3. Ochrona przed porażeniem elektycznym

 

  

3.1 Podstawowa zasada ochrony przed porażeniem prądem elektrycznym 

 

      

Podstawowa  zasada  ochrony  przed  porażeniem  elektrycznym  sformułowana  w  Polskiej  Normie 

PN-

EN 61140 :2005 Ochrona przed porażeniem prądem elektrycznym  - Wspólne aspekty instalacji i 

urządzeń, brzmi następująco:

 

  

"Części czynne niebezpieczne nie powinny być dostępne 

 

a części przewodzące dostępne nie powinny być niebezpieczne"

 

  

- w warunkach normalnych 

(dla urządzeń sprawnych, użytkowanych zgodnie z zasadami  

 

  

o eksploatacji), a także

 

- w przypadku pojedynczego uszkodzenia (np. w wyniku uszkodzenia izolacji podstawowej 

 

  (zwarcie L-PE)

 

  

      Ochrona w warunkach normalnych jest zap

ewniona ochroną podstawową, a ochrona w warunkach 

pojedynczego uszkodzenia jest zapewniona ochroną przy uszkodzeniu.

 

  

System ochrony przeciwporażeniowej dzieli się na trzy stopnie ochrony:

 

1. ochrona przeciwporażeniowa podstawowa,

 

2. ochrona przeciwporażeniowa dodatkowa (ochrona przy uszkodzeniu),

 

3. ochrona przeciwporażeniowa uzupełniająca.

 

  

       

Zagrożeń występujących przy urządzeniach i instalacjach elektrycznych nie zawsze można 

uniknąć, ale można i trzeba zmniejszać zarówno ryzyko ich występowania. Przyczyną ok. 70% 
wypadków porażenia lub poparzenia prądem elektrycznym  jest niewłaściwe postępowanie człowieka, 
wynikające najczęściej z braku umiejętności lub lekkomyślności. 

 

      

Bezpieczeństwo  osób  przebywających  w  pobliżu  urządzeń  elektrycznych  lub  obsługujących  te 

urządzenia  zapewnia  zastosowanie  różnych  środków  ochrony.  Środki  te  powinny  tworzyć  „system 
ochrony  przeciwporażeniowej”,  przez  który  należy  rozumieć  system  współpracujących  i 
skoordynowanych ze sobą środków ochrony oraz środków uzupełniających.

 

      

Wszystkie środki ochrony powinny być tak projektowane i konstruowane, aby były skuteczne przez 

cały okres spodziewanego użytkowania instalacji, sieci lub urządzenia  zgodnie z przeznaczeniem i 
przy właściwej konserwacji.

 

      

Zasady dostępności dla osób postronnych mogą różnić się od zasad dla osób wykwalifikowanych 

lub poinstruowanych i mogą być także różne dla różnych wyrobów i lokalizacji.

 

 

Wymagania podstawowe

  

Zgodnie z PN-HD 60364-4-

41:2009 każdy środek ochrony powinien składac się z: 

 - 

odpowiedniej kombinacji niezależnych środków: do ochrony podstawowej i do ochrony  przy uszkodzeniu 

   lub 

- 

środka ochrony wzmocnionej, zabezpieczajacego zarówno ochrone podstawową, jak i ochrone przy 

  uszkodzeniu.  

  

Ochrona u

zupełniajaca jest uznana za część środka ochrony przeznaczonego do stosowania w specjalnych 

instalacji lub lokalizacji, dla których wymagania są określone w Części 7 HD 60364. 

  

 

3.2 Ochrona przeciwporażeniowa podstawowa

 

      Ochrona podstawowa (ochrona p

rzed dotykiem bezpośrednim) zapewnia ochronę przed 

porażeniem elektrycznych w warunkach braku uszkodzenia (w warunkach normalnych), 

 

  

      

Ochrona podstawowa powinna składać się z jednego lub większej liczby środków, które w 

warunkach normalnych zapobieg

ają skutecznie dotykowi niebezpiecznych części czynnych. 

Ochrona  

podstawowa polega na zastosowaniu jednego z następujących środków:

 

  

1) Izolacja podstawowa części czynnych

 

      

Stała izolacja podstawowa, zapobiegająca dotykowi niebezpiecznych części czynnych, powinna 

być wykonana z materiału izolacyjnego stałego, którego można usunąć tylko przez zniszczenie.

 

  

      

Izolacja podstawowa powinna być odporna na wilgoć, ciepło, drgania, zapylenie, na jakie może 

być narażona w warunkach eksploatacji.  Izolacja podstawowa wykonana z takich materiałów jak: 
farby, lakiery, emalie, materiały włókniste, nie są uznawane za izolację podstawową, odpowiednią do 
ochrony przed porażeniem elektrycznym.

 

  

2) Przegrody lub obudowy

 

      Przegrody lub obudowy powinny 

zapewniać dla znajdujących się wewnątrz części czynnych 

stopień ochrony co najmniej IP2X lub nie niższy niż IPXXB według IEC 60529, chroniące przed 
dotknięciem palcem do części czynnych. Przegrody i obudowy powinny być trwale zamocowane, a 
usunięcie ich powinno być możliwe jedynie przy użyciu narzędzi lub po wyłączeniu napięcia z części 
czynnych znajdujących się wewnątrz nich.

 

  

3) Przeszkody i umieszczenie poza zasięgiem

 

      

Te środki ochrony zapewniają tylko ochronę podstawową (ochrone przed dotykiem 

bezpośrednim). Mają one zastosowanie w instalacjach, z lub bez ochrony przy uszkodzeniu (ochrona 
przy dotyku pośrednim) jest zastosowana lub nie, które są sterowane lub nadzorowane przez osoby 

wykwalifikowane lub poinstruowane.

 

  

Przeszkody 

 

     

Przeszkody mają za zadanie uniemożliwienie przypadkowemu dotknięciu części czynnych, 

natomiast nie chronią przed zamierzonym dotykiem spowodowanym rozmyślnym działaniem. 

 

      

Przeszkody powinny uniemożliwić niezamierzone zbliżenie ciała i niezamierzone dotknięcie części 

czynnych w trakcie normalnej obsługi urzadzeń czynnych.

 

      

Przeszkody mogą być usuwane bez użycia klucza lub narzędzia, jednak muszą być 

zabezpieczone przed niezamierzonym usunięciem. Zwykle stosowane są w pomieszczeniach ruchu 

elektrycznego.

 

  

Umieszczenie poza zasięgiem 

 

      

Umieszczenie poza zasięgiem ręki powinno zapobiegać:

 

 - 

niezamierzonemu jednoczesnemu dotknięciu części czynnych, między którymi może 

 

   

wystąpić niebezpieczne napięcie,

 

 - przed przypa

dkowym dotknięciem ze stanowisk pracy, a nie przed rozmyślnym działaniem. 

 

  

      

W  przypadku  instalacji  niskiego  napięcia  części,  które  są  od  siebie  oddalone  więcej  niż  2,5  m, 

uważa  się,  iż  nie  są  one  równocześnie  dostępne.  Jeżeli  dostęp  mają  wyłącznie  osoby 
wykwalifikowane lub poinstruowane, to mogą być określone mniejsze odstępy.

 

  

      

Jeżeli podczas wykonywania prac przy użyciu długich przewodzących przedmiotów trzymanych w 

ręku (narzędzie, drabina),  odległość ta może być zmniejszona, to granice zasięgu ręki należy 
zwiększyć o długość tych przedmiotów.

 

  

3.3 Ochrona przeciwporażeniowa 

 

      

System ochrony przeciwporażeniowej przewiduje ochronę urządzenia w przypadku pojedynczego 

uszkodzenia np. w wyniku uszkodzenia izolacji podstawowej (zwarcie L-PE

). Stosuje się w tym 

przypadku 

środek ochrony: ochrona przy uszkodzeniu (ochrona przy dotyku pośrednim)

 

      

Zgodnie  z  normą  PN-HD  60364-4-41:2009  do  ochrony  przy  uszkodzeniu  należy  stosować, 

niezależnie od środków ochrony podstawowej, jeden lub więcej środków ochrony przy uszkodzeniu, z 
uwzględnieniem uwarunkowań zależnych od wpływów zewnetrznych: 

 

      

Ochrona  przy  uszkodzeniu  powinna  polegać  na  zastosowaniu  następujących  środków 

dopuszczonych do powszechnego stosowania:

 

1) samoczynne wyłączenie zasilania,

  

2) izolacja podwójna lub wzmocniona, 

 

3) separacja elektryczna,dla zasilania jednego odbiornika,  

 

6) bardzo niskie 

napięcie SELV lub PELV.

 

  

      

Środki  ochrony,  w  których  dla  ochrony  podstawowej  przewidziano  przeszkody  lub  umieszczenie 

poza  zasięgiem  ręki,  mogą  być  stosowane  jedynie  w  instalacjach  dostępnych  dla  osób 
wykwalifikowanych lub poinstruowanych, lub pozostających pod ich nadzorem.

 

Norma  PN-HD  60364-4-41:2009  dopuszcza  do  stosowania  w  ograniczonym  zakresie  na

stępujące 

środki ochrony:

 

  

1) środowisko nieprzewodzące (izolowanie stanowiska), 

 

2) nieuziemione połączenia wyrównawcze,

 

3) separacja elektryczna dla zasilania więcej niż jednego odbiornika.

 

  

      

W warunkach zwiększonego zagrożenia porażeniem, jeżeli środki ochrony przeciwporażeniowej 

nie mogą być skuteczne, powinny być zastosowane, odpowiednio dobrane - środki ochrony 
uzupełniającej, które wraz ze środkami podstawowymi, zapewnią wymagany stopień bezpieczeństwa 
przed porażeniem elektrycznym.

 

  

3.4 Ochr

ona przeciwporażeniowa uzupełniająca

 

  

1) Ochrona uzupełniająca ochronę podstawową (ochrona uzupełniająca przed dotykiem 
bezpośrednim) polega na zainstalowaniu w obwodzie chronionym wyłącznika różnicowoprądowego 
wysokoczułego o prądzie wyzwalającym I

Δn

 nie 

większym od 30 mA. 

 

  

      

Według  normy  PN-HD  60364-4-41:2009  Instalacje  elektryczne  niskiego  napięcia  --  Część  4-41: 

Ochrona  dla  zapewnienia  bezpieczeństwa  --  Ochrona  przed  porażeniem  elektrycznym,  w  wyłączniki 
różnicowoprądowe wysokoczułe, dla celów ochrony przeciwporażeniowej uzupełniającej, powinny być 
wyposażone:

 

a)  

wszelkie obwody gniazd wtyczkowych o prądzie znamionowym nie przekraczającym 20 A 

 

    

przeznaczone do użytkowania przez osoby niewykwalifikowane (osoby postronne),

 

b) 

wszelkie obwody odbiorcze do zasilania na wolnym powietrzu urządzeń przenośnych o prądzie

 

    znamionowym  

nie przekraczającym 32 A.

 

c) instalacje użytkowane w warunkach szczególnego zagrożenia, których dotyczą arkusze 700 

 

    normy 60364.

 

  

2)  Ochrona  uzupełniająca przy  uszkodzeniu (ochrona  uzupełniająca  przy  dotykiem  pośrednim) 
polega  na  wykonaniu  połączeń  wyrównawczych  miejscowych.  Ich  rola  polega  na  ograniczeniu 
długotrwale utrzymującego się napięcia dotykowego do poziomu dopuszczalnego.