowania,

–

odczytać i interpretować na rysunku technicznym falistość i chropowatość,

–

nanieść na rysunku odpowiednie oznaczenia tolerancji,

–

nanieść na rysunku odpowiednie oznaczenia pasowania,

–

nanieść na rysunku odpowiednie oznaczenia chropowatości i falistości,

–

skorzystać z PN i literatury związanej z tematem tolerancji, pasowań.

Metody nauczania – uczenia się:
–

samokształcenie z wykorzystaniem literatury zawodowej, podręczników, norm,
instrukcji, poradników i pozatekstowych źródeł informacji,

–

ćwiczenia praktyczne.

Formy organizacyjne: praca indywidualna i zespołowa.

Czas trwania zajęć: 135 minut.

Środki dydaktyczne:
–

foliogramy lub prezentacje multimedialne,

–

rzutnik pisma lub rzutnik multimedialny,

–

poradnik dla ucznia,

–

podręcznik do rysunku technicznego,

–

przygotowane przez nauczyciela materiały,

–

przybory kreślarskie,

–

PN, dokumentacja techniczna.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przebieg zajęć:

Część zajęć

Czynności nauczyciela

Czynności ucznia

Środki

dydaktyczne

Część
organizacyjna

Wykonuje czynności
organizacyjne

Przygotowuje się do
zajęć

Część wstępna

– podaje temat, cele zajęć,

– wyjaśnia organizację

lekcji,

– wprowadza do tematu

– zapisuje temat

w zeszycie

– foliogram

z celami zajęć,
rzutnik pisma
lub rzutnik
multimedialny
z osprzętem

Część główna

1. Praca nad
    materiałem
    nauczania

– poleca zapoznać się

z treścią materiału
nauczania i sporządzić
pisemną odpowiedź
w zeszytach na pytania
sprawdzające znajdujące
się w poradniku dla
ucznia,

– nadzoruje pracę,

wyjaśnia wątpliwości,

– sprawdza efekty

i podsumowuje pracę
uczniów

– słucha poleceń
– pyta w razie

wątpliwości,

– realizuje zadanie

indywidualnie,

– odnosi się do

efektów swojej
pracy

– poradnik dla

ucznia,

– zeszyt

2. Praca nad
ćwiczeniem 1

– poleca wykonanie

ćwiczenia 1 z poradnika
dla ucznia,

– rozdaje materiały,

dokumentację, PN,

– wyjaśnia wątpliwości,

nadzoruje pracę,

– sprawdza wyniki,

i podsumowuje pracę
uczniów

– przygotowuje się

do realizacji
ćwiczenia,

– realizuje zadanie,

– prezentuje wyniki

– poradnik dla

ucznia,

– podręcznik do

rysunku
technicznego,

– przygotowane

materiały,

– PN,

dokumentacja
techniczna

Część
podsumowująca

– poleca wykonać

sprawdzian postępów,

– podsumowuje zajęcia,

– podaje zadanie

domowe:

Dokonaj odczytów
z rysunku zgodnie
z poleceniem.

– podaje temat oraz zakres

zajęć następnych.

– realizują

sprawdzian
postępów,

– odnosi się do

efektów pracy na
zajęciach,

– zadaje pytania

odnośnie zadania
domowego,

– zapisuje temat

zajęć następnych.

– poradnik dla

ucznia,

– zeszyt,
– rysunki z

poleceniami do
realizacji
zadania
domowego

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5. ĆWICZENIA

5.1. Podstawy rysunku technicznego

5.1.1. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Uzupełnij ołówkiem rysunki techniczne elementów mechanizmów precyzyjnych

przygotowanych przez nauczyciela z zastosowaniem reguł i wymagań rysunku technicznego.

Wskazówki do realizacji
Zadaniem nauczyciela jest przygotowanie rysunków części lub mechanizmów

z wyraźnymi brakami (w rysunku). Braki te uczeń powinien uzupełnić. Rysunki nie powinny
być  skomplikowane,  ale  zróżnicowane  pod  względem  elementów  rysunku,  zwłaszcza  do
uzupełnienia.  Z  rysunku  powinno  wynikać,  jakich  uzupełnień  należy  dokonać.  Jeśli
uzupełnienia  nie  byłyby  jednoznaczne,  należy rysunek  wyposażyć  w  polecenia  informujące,
jakich uzupełnień wymaga.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

1) uzupełnić ołówkiem rysunki techniczne elementów mechanizmu precyzyjnego

przygotowanych przez nauczyciela z zastosowaniem reguł i wymagań rysunku
technicznego,

2) zaprezentować i ocenić efekty swojej pracy.

Zalecane metody nauczania - uczenia się:

−

ćwiczenia.

Środki dydaktyczne:

–

przybory kreślarskie,

–

znormalizowane arkusze A4 z przygotowanymi rysunkami do uzupełnienia,

–

podręcznik do rysunku technicznego,

–

PN dotyczące rysunku technicznego.

Ćwiczenie 2

Wykonaj ołówkiem rysunki techniczne elementów mechanizmu precyzyjnego

przygotowanych przez nauczyciela z zastosowaniem reguł i wymagań rysunku technicznego.

Wskazówki do realizacji
Nauczyciel przygotowuje modele brył, modele lub same części mechanizmu

precyzyjnego.  Uczeń  kolejno  będzie  odwzorowywał te  modele  i  części. Należy  zaczynać  od
łatwych,  wówczas  najlepiej  sprawdzą  się  modele  brył  geometrycznych.  Dopiero  później
można  dać  do odwzorowania  rzeczywiste  części  mechanizmu  precyzyjnego  lub  ich  modele.
Liczbę rysunków należy dostosować do czasu i celów zajęć.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

1) wykonać ołówkiem rysunki techniczne elementów mechanizmu precyzyjnego

przygotowanych przez nauczyciela z zastosowaniem reguł i wymagań rysunku
technicznego,

2) poprosić o ocenę nauczyciela po zakończeniu pracy,
3) znaleźć i poprawić błędy i ocenić swoją pracę w konsultacji z nauczycielem.

Zalecane metody nauczania – uczenia się:

−

ćwiczenia.

Środki dydaktyczne:

–

przybory kreślarskie,

–

znormalizowane arkusze A4,

–

podręcznik do rysunku technicznego,

–

modele brył geometrycznych,

–

modele części mechanizmu precyzyjnego,

–

rzeczywiste części mechanizmu precyzyjnego,

–

PN dotyczące rysunku technicznego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5.2. Tolerancje i pasowania, chropowatość powierzchni i ich

oznaczanie w dokumentacji

5.2.1. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Odczytaj z rysunków technicznych następujące parametry wykonania części:

–

tolerancje wymiarów,

–

tolerancje kształtu,

–

rodzaj pasowania,

–

falistość i chropowatość.

Wskazówki do realizacji
Ćwiczenie to wymaga przygotowania uczniom rysunków, z których odczytywać będą

odpowiednie  parametry  wykonania.  Nie  każdy  rysunek  musi  zawierać  wszystkie  parametry.
Warto  zwrócić  uwagę  uczniom  na  rodzaj  wykorzystywanej  dokumentacji  technicznej.
Zadaniem  nauczyciela  jest  także  przygotowanie  rysunków  części  z  wyraźnymi  brakami
(w rysunku) dotyczącymi tolerancji, pasowania, falistości, chropowatości powierzchni.  Braki
te  uczeń  powinien  uzupełnić.  Rysunki  nie  powinny  być  skomplikowane,  ale  zróżnicowane
pod względem oznaczeń na rysunku do uzupełnienia. Należy rysunki wyposażyć w polecenia
informujące, jakie mają być parametry wykonania części. Należy zatem przygotować rysunki
zarówno do interpretacji, jak i do uzupełnienia.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

1) odczytać z rysunków technicznych następujące parametry wykonania części:

–

tolerancje wymiarów,

–

tolerancje kształtu,

–

rodzaj pasowania,

–

falistość i chropowatość,

2) wypisać w zeszycie oznaczenia i ich interpretację, wykorzystując odpowiednie PN i (lub)

podręcznik do rysunku technicznego,

3) uzupełnić ołówkiem oznaczenia tolerancji, pasowania, falistości, chropowatości

powierzchni  w  rysunkach  technicznych  elementów  mechanizmów  precyzyjnych
przygotowanych  przez  nauczyciela  stosownie  do  jego  zaleceń  z zastosowaniem  reguł
i wymagań rysunku technicznego.

Zalecane metody nauczania – uczenia się:

−

ćwiczenia.

Środki dydaktyczne:

–

zeszyt,

–

przygotowane przez nauczyciela rysunki,

–

literatura dotycząca rysunku technicznego i odpowiednie PN.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

5.3. Zasady wykonywania dokumentacji technicznej z wykorzystaniem

oprogramowania komputerowego

5.3.1. Ćwiczenia

Ćwiczenie 1

Zapoznaj się z programem kursu obsługi oprogramowania do sporządzania dokumentacji

technicznej dostępnym w pracowni. Korzystaj z rad i doświadczenia nauczyciela. Zabiegaj,
by na stanowisku komputerowym pracowała tylko jedna osoba. Gdy to jest niemożliwe ustal
z kolegą (koleżanką) częstotliwość i sposób zamieniania się przy pracy. Jeśli takie ustalenia
nastręczają trudności, poproś o pomoc nauczyciela.

Wskazówki do realizacji
Ze względu na to, że placówki kształcenia zawodowego mogą mieć różne programy, nie

narzucono  w  poradniku,  który  program  powinien  być  wykorzystany.  Wymaga  to  zatem
zrealizowania programu kursu w tym zakresie odpowiedniego do zainstalowanego programu.
Celem  tego  ćwiczenia  jest  przejście  takiego  kursu  wraz  z  wykonaniem  ćwiczeń  w jego
ramach  zaprojektowanych.  Program  powinien  umożliwiać  wykonywanie  prostych  obliczeń
konstrukcyjnych  i  kinematycznych  (na  przykład  wytrzymałościowych,  przekroju  czy
przełożenia). Jest to miejsce do wprowadzenia tej części programu jednostki modułowej.

Sposób wykonania ćwiczenia

Uczeń powinien:

1) zapoznać się z programem kursu obsługi oprogramowania do sporządzania dokumentacji

technicznej, które jest dostępne w pracowni,

2) zrealizować kolejno wszystkie ćwiczenia, jakie program obejmuje z wykorzystaniem rad

i doświadczenia nauczyciela.

Zalecane metody nauczania:

−

ćwiczenia.

Środki dydaktyczne:

–

zeszyt,

–

narzędzia i przyrządy pomiarowe,

–

program kursu obsługi oprogramowania do sporządzania dokumentacji technicznej wraz
z zadaniami,

–

stanowisko komputerowe z zainstalowanym odpowiednim programem do sporządzania
dokumentacji technicznej z możliwością drukowania efektów zadań,

–

literatura i właściwe PN.

Ćwiczenie 2

Dla zadanych części i opisów technologicznych sporządź dokumentację, wykorzystując

program komputerowy. Przykłady części oraz opisy przygotuje dla Ciebie nauczyciel.

Wskazówki do realizacji:
Zadaniem nauczyciela jest przygotowanie części i opisów technologicznych stawianych

danym częściom. Na tej podstawie uczeń ma wykonać odpowiedni rodzaj dokumentacji
technicznej z wykorzystaniem programu komputerowego.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Sposób wykonania

Uczeń powinien:

1) wykonać prosty rysunek techniczny zadanej części mechanizmu precyzyjnego,

wykorzystując program i stanowisko komputerowe,

2)  wydrukować swój rysunek,
3)  przedstawić rysunek nauczycielowi i ocenić,
4)  wziąć pod uwagę sugestie nauczyciela i poprawić ewentualne błędy.

Zalecane metody nauczania – uczenia się:

−

ćwiczenia.

Środki dydaktyczne:

–

przygotowane przez nauczyciela części i opisy technologiczne ich wykonania,

–

zeszyt,

–

narzędzia i przyrządy pomiarowe,

–

stanowisko komputerowe z zainstalowanym odpowiednim programem do sporządzania
dokumentacji technicznej z możliwością drukowania efektów zadań,

–

literatura, inne źródła informacji i odpowiednie PN.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

6. EWALUACJA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA

Przykłady narzędzi pomiaru dydaktycznego

Test

dwustopniowy

jednostki

modułowej

„Posługiwanie

się

dokumentacją techniczną”

Test składa się z 22 zadań wielokrotnego wyboru, z których:

–

zadania 1, 2, 3, 4, 6, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 22 są z poziomu podstawowego,

–

zadania 5, 6, 8, 9, 20, 21 są z poziomu ponadpodstawowego.

Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt

Za każdą prawidłową odpowiedź uczeń utrzymuje 1 punkt. Za złą odpowiedź lub jej brak

uczeń otrzymuje 0 punktów.

Proponuje się następujące normy wymagań – uczeń otrzyma następujące
oceny szkolne:

−

dopuszczający – za rozwiązanie 10

11 zadań,

−

dostateczny – za rozwiązanie 12

15 zadań,

−

dobry – za rozwiązanie 16

19 zadań, w tym co najmniej 4 zadań z poziomu

ponadpodstawowego,

−

bardzo dobry – za rozwiązanie 20

22 zadań, w tym co najmniej 6 zadań z poziomu

ponadpodstawowego.

Klucz odpowiedzi: 1.a, 2.c, 3.a, 4.d, 5.a, 6.a, 7.b, 8.a, 9.b, 10.a, 11.b, 12.d, 13.c,
14.b, 15.c, 16.b, 17.d, 18.c, 19.b, 20.a, 21.c, 22.a.

Plan testu

zadania

Cel operacyjny
(mierzone osiągnięcia ucznia)

Kategoria

celu

Poziom

wymagań

Poprawna

odpowiedź

Wymienić dokumentację
mechanika precyzyjnego.

Opisać funkcje rysunku
technicznego.

Rozpoznać symbole arkuszy.

Wskazać, jakiego pisma używa się
w rysunku technicznym.

Wskazać, gdzie umieszcza się
informacje tekstowe na rysunku.

Rozróżnić rodzaje rysunków.

Uzasadnić, dlaczego rysunki
wykonywane są w skali
(podziałce).

Wskazać zasady rzutowania
prostokątnego.

Odróżnić przekrój od widoku.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

10.

Wskazać prawidłowe zasady
wymiarowania.

11.

Wyjaśnić przyczynę tolerowania.

12.

Odróżnić wymiary: nominalny,
górny graniczny i dolny graniczny.

13.

Odróżnić odchyłki górną i dolną.

14.

Wskazać wzór na tolerancję.

15.

Wskazać wzór na odchyłkę górną.

16.

Wskazać wzór na odchyłkę dolną.

17.

Odróżnić pasowanie luźne.

18.

Odróżnić pasowanie ciasne.

19.

Odróżnić pasowanie mieszane.

20.

Rozróżnić układy pasowań.

21.

Wskazać parametry określające
jakość powierzchni.

22.

Wskazać kryteria wyboru
oprogramowania przy jego zakupie

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Przebieg testowania

Instrukcja dla nauczyciela

1. Należy ustalić z uczniami termin przeprowadzenia sprawdzianu z wyprzedzeniem co

najmniej jednotygodniowym.

2.  Trzeba przygotować odpowiednią liczbę testów i kart odpowiedzi.
3.  Należy zapewnić uczniom samodzielność podczas rozwiązywania zadań.
4.  Przed rozpoczęciem testu trzeba przeczytać uczniom Instrukcję dla uczniów.
5.  Warto  zapytać,  czy  uczniowie  wszystko  zrozumieli.  Wszystkie  wątpliwości  należy

wyjaśnić.

6. Ocenianie oprócz podania wyniku testu powinno zawierać informację o tym, jakie

umiejętności ma uczeń opanowane, a z jakich tematów powinien powtórzyć materiał
i ćwiczenia. Należy wyjaśnić uczniowi, co umie, a co powinien uzupełnić i jak.

7. Nie należy przekraczać czasu przeznaczonego na test.

Instrukcja dla ucznia

1.  Przeczytaj uważnie instrukcję.
2.  Podpisz imieniem i nazwiskiem kartę odpowiedzi.
3.  Zapoznaj się z zestawem zadań testowych.
4.  Test zawiera 22 zadania. 16 zadań jest z poziomu podstawowego, 6 zadań jest z poziomu

ponadpodstawowego Do każdego z nich podane są 4 możliwe odpowiedzi. Tylko jedna
jest poprawna.

5. Udzielaj odpowiedzi tylko na załączonej KARCIE ODPOWIEDZI, stawiając

w odpowiedniej rubryce znak X. W przypadku pomyłki należy błędną odpowiedź
zaznaczyć kółkiem, a następnie ponownie zakreślić poprawną odpowiedź.

6. Punktacja zadań: 0 lub 1 punkt.
7. Pracuj samodzielnie, bo tylko wtedy będziesz mieć pewność, ze sprawdziłeś swoją

wiedzę.

8. Nie musisz zachowywać kolejności rozwiązywania zadań.
9. Na rozwiązanie testu masz 45 minut.

Materiały dla ucznia:

−

instrukcja,

−

zestaw zadań testowych,

−

karta odpowiedzi.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

ZESTAW ZADAŃ TESTOWYCH

1. Mechanik precyzyjny posługuje się:

a) dokumentacją techniczną i instrukcjami obsługi większości popularnych

mechanizmów  precyzyjnych,  ofertami  firm  zaopatrujących  zarówno  w  maszyny,
narzędzia  pomiarowe,  jak  i  części  czy  narzędzia  i  urządzenia  naprawcze,
dokumentacją  techniczną  narzędzi  i urządzeń  stosowanych  w  diagnostyce
i naprawach, branżowymi zestawami Polskich Norm.

b) ofertami firm zaopatrujących zarówno w maszyny, narzędzia pomiarowe, jak i części

czy narzędzia i urządzenia naprawcze, branżowymi zestawami Polskich Norm,

c) dokumentacją techniczną i instrukcjami obsługi większości popularnych

mechanizmów precyzyjnych, ofertami firm zaopatrujących zarówno w maszyny,
narzędzia pomiarowe, jak i części czy narzędzia i urządzenia naprawcze.

d) branżowymi zestawami Polskich Norm.

2. Rysunek techniczny to:

a)  obrazki części.
b)  zestaw niezrozumiałych symboli i znaków.
c)  znormalizowany  i  skodyfikowany  język  porozumiewania  się  projektantów,

konstruktorów i pracowników uczestniczących w procesie produkcji lub usług.

d) język

porozumiewania

się

projektantów,

konstruktorów

pracowników

uczestniczących w procesie produkcji lub usług.

3. Symbol A4 oznacza:

a)  format arkusza o wymiarach 210x297mm.
b)  symbol pisma technicznego.
c)  format  arkusza o wymiarach 297x420mm.
d)  rodzaj wymiarowania.

4. W rysunku technicznym używa się pisma:

a)  kaligrafowanego,
b)  ozdobnego ,
c)  zwykłego,
d)  technicznego prostego lub pochyłego.

5. Informacje tekstowe na rysunku umieszcza się:

a) zbiorcze oznaczenia stanu powierzchni znajdują się w górnym prawym rogu,

w dolnym prawym rogu umieszcza się tabliczkę rysunkową, zawiera ona dodatkowe
informacje, na przykład: nr rysunku, nazwę przedmiotu lub urządzenia, nazwisko
kreślarza lub projektanta.

b) w dolnym prawym rogu umieszcza się tabliczkę rysunkową, zawiera ona dodatkowe

informacje, na przykład: nr rysunku, nazwę przedmiotu lub urządzenia.

c) zbiorcze oznaczenia stanu powierzchni znajdują się w górnym prawym rogu,

w dolnym prawym rogu umieszcza się tabliczkę rysunkową, zawiera ona dodatkowe
informacje, na przykład: nr rysunku.

d) zbiorcze oznaczenia stanu powierzchni znajdują się w górnym prawym rogu.

6. Rysunek przedstawiający część może być:

a) rysunkiem wykonawczym.
b) rysunkiem montażowym.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

c) wykresem.
d) rysunkiem złożeniowym.

7. Rysunki wykonywane są w skali ponieważ:

a)  nie wolno wykonywać rysunku przedmiotu w jego rzeczywistym wymiarze.
b)  nie zawsze można wykonać rysunek przedmiotu w jego rzeczywistym wymiarze.
c)  trzeba wykonywać rysunki pomniejszone.
d)  trzeba wykonywać rysunki powiększone.

8. Przy wykonywaniu rzutowania prostokątnego obowiązuje zasada, że:

a) liczba rzutów powinna być minimalna, ale niezbędna do jednoznacznego

przedstawienia przedmiotu i jego zwymiarowania.

b)  liczba rzutów jest nieistotna.
c)  liczba rzutów powinna być minimalna.
d)  liczba rzutów powinna być maksymalna.

9. Rysunki przedstawiają przekrój i widok. Który rysunek przedstawia widok, a który

przekrój?

Rys. 1 do testu Posługiwanie się dokumentacją techniczną [1]

Rys. 2. do testu Posługiwanie się dokumentacją techniczną [1]

a)  rysunek 1 przedstawia widok, a rysunek 2 przedstawia przekrój.
b)  rysunek 1 przedstawia przekrój, a rysunek 2 przedstawia widok.
c)  rysunek 1 przedstawia widok i rysunek 2 przedstawia widok.
d)  rysunek 1 przedstawia przekrój i rysunek 2 przedstawia przekrój.

10. Wśród zasad prawidłowego wymiarowania jest zasada, że:

a)  nie należy powtarzać tych samych wymiarów na różnych rzutach przedmiotu.
b)  należy powtarzać te same wymiary na różnych rzutach przedmiotu.
c)  nie nanosi się wymiarów na rysunkach.
d)  wymiaruje się dowolnie.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

11. Tolerowanie wymiarów jest niezbędne, ponieważ:

a) są maszyny, którymi można wykonać część lub element urządzenia bezbłędnie.
b) każda maszyna i każdy wykonawca, wykonujący część lub element urządzenia, zrobi

to z pewnym błędem.

c) błędy maszyn są nieistotne.
d) tylko ludzie są omylni.

12. Oznaczone na rysunku 3 wymiary to:

Rys. 3. do testu Posługiwanie się dokumentacją techniczną [1]

a)  N – wymiar nominalny, A i B – dolne wymiary graniczne.
b)  N – górny wymiar graniczny, A – wymiar nominalny, B – dolny wymiar graniczny.
c)  N – dolny wymiar graniczny, A – górny wymiar graniczny, B – wymiar nominalny.
d)  N – wymiar nominalny, A – dolny wymiar graniczny, B – górny wymiar graniczny.

13. Oznaczone na rysunku nr 3. wymiary to:

a)  ES, es – odchyłki dolne, EI, ei – odchyłki dolne.
b)  ES, es – odchyłki górne, EI, ei – odchyłki górne.
c)  ES, es – odchyłki górne, EI, ei – odchyłki dolne.
d)  ES, es – odchyłki dolne, EI, ei – odchyłki górne.

14. Tolerancję przedstawia się wzorem:

a) T = A – B, gdzie T - tolerancja, A - dolny wymiar graniczny, a B - górny wymiar

graniczny.

b) T = B – A, gdzie T - tolerancja, A - dolny wymiar graniczny, a B - górny wymiar

graniczny.

c) T = A – B, gdzie T - górny wymiar graniczny, A - tolerancja, a B - dolny wymiar

graniczny.

d) T = A – B, gdzie T - dolny wymiar graniczny, A - tolerancja, a B - górny wymiar

graniczny.

15. Odchyłkę górną przedstawia wzór:

a)  ES = B – N, gdzie B - dolny wymiar graniczny, a N - wymiar nominalny.
b)  ES = A – N, gdzie A - dolny wymiar graniczny, a N -wymiar nominalny.
c)  ES = B – N, gdzie B - górny wymiar graniczny, a N - wymiar nominalny.
d)  ES = B – A, gdzie B - górny wymiar graniczny, a A - wymiar nominalny.

16. Odchyłkę dolną przedstawia wzór:

a)  EI = A – N, gdzie A - górny wymiar graniczny, N - górny wymiar graniczny.
b)  EI = A – N, gdzie A - dolny wymiar graniczny, N - wymiar nominalny.
c)  EI = A – N, gdzie A - dolny wymiar graniczny, N - górny wymiar graniczny.
d)  EI = B – N, gdzie B - górny wymiar graniczny, N - wymiar nominalny.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

17. Pasowanie luźne występuje, gdy:

a)  występuje wcisk i luz.
b)  występuje wcisk.
c)  występuje luz albo wcisk.
d)  zawsze zapewniony jest luz.

18. Pasowanie ciasne występuje, gdy:

a)  zawsze zapewniony jest luz.
b)  występuje luz albo wcisk.
c)  zawsze zapewniony jest wcisk.
d)  występuje wcisk i luz.

19. Pasowanie mieszane występuje, gdy:

a)  zawsze zapewniony jest wcisk.
b)  może być luz, albo wcisk.
c)  zawsze zapewniony jest luz.
d)  występuje wcisk i luz.

20. Najbardziej istotnymi układami pasowań są:

a)  pasowanie według stałego wałka i stałego otworu,
b)  pasowanie według stałego wałka.
c)  pasowanie według stałego otworu.
d)  pasowanie według wałka.

21. Dokładność wykonania powierzchni określają parametry:

a)  falistość.
b)  nierówność.
c)  falistość i chropowatość powierzchni.
d)  tylko chropowatość powierzchni.

22. Najbardziej istotnymi warunkami przy zakupie oprogramowania do wspomagania

projektowania dokumentacji technicznej są:
a) jak często występuje ono w warunkach przemysłu lub usług i czy nie jest

przestarzałe.

b)  cena i atrakcyjność.
c)  występowanie w pracowni szkolnej.
d)  upodobania użytkownika.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Próba testu

Podstawą zaliczenia jednostki modułowej jest wykonany przez ucznia projekt

dokumentacji  technicznej,  co  stanowi  rodzaj  próby  pracy.  Nauczyciel  oceni  go  i przedstawi
uczniowi wyniki wraz z wyjaśnieniem, jakich umiejętności nie opanował należycie, a które są
przez  niego  opanowane  i  w  jakim  stopniu.  Uczeń  otrzyma  ocenę  pozytywną,  jeżeli  projekt
spełni  podane  wcześniej  kryteria.  Kryteria  te  zawarte  są  w  Karcie  projektu.  Jeżeli  projekt
zostanie  odrzucony,  uczeń  powinien  powtórzyć  materiał  nauczania  i ćwiczenia  z tych  części
jednostki  modułowej,  z  których  wiedzy  nie  opanował  i ponownie  przystąpić  do  realizacji
projektu.  Podstawą  projektu  jest  karta  projektu  –  kontrakt.  Kontrakt  sporządza  nauczyciel.
Możliwe  jest  jednak,  by  w  części  tematu  uczeń  proponował  modyfikacje.  Należy  przy  tym
pamiętać,  by  modyfikacje  te  nie  uniemożliwiały  sprawdzenia  umiejętności  zawartych
w karcie. Spełnienie wymagań podstawowych i samodzielna praca wystarczy do wystawienia
oceny dostatecznej. Spełnienie wymagań ponadpodstawowych jest podstawą do wystawienia
oceny  dobrej  i bardzo  dobrej.  Jeśli  uczeń  sporządził  dokumentację  świadczącą
o umiejętnościach  wykraczających  poza  program  i  jest  ona  sporządzona  poprawnie,  można
uczniowi postawić ocenę celującą.

Projekt mogą wykonywać uczniowie zarówno indywidualnie, jak i w parach. Każda para

powinna mięć inny temat. Parom projektowym należy zaproponować mechanizm bardziej
złożony, ale nie trudniejszy.

Przebieg testowania

Instrukcja dla nauczyciela

Przygotowanie uczniów do wykonania projekt

–

ustalenie terminu wykonania projektu – projekt można wykonać w czasie jednej jednostki
metodycznej od 4

do 6 godzin,

–

określenie celów wykonania projektu,

–

wyjaśnienie

uczniom

specyfiki

projektu

jako

sprawdzianu

wiadomości

i umiejętności.

2. Przygotowanie

stanowisk

dydaktycznych:

sprawdzenie

poprawności

działania

oprogramowania i sprzętu komputerowego.

3. Przygotowanie materiałów:

–

przygotowanie Karty projektu,

–

przygotowanie Karty oceny.

4. Realizacja projektu:

–

obserwacja uczniów w trakcie pracy,

–

prezentacja projektów,

–

ocena projektów i sprawozdania i prezentacji.

Instrukcja dla ucznia

1. Przeczytaj uważnie kartę projektu i wykonaj wszystkie polecenia.
2. Elementy niezrozumiałe wyjaśnij z nauczycielem.

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA PROJEKTU

1. Temat: Dokumentacja techniczna mechanizmu precyzyjnego
2. Data rozpoczęcia projektu:

.........................................................

3. Data zakończenia projektu i prezentacji: .............................................
4. Badane umiejętności:

–

umiejętność planowania pracy,

–

umiejętność organizowania stanowiska pracy,

–

umiejętność czytania dokumentacji technicznej,

–

rozróżnianie rodzajów dokumentacji technicznej,

–

sporządzanie dokumentacji technicznej w oparciu o program komputerowy.

5. Zakres projektu – w ramach projektu należy:

–

wybrać z przedstawionych propozycji te rodzaje mechanizmów, do których
sporządzona będzie dokumentacja techniczna,

–

opracować plan i harmonogram pracy nad projektem,

–

wykonać specyfikację zawartości dokumentacji,

–

sporządzić rysunki z wykorzystaniem programu komputerowego,

–

opracować krótkie sprawozdanie,

–

przygotować i przeprowadzić prezentację.

6. Typ projektu - indywidualny lub w dwuosobowych zespołach.
7. Wskazówki pomocne uczniom (materiały dla ucznia).
Do wykonania tego ćwiczenia będziesz potrzebować:

–

wybrane części i mechanizmy razem z opisem wymogów technologicznych,

–

stanowisko komputerowe z drukarką, z zainstalowanym programem do sporządzania
dokumentacji technicznej,

–

opis metody projektów,

–

zeszyt,

–

przybory kreślarskie,

–

odpowiednie PN.

8. Kryteria i sposób oceny projektu:
Kompletność projektu, czyli:

–

dokumentacja techniczna,

–

plan i harmonogram pracy nad projektem,

–

specyfikacja zawartości dokumentacji,

–

rysunki sporządzone z wykorzystaniem programu komputerowego,

–

krótkie sprawozdanie, prezentacja.

9. Wymagania:

–

wymagania podstawowe – kompletny projekt i poprawne wykonanie dokumentacji
jednego mechanizmu, poprawna prezentacja (zrozumiała dla słuchaczy, na temat),
praca samodzielna,

–

wymagania  ponadpodstawowe  -  kompletny  projekt  i  poprawne  wykonanie
dokumentacji  co  najmniej  dwóch  mechanizmów,  interesująca  prezentacja
(zrozumiała  dla  słuchaczy,  na  temat,  właściwe  środki  audiowizualne),  praca
samodzielna.

10. Normy wymagań na oceny:

−

bardzo dobry

- 21 ÷ 24 punktów

−

dobry

- 17 ÷ 20 punktów

−

dostateczny

- 14 ÷ 16 punktów

−

dopuszczający

- 11 ÷13 punktów

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

Karta oceny

Umiejętność

podlegająca

sprawdzaniu

Kryteria

Punkty

Rozróżnianie rodzajów
dokumentacji
technicznej

– poprawny tytuł dokumentacji

0÷1

Planowanie czynności

– sporządzenie planu działania,
– wykaz niezbędnych środków do wykonania

dokumentacji.

0÷4

Organizowanie
stanowiska pracy

– zgromadzenie i rozmieszczenie na

stanowisku pracy materiałów zgodnie
z zasadami ergonomii,

– sprawdzenie stanu technicznego sprzętu

0÷2

Sporządzenie
dokumentacji
technicznej w oparciu
o program komputerowy

– specyfikacja zawartości dokumentacji,
– poprawne merytorycznie rysunki

sporządzone z wykorzystaniem programu
komputerowego

0÷10

Krótkie sprawozdanie

– kompletność,
– trafność wniosków

0÷1

Prezentacja

– zrozumiała dla słuchaczy,
– na temat

0÷4

Samodzielność

– pomoc nauczyciela,
– udział pracy samodzielnej w projekcie

0÷4

Razem:

„Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego”

KARTA ODPOWIEDZI

Imię i nazwisko ...........................................................................................

Posługiwanie się dokumentacją techniczną

Zakreśl poprawną odpowiedź.

zadania

Odpowiedź

Punkty

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

19.

20.

21.

22.

Razem: