1
Fundamenty Specjalne - projekt fundamentu płytowo-palowego - część
3
Charakterystyka obciążenie-osiadanie pala - metoda funkcji transformacyjnych
(dr hab. inż. Adam Krasiński)
Podstawowym celem metody funkcji transformacyjnych jest dostarczenie prognozowanej pełnej
charakterystyki Q-s pala obciążonego osiową siłą wciskającą, zagłębionego w różnych warunkach
gruntowych. Wraz z rozwojem komputerowych technik analizy konstrukcji, powstała potrzeba
bardziej zaawansowanego modelowania zachowania się pali pod obciążeniem. Oprócz tego, zaczęto
zwracać uwagę, że zagadnienie nośności i osiadań pali powinno być rozpatrywane łącznie oraz, że
decyzja o nośności pala i akceptowalnej wartości jego osiadania powinna zależeć od rodzaju
konstrukcji i jej wrażliwości na osiadania.
Metoda funkcji transformacyjnych jest nieskomplikowana i prosta w użyciu. Dodatkową jej
zaletą jest to, że zaproponowane przez różnych autorów charakterystyki t-z i q-z zostały
w większości wyprowadzone z badań rzeczywistych. Dzięki temu metoda jest bardziej wiarygodna
od metod analitycznych i numerycznych.
W metodzie funkcji transformacyjnych, pal rozpatruje się jako sprężysty pręt, najczęściej
o stałej sztywności podłużnej trzonu EA, podzielony na szereg krótkich odcinków. Ośrodek
gruntowy, w którym pal jest zagłębiony, modeluje się za pomocą zestawu więzów, rozmieszczonych
wzdłuż pobocznicy oraz pojedynczej więzi pod podstawą (rys. 1). Więzy modelujące grunt opisane
są charakterystykami nieliniowymi. Układ i charakterystyki więzów dostosowuje się do układu
i parametrów warstw podłoża gruntowego. Im gęstszy podział pala na odcinki tym lepiej, przy
czym nie jest zasadne dzielenie na odcinki krótsze niż średnica pala D.
Rys. 1. Schemat modelownia współpracy pala z gruntem za pomocą funkcji transformacyjnych
Obliczenia polegają na zadawaniu kolejnych przyrostów osiadań pala i iteracyjnym wyznaczaniu sił
przejmowanych przez poszczególne więzy. Iteracje przeprowadza się do uzyskania zakładanej
zbieżności. Wynikiem końcowym obliczeń jest pełna krzywa osiadania pala Q-s, którą można
2
dodatkowo rozdzielić na wykresy składowe odnoszące się do oporu podstawy Q
b
-s
b
, oporu
pobocznicy Q
s
-s
s
(rys. 2), a także do oporów poszczególnych warstw gruntowych wzdłuż pala.
Rys. 2. Przykładowy wynik analizy współpracy pala z gruntem za pomocą funkcji transformacyjnych
Charakterystyki funkcji transformacyjnych t-z i q-z określa się najczęściej metodą
empiryczną. Znane są też propozycje teoretycznego ich definiowania (np. według Poulosa
i Davisa). W Polsce najbardziej znane są funkcje transformacyjne zaproponowane przez Gwizdałę,
wyrażone w postaci funkcji potęgowych:
α
=
v
s
z
s
t
t
max
dla t ≤ t
max
β
=
f
b
f
z
s
q
q
dla q ≤ q
f
w których:
α
– wykładnik funkcji t-z, którego wartość uzależniona jest od rodzaju gruntu,
szorstkości pobocznicy i technologii wykonania pala oraz od wartości
składowej pionowej naprężenia efektywnego w gruncie
σ
’
v0
. Najczęściej
wartość
α
przyjmuje się z przedziału 0,3 do 0,5.
z
v
– przemieszczenie pobocznicy pala, przy którym mobilizuje się maksymalny opór
tarcia gruntu t
max
; z
v
przyjmowane jest najczęściej o wartości 5 mm lub 0,01D.
β
– wykładnik funkcji q-z, którego wartość przyjmuje się indywidualnie, najczęściej
z przedziału 0,25 do 0,6.
z
f
– przemieszczenie podstawy pala, przy którym mobilizuje się graniczny opór
gruntu q
f
pod podstawą; z
f
przyjmowane jest najczęściej o wartości 0,05D lub
0,1D.
Wartości oporów maksymalnych i granicznych t
max
i q
f
Gwizdała proponuje określać indywidualnie,
na podstawie dostępnych w literaturze i ogólnie sprawdzonych metod wyznaczania tych oporów,
np. z zaleceń normowych, bezpośrednio z badań „in situ” CPT, PMT, SPT, z próbnych obciążeń
pali, bądź z obliczeń analitycznych nośności pali metodami np.
α i β.
Zgodnie z rys. 1b, w niektórych rodzajach gruntów, charakteryzujących się wrażliwością
strukturalną, należy stosować współczynniki
ξ
i
µ
(mniejsze niż 1,0) do określania oporów
rezydualnych t
r
tarcia gruntu o pobocznicę. W większości przypadków, zagadnienie oporów
rezydualnych pomija się i przyjmuje funkcje transformacyjne o formie według rys. 1c.
3
Parametry funkcji transformacyjnych, dla wybranych rodzajów pali proponuje się przyjmować
według poniższej tablicy 1:
Tablica 1. Proponowane parametry funkcji transformacyjnych
z
v
α
z
f
β
- pale prefabrykowane wbijane
0,01D 0,50 0,05D 0,25
- pale wiercone i CFA:
♦
grunty niespoiste
0,01D 0,50 0,05D 0,50
♦
grunty spoiste
0,01D 0,25 0,05D 0,50
- pale Vibro
0,01D 0,25 0,05D 0,25
- pale SDP
(według A.Kasiński)
10 mm 0,38 0,1D 0,38
Wyżej wspomniano, że obliczenia należy wykonywać iteracyjnie. W przypadku jednak pominięcia
odkształcalności trzonu pala (przyjęcia pala jako nieskończenie sztywnego) obliczenia nie
wymagają iteracji.
Charakterystykę Q-s pala można wyznaczyć również w sposób przybliżony na podstawie obliczeń
nośności pala, np. metodą
α
lub
β
. Funkcje transformacyjne formułuje się wówczas dla wartości
wypadkowych oporów pobocznicy i podstawy pala:
α
=
v
s
k
s
s
z
s
R
Q
;
dla Q
s
≤ R
s;k
;
β
=
f
b
k
b
b
z
s
R
Q
;
dla Q
b
≤ R
b;k
→ Q
c
= Q
s
+ Q
b
gdzie: R
s;k
- charakterystyczna nośność graniczna pobocznicy pala, [kN];
R
b;k
- charakterystyczna nośność graniczna podstawy pala, [kN];
Rezultatem są wykresy przedstawione na rys. 3. Do obliczeń statycznych można zastosować
uproszczoną charakterystykę Q-s w postaci wykresu łamanego, opisanego trzema parametrami: K
1
,
K
2
i D
1
.
Rys. 3. Charakterystyki Q-s pala: nieliniowa i uproszczona (łamana) do obliczeń
Q
s
Q
c
Q
Q
b
R
b;k
R
s;k
z
v
z
f
s
Q
Q
c1
D
1
= z
v
s
Q
c2
K
1
K
2
R
c;k
K
1
=
Q
c1
z
v
[kN/m]
K
2
=
Q
c2
- Q
c1
z
f
- z
v
[kN/m]
D
1
= z
v
z
f
Trzy parametry:
4
Przykład obliczeniowy
Wyznaczyć charakterystykę Q-s pala wierconego D = 800 mm, L = 15,0 m z przykładu
obliczeniowego w części 2 materiałów dydaktycznych. Wykorzystać wyniki obliczeń nośności pala
metodą
β
.
Z obliczeń nośności pala metodą
β
otrzymano następujące wielkości:
R
s
;k
= 1074,0 kN , R
s
;k
= 700,0 kN , R
c
;k
= 1774,0 kN
Przyjęto parametry funkcji transformacyjnych:
z
v
= 0,01D = 8,0 mm;
α
= 0,25 ; z
f
= 0,05D = 40,0 mm;
β
= 0,50 ;
Funkcje transformacyjne:
1074
0
,
8
1074
25
,
0
≤
⋅
=
s
Q
s
kN ;
700
40
700
50
,
0
≤
=
s
Q
b
kN
W obliczeniach pominięto skrócenie własne pala.
Tabela obliczeń
s [mm]
Q
s
[kN]
Q
b
[kN]
Q
c
[kN]
0,0
0,0
0,0
0,0
1,0
638,6
110,7
749,3
2,0
759,4
156,5
916,0
3,0
840,5
191,7
1032,2
4,0
903,1
221,4
1124,5
6,0
999,5
271,1
1270,6
8,0
1074,0
313,0
1387,0
10,0
1074,0
350,0
1424,0
15,0
1074,0
428,7
1502,7
20,0
1074,0
495,0
1569,0
25,0
1074,0
553,4
1627,4
30,0
1074,0
606,2
1680,2
35,0
1074,0
654,8
1728,8
40,0
1074,0
700,0
1774,0
Wykresy Q-s
0
5
10
15
20
25
30
35
40
0
300
600
900
1200
1500
1800
Q [kN]
s
[m
m
]
0
5
10
15
20
25
30
35
40
0
300
600
900
1200
1500
1800
Q [kN]
s
[
m
m
]
K
1
K
2
D
1
Parametry charakterystyki do obliczeń statycznych:
173400
10
0
,
8
0
,
1387
3
1
≈
⋅
=
−
K
kN/m ;
12100
10
)
0
,
8
0
,
40
(
0
,
1387
0
,
1774
3
2
≈
⋅
−
−
=
−
K
kN/m ; D
1
= 0,008 m