Podstawowe pojęcia
- Funkcje -
c
AT - 1
Wstęp
• Wartość bezwzgledna
|x| =
x
x 0
−x
x < 0
.
Własności:
|x| 0 ,
|x| = | − x| ,
−|x| ¬ x ¬ |x| .
Działania:
a 0
⇒
"
|x| ¬ a ⇔ −a ¬ x ¬ a
#
;
a 0
⇒
"
|x| a ⇔ ( x a ∨ x ¬ −a )
#
;
|a · b| = |a| · |b| ;
a
b
=
| a |
| b |
, |b| 6= 0 .
• Potęga
a
0
= 1 ;
a
−n
=
1
a
n
;
a
m
n
=
n
√
a
m
.
• Logarytm
( a ∈ R
+
\ {1} ∧ b ∈ R )
⇒
( log
a
b = c ⇔ b = a
c
) ;
log
a
1 = 0 ;
log
a
a = 1 ;
a
log
a
b
= b ;
log
10
a ≡ log a ;
log
e
a ≡ ln a ;
log
a
b
m
= m · log
a
b ;
b
1
, b
2
∈ R
+
⇒
log
a
b
1
+ log
a
b
2
= log
a
(b
1
· b
2
) ;
b
1
, b
2
∈ R
+
⇒
log
a
b
1
− log
a
b
2
= log
a
b
1
b
2
;
Podstawowe pojęcia
- Funkcje -
c
AT - 2
Funkcje
Definicja
Funkcją określoną na zbiorze X ⊂ R o wartościach w zbiorze Y ⊂ R nazywamy przyporządko-
wanie każdemu elementowi x ∈ X dokładnie jednego elementu y ∈ Y . Oznaczamy: f : X → Y .
Zbiór X nazywamy dziedziną funkcji f , a zbiór Y nazywamy jej
przeciwdziedziną.
ten wykres nie przedstawia funkcji
to jest wykres funkcji
Przydatne funkcje:
• funkcja potęgowa f (x) = x
n
- dla n ∈ N funkcja potęgowa jest wielomianem
- dziedzina funkcji potęgowej zależy od wykładnika n
• funkcje trygonometryczne
- f (x) = sin x
- f (x) = cos x
- f (x) = tg x
- f (x) = ctg x
• funkcja wykładnicza f (x) = a
x
, gdzie a ∈ R
+
\ {1}
• funkcja logarytmiczna f (x) = log
a
x, gdzie a ∈ R
+
\ {1}
- dziedziną funkcji logarytmicznej jest zbiór R
+
- funkcja f (x) = ln x oznacza funkcję logarytmiczną f (x) = log
e
x (czyli podstawą loga-
rytmu jest tu liczba e i taki logarytm jest nazywany logarytmem naturalnym)
Symbol e jest jedną z najważniejszych stałych w matematyce i w przybliżeniu wynosi:
e ≈ 2.718281828459045235360287471352
Podstawowe pojęcia
- Funkcje -
c
AT - 3
66249775724709369995957496696762772407663035354759
45713821785251664274274663919320030599218174...
Definicja
Funkcja f jest ograniczona na zbiorze A ⊂ D
f
, jeżeli istnieją takie liczby m, M ∈ R, że dla
każdego x ∈ D
f
mamy
m ¬ f (x) ¬ M .
Uwaga
Funkcja jest ograniczona, gdy jej wykres jest położony pomiędzy dwiema prostymi poziomymi.
Definicja
Funkcja f : X → Y jest okresowa, jeżeli istnieje T > 0 takie, że dla każdego x ∈ X zachodzi
x ± T ∈ X
oraz f (x + T ) = f (x)
Definicja
Funkcja f : X → Y jest
• parzysta, jeżeli dla każdego x ∈ X
−x ∈ X oraz f (−x) = f (x) .
• nieparzysta, jeżeli dla każdego x ∈ X
−x ∈ X oraz f (−x) = −f (x) .
Podstawowe pojęcia
- Funkcje -
c
AT - 4
wykres funkcji parzystej
wykres funkcji nieparzystej
Definicja
Funkcja f jest
• rosnąca na zbiorze A ⊂ D
f
, jeżeli dla każdego x
1
, x
2
∈ A
( x
1
< x
2
) =⇒ ( f (x
1
) < f (x
2
) ) .
• malejąca na zbiorze A ⊂ D
f
, jeżeli dla każdego x
1
, x
2
∈ A
( x
1
< x
2
) =⇒ ( f (x
1
) > f (x
2
) ) .
• niemalejąca na zbiorze A ⊂ D
f
, jeżeli dla każdego x
1
, x
2
∈ A
( x
1
< x
2
) =⇒ ( f (x
1
) ¬ f (x
2
) ) .
• nierosnąca na zbiorze A ⊂ D
f
, jeżeli dla każdego x
1
, x
2
∈ A
( x
1
< x
2
) =⇒ ( f (x
1
) f (x
2
) ) .
Definicja
Niech X, Y, Z, W będą podzbiorami zbioru liczb rzeczywistych, przy czym Y ⊂ Z, oraz niech
f : X → Y , g : Z → W . Złożeniem funkcji g i f nazywamy funkcję g ◦ f określoną wzorem
g ◦ f (x) = g(f (x))
dla x ∈ X.
Definicja
Funkcja f odwzorowuje zbiór X na zbiór Y wtedy i tylko wtedy, gdy dla każdego y ∈ Y istnieje
Podstawowe pojęcia
- Funkcje -
c
AT - 5
x ∈ X takie, że f (x) = y.
Oznaczamy
f : X
na
−→ Y .
Odwzorowanie to nazywamy również surjekcją.
Definicja
Funkcja jest różnowartościowa na zbiorze A ⊂ D
f
, jeżeli dla każdego x
1
, x
2
∈ A
( x
1
6= x
2
) =⇒ ( f (x
1
) 6= f (x
2
) ) .
Odwzorowanie to nazywamy również injekcją.
Funkcję, która jednocześnie jest injekcją i surjekcją nazywamy bijekcją.
Definicja
Niech funkcja f : X
na
−→ Y będzie różnowartościowa na dziedzinie. Funkcją odwrotną do
f
nazywamy funkcję f
−1
: Y → X określoną przez warunek
f
−1
(y) = x ⇐⇒ y = f (x)
gdzie x ∈ X, y ∈ Y .
Uwaga
Wykres funkcji odwrotnej otrzymujemy z wykresu funkcji danej, odbijając go symetrycznie
względem prostej y = x.
Podstawowe pojęcia
- Funkcje -
c
AT - 6
Funkcje cyklometryczne
Definicja
Funkcją arcsin (arkus sinus) nazywamy funkcję odwrotną do funkcji sinus obciętej do przedzia-
łu < −
π
2
,
π
2
>. Dziedziną funkcji arcsin jest przedział < −1, 1 >.
Definicja
Funkcją arc tg (arkus tangens) nazywamy funkcję odwrotną do funkcji tangens obciętej do
przedziału (−
π
2
,
π
2
). Dziedziną funkcji arc tg jest R.