Ponowoczesność, jako etap 

gwałtownych zmian społecznych i 

kulturowych 

 

 

Każdy  etap  w  historii  czy  w  kulturze  niesie  ze  sobą  szereg  wielopłaszczyznowych 

zmian.  Każda  zmiana,  w  pojęciu  przeciętnego  człowieka  oznacza  zysk  oraz  jednoczesną 

stratę.  Wojenna  rzeczywistość  XX  wieku,  Holocaust  i  systemy  totalitarne  rzuciły 

społeczeństwu  wyzwanie.  Ponowoczesność  jest,  więc  opozycją  wobec  nowoczesności  i  jej 

krytyką.  Historia  i  filozofia  stanęły  przed  zadaniem  protestów  i  zmian  struktur 

ekonomicznych, politycznych, po kulturę i  sposób myślenia,  wartości  i  moralność. W mojej 

rozprawce postaram się potwierdzić postawioną w tytule pracy tezę. 

Obszar przejawów i rozwoju ponowoczesności dotyczy kultury, nauki, sztuki, filozofii 

oraz  polityki.  Refleksja  nad  społeczeństwem  ponowoczesnym  dotyczy  takich  zagadnień  jak 

przemiany  tożsamości  współczesnego  człowieka,  nowy  charakter  władzy,  konsumpcjonizm 

rozwój  i  ekspansja  mediów  masowych  wraz  z  globalizacją  oraz  nowe  formy  życia 

społecznego.  Pierwszym  omawianym  przez  mnie  zagadnieniem  będzie  problematyka 

konsumpcjonizmu.  Zagadnienie  z  wnikliwą  dokładnością  zostało  podejmowane  przez  Jeana 

Baudrillarda,  jednego  z  inicjatorów  nurtu  filozoficznego  postmodernizmu.  Według 

francuskiego  socjologia,  życie  społeczne  w  ponowoczesności  jest  skoncentrowane  głownie 

wokół  konsumpcji  i  demonstrowania  towarów.  Baudrillad  podkreśla,  że  „człowiek  epoki 

dostatku  nie  egzystuje  już,  jak  uprzednio  i  odwiecznie,  w  środowisku  innych  ludzi,  lecz 

otoczony jest przez przedmioty”

1

. Żyjemy w czasach, w których konsumpcja, stała się jednym 

z  ważniejszych  obszarów  życia  człowieka.  W  każdym  mieście  powstają  całe  kompleksy 

sklepów,  galerie  czy  centra  handlowe  przez  niektórych  autorów  nazywane  „świątyniami 

konsumpcji”.  W  domach  handlowych  jesteśmy  przytłoczeni  wielością  i  nadmiarem 

produktów  uginającymi  się  na  półkach.  Kraina  konsumpcji  charakteryzuje  się  obfitością, 

nagromadzeniem, jest także czymś sztucznym, udawanym oraz hiperrealnym. 

                                                           

1

 J.Baudrillard, Społeczeństwo konsumpcyjne. Jego mity i struktury, Wydawnictwo Sic, Warszawa 2006, s.7. 

Drugą  istotną  zmianą  są  różnice  pomiędzy  człowiekiem  „nowoczesnym”,  a 

człowiekiem  „ponowoczesnym”.  Dzięki  Zygmuntowi  Baumanowi  możemy  wyróżnić 

podstawowe  cechy  różniące  człowieka  żyjącego  w  nowoczesności  oraz  w  ponowoczesności 

oraz  dokonać  analizy  zmian,  jakie  zaszły  w  społeczeństwie.  Dla  człowieka  nowoczesnego 

życie  było  pielgrzymką,  która  niekonieczne  ma  mieć  wymiar  duchowy,  lecz  także  wymiar 

świecki.  Dążył  on  w  uporządkowanym  świecie,  do  realizacji  określonego  celu.  Dla 

porównania przedstawmy obraz człowieka z epoki ponowoczesności. Zaszła znacząca zmiana 

w kwestii postrzegania życia. Jest ono epizodyczne, bez trwałych ram wyznaczających jego 

bieg,  nie  jest  projektem  –  posiada  różnorodność  samoistnych  zdarzeń.  Człowiek 

ponowoczesny częściej zmienia zawód, miejsce zamieszkania, partnera życiowego, przeżywa 

kryzys tożsamości, natomiast stosunki międzyludzkie mają charakter tymczasowy.

2

 Można go 

nazwać współczesnym koczownikiem. Skutkiem kryzysu tożsamości jest rozpad tradycyjnych 

grup  odniesienia,  takich  jak  społeczność  lokalna,  państwo  narodowe  czy  Kościół.  Cechą 

charakterystyczną  społeczeństwa  ponowoczesnego  był  pluralizm  wartości  i  norm.  Z  jednej 

strony  miało  miejsce  osłabienie  tradycyjnych  więzi  i  przymusów  społecznych,  a  z  drugiej 

wzrost przestrzeni osobistej. Nastąpiło przesunięcie na skali wartości od autorytatywności tj. 

obowiązek, odpowiedzialność, ofiarność, uległość do wartości zindywidualizowanych takich 

jak  osobiste  spełnienie,  intensywność  doznań,  sukces,  wolność  oraz  samorealizacja. 

Spowodowało  to  powstanie  społeczeństwa  indywidualistycznego,  które  nie  dbało  o  dobro 

ogółu, a interes jednostki.  

Zmiany  zachodzące  w  sferze  ekonomicznej  i  gospodarczej  wywarły  wpływ  na 

człowieka  ponowoczesnego.  Społeczeństwo  industrialne,  charakteryzujące  się  supremacją 

cywilizacji  węgla  i  stali,  dominacją  klasy  robotniczej,  nastawione  na  produkcję  przeszło  na 

społeczeństwo  post-industrialne.  Jest  to  cywilizacja  informatyczna,  w  której  miejsce 

przemysłu  ciężkiego  wkroczył  przemysł  czysty,  nazywany  również  przemysłem  high-tech 

oraz  prawdziwą  dominację,  którą  przeżywa  tzw.  klasa  białych  kołnierzyków,  do  nich  z  całą 

pewnością  możemy  zaliczyć  inżynierów,  menagerów  czy  techników.  Warto  również 

zaznaczyć,  że  zmianie  uległa  również  organizacja  pracy  z  fordyzmu,  będącego 

fragmentyzacją  pracy  na  coraz  to  mniejsze  kawałki,  tak  by  praca  nie  wymagała 

specjalistycznych umiejętności i raz wyuczona mogła być wykonywana przez całe życie, w post-fordyzm, 

czyli  odejście  od  wąskiej  specjalizacji,  na  rzecz  opanowywania  coraz  to  nowszych 

umiejętności, które wymagają elastyczności od pracownika. 

                                                           

2

 Z. Bauman, Dwa szkice o moralności ponowoczesnej, Instytut Kultury, Warszawa 1994 

 

Bardzo ważnym  zagadnieniem, którego zrodziła ponowoczesność i  wyodrębnili  jego 

badacze  jest  upadek  granic  kulturowych.  W  myśl  tej  koncepcji  kultura  zajmuje  się 

zacieraniem  i  załamywaniem  tradycyjnych  granic  między  kulturą,  a  sztuką,  między  kulturą 

popularną,  a  elitarną.  Z  jednej  strony  dochodzi  do  uniwersalizacji,  czyli  powszechnego  globalnego 

szerzenia pewnych  wzorców,  ujednolicania  standardów,  a  z  drugiej  strony  dochodzi  do 

wielokulturowości,  czyli  występowania  na  określonej  przestrzeni  dwóch  lub  więcej  grupo 

odrębnych  językach,  religiach,  przekonaniach.  Nowoczesne  wartości  wiedzy  i  nauki  ustępują 

miejsca wartościom estetycznym. Następuje estetyzacja życia codziennego, co przejawia się w 

traktowaniu  własnego  życia  w  sposób  twórczy,  tak  jak  artysta  traktuje  dzieło  sztuki,  następuje 

eksperymentacja  i  świadome  manipulowanie  tożsamością.  Prawa  obywatelskie  i  polityczne 

otrzymują liczne mniejszości, począwszy od emancypacji kobiet, przez całkowite zniesienie 

niewolnictwa,  otrzymanie  równych  praw  niezależnie  od  przynależności  etnicznej  czy 

religijnej, po chronienie i dawanie przywilejów mniejszościom narodowym czy seksualnym. 

 Kolejną cechą społeczeństwa ponowoczesnego jest wzrost potęgi środków masowego 

komunikowania.  Nowe  potrzeby  ludzkie  kreowane  są  poprzez  różne  instytucje  w  tym 

reklamy.  Wytwarzają  i  nadają  obrazy  rzeczywistości.  Łatwy  i  szybki  dostęp  do  informacji, 

która stała się ważnym zasobem wiedzy większości ludzi. Dostęp do informacji umożliwiają 

nam  m.in.:  wysokonakładowa  prasa,  radio,  telewizję,  fonografię  (płyty  i  kasety),  szeroko 

rozpowszechnione  filmy  i  wideokasety  oraz  wydawane  w  dużych  nakładach  publikacje 

książek.  Posiadają  ogromny  wpływ  na  wszelkie  dziedziny  życia,  przede  wszystkim 

politycznego.  Media  zaczęły  pełnić  funkcję  czwartej  władzy.  W  ponowoczesności 

spotykamy  się  z  nowym  charakterem  władzy.  Zdecydowanie  różni  się  ona  w  stosunku  do 

nowoczesności,  przede  wszystkim  zmniejszeniem  nakazów.  Da  się  natomiast  zauważyć  jej 

pozyskiwanie przychylności poprzez media. 

Nurtem  filozoficznym  opisującym  charakteryzowaną  przeze  mnie  epokę  nosi  nazwę 

postmodernizmu. Zrywa on z dotychczasową tradycją filozoficzną, a wielu konserwatywnych 

myślicieli zarzuca jej niefilozoficzność. Dzieje się tak za sprawą zerwania z dotychczasową 

supremacją  racjonalności  i  totalności.  Według  postmodernistów  te  dwie  fundamentalne 

wartości  dla  filozofii,  sprzyjały  rodzeniu  się  totalitaryzmu.  Określany  jest  mianem 

współczesnego irracjonalizmu filozoficznego. Racjonalizacja cywilizacji Zachodu związana była 

między innymi z rozpadem homogenicznych form kultury typowych dla społeczeństw tradycyjnych, z 

całkowitym  oddzieleniem  się  sfery  materialno-produkcyjnej  względem  wartości 

światopoglądowych i religijnych, z wzrostem autonomiczności pomiędzy nauką, moralnością 

(wraz z prawem) oraz sztuką.

3

 

Reasumując postmodernizm to prąd intelektualny, który w sposób radykalny zrywa z 

modernistycznym  światopoglądem,  jednocześnie  głosząc  irracjonalizm.  Epoką  jego 

działalności  jest  ponowoczesność,  której  termin  powstał  w  odniesieniu  do  różnego  rodzaju 

zjawisk i wydarzeń zarówno podczas rozwoju kultury jak i myśli intelektualnej. Wniosła ona 

piramidalne  zmiany  zarówno  kulturowe,  społeczne,  polityczne  i  gospodarcze.  Człowiek 

przechodzi  kryzys  tożsamości,  staje  się  koczownikiem,  miejsce  zamieszkania,  jedna  praca 

traci  na  wartości,  jednocześnie  człowiek  trafia  w  sidła  konsumpcjonizmu  będąc  pożywką 

globalizacji  mediów.  Ponowoczesność  jest  zerwaniem  z  dotychczasowymi  wartościami 

człowieka nowoczesnego i jego otaczającego świata. Ponowoczesny świat ciągle płynie i nie 

ma zamiaru zwalniać… 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                           

3

 Gunia A. Wgląd w epokę ponowoczesną,  

Bibliografia: 

1.  J.Baudrillard,  Społeczeństwo  konsumpcyjne.  Jego  mity  i  struktury,  Wydawnictwo  Sic, 

Warszawa 2006, 

2. Z. Bauman, Dwa szkice o moralności ponowoczesnej, Instytut Kultury, Warszawa 1994, 

3. B. Baran, Postmodernizm i końce wieku, Kraków 2003, 

4.  Featherstone  M.:  Postmodernizm  i  estetyzacja  życia  codziennego.  Nycz  R.  (red.): 

Postmodernizm.Antologia przekładów. Wydawnictwo Baran i Suszczyński, Kraków 1998. 

5.https://www.academia.edu/1924245/Wgl%C4%85d_w_epok%C4%99_ponowoczesn%C4%

85 

6. Prezentacja na temat: "Globalizacja i późna nowoczesność (społeczeństwo ponowoczesne)  

(WDS 2012/2013 nr 14)