2012 bpfc ST W4 AUN do pdf

BPFC ST, 18.05.2012

WYK

WYKŁAD 4

AD 4

AUTONOMICZNY UKŁAD NERWOWY.

„Ośrodki Ŝycia” w rdzeniu

przedłuŜonym

Homeostaza

•

= względna stałość (równowaga) środowiska
wewnętrznego, utrzymywana przez Ŝywy
organizm

niezaleŜnie od zmian warunków

zewnętrznych.

•

Utrzymywanie na stałym „zadanym” poziomie:

objętości i odczynu płynów ustrojowych

stęŜenia związków chemicznych w płynach
ustrojowych (np. jonów, glukozy)

ciśnienia osmotycznego

ciśnienia gazów oddechowych (O2 i CO2)

ciśnienia tętniczego krwi

temperatury (u stałocieplnych)

Regulacja

- zdolno

ść

organizmu do

utrzymania wzgl

dnej stało

rodowiska

wewn

trznego (homeostazy)

Adaptacja

- zdolno

ść

do przywrócenia stanu

równowagi (homeostazy) w zmienionych
warunkach

rodowiskowych, mo

liwa dzi

istnieniu układów regulacyjnych

Układy regulacyjne organizmu:

- nerwowy
- hormonalny
- odporno

ciowy

Mięśnie gładkie:

•

UłoŜenie przestrzenne:

naczynia krwionośne - głównie w postaci warstwy okręŜnej:
zmiana napięcia = zmiana średnicy = zmiana światła naczyń
krwionośnych = zmiana ciśnienia tętniczego

ściany p.pokarmowego

• w-a m. okręŜnych – skurcze odcinkowe
• w-a m. podłuŜnych – perystaltyka przesuwająca pokarm

Ciśnienie tętnicze

•

Ciśnienie skurczowe (systoliczne) (SAP) –
ciśnienie wywierane na ścianę tętnicy podczas
skurczu serca. Prawidłowe 120 mmHg.

•

Ciśnienie rozkurczowe (diastoliczne)(DAP) –
najniŜsza wartość ciśnienia w tętnicach, podczas
fazy rozkurczu serca. Prawidłowe: do 89mmHg.

•

Ciśnienie tętna – róŜnica pomiędzy ciśnieniem
skurczowym i rozkurczowym

Przekaźnictwo synaptyczne

Potencjał czynnościowy =

IMPULS = pobudza

zakończenie aksonu

IMPULS otwiera kanały

wapniowe

Wapń stymuluje

opróŜnianie pęcherzyków

Neurotransmitter uwalnia

się do szczeliny

synaptycznej

i wiąŜe się z receptorem

USUWANIE

NEUROTRANSMITTERA

ZE SZCZELINY

SYNAPTYCZNEJ

AUN a SUN

•

Układ somatyczny

•

mięśnie szkieletowe

•

kontrola postawy, czynności

ruchowych

•

ośrodki nadrzędne – kora

ruchowa

•

ciała neuronów w CNS

•

czucie z mięśni

•

Układ autonomiczny

•

mięsień sercowy, mięśnie
gładkie,

gruczoły

•

kontrola środowiska

wewnętrznego

•

ośrodki nadrzędne –

podwzgórze

kora mózgowa, rdzeń

przedłuŜony

•

ciała neuronów poza CNS

(zwoje lub sploty)

•

czucie z narządów

wewnętrznych

•

AUN = Autonomiczny układ nerwowy:

•

podwójne antagonistyczne unerwienie większości

narządów wewnętrznych – hamowanie wzajemnie
zwrotne, utrzymywanie stanu równowagi

część współczulna – katabolizm; uruchamianie zasobów

energetycznych; “walka lub ucieczka”.

część przywspółczulna – anabolizm; gromadzenie energii;

“wypoczynek i trawienie”

Część przywspółczulna:

•

Zwoje zlokalizowane w pobliŜu unerwianych
narządów

•

Funkcje

system: “wypoczynek i trawienie”

obejmuje: trawienie, diurezę, defekację

niski poziom zuŜycia energii

aktywność typowa dla osoby odpoczywającej po
posiłku

• niskie ciśnienie tętnicze
• wolna akcja serca
• zwolnione oddychanie
• duŜa aktywność przewodu pokarmowego
• ciepła skóra
• zwęŜone źrenice

Część przywspółczulna

Nerw bł

dny:

•

główny nerw układu

przywspółczulnego

• unerwia wi

kszo

ść

narz

dów

wewn

trznych

• cholinergiczny!!!

Receptory cholinergiczne

•

Receptory cholinergiczne:

muskarynowe – M

nikotynowe – N

Agonista: M i N – acetylocholina

Lokalizacja:

• M1 – serce, oskrzela, komórki Ŝołądka, jelita ,OUN
• N – zwoje układu autonomicznego

Część współczulna

•

Funkcje:

system „walka – ucieczka”

obejmuje: wysiłek, podniecenie, niebezpieczeństwo
przygotowanie organizmu do wysiłku:

• dopływ krwi do trzewi – zmniejszony,
• dopływ krwi do pracujących mięśni - zwiększony

aktywność typowa dla osoby przygotowanej do walki:

• akcja serca przyspieszona
• oddech szybki i głęboki
• skóra zimna i wilgotna
• źrenice rozszerzone

AUN - działanie na narządy - przykłady

↓

wydz. soku

trzustkowego

i insuliny

↑ wydz. soku

trzustkowego

i insuliny

trzustka

β2

↓

motoryki

↓ sekrecji

↑ motoryki

i sekrecji

ukł.

pokarmowy

β2

rozszerzenie

zwęŜenie

oskrzela

β2

zwęŜenie

rozszerzenie

------

tętnice i Ŝyły

β1

↑

ęstości,

↑

kurczliwości

↓ częstości

serce

α ι β

gęsta ślina

wodnista

ślina

gruczoły

ślinowe

rozszerzenie

zwęŜenie

źrenica oka

Receptor

Ukł.

współczulny

Receptor

Ukł. przy-

współczulny

Efektor

Receptory adrenergiczne

•

RECEPTOR – swoiście dopasowana do struktury
transmittera (neuroprzekaźnika) białkowa struktura
komórki

•

Receptory adrenergiczne:

α1

α2, β1, β2, β3

Agoniści:

• noradrenalina (NA) – z zakończeń neuronów adrenergicznych
• Adrenalina (A) – uwalniana z rdzenia nadnerczy

Lokalizacja:

- ściana naczyń krwionośnych, przewodu pokarmowego

1 – serce,

2 - ściana naczyń krwionośnych MIĘŚNI SZKIELETOWYCH,

oskrzela

3 – tkanka

tłuszczowa

Agoniści receptrów α i β

•

Noradrenalina. Pobudza głównie receptory alfa

Efekty działania:

• zwęŜenie naczyń krwionośnych w obrębie układu pokarmowego
• wzrost ciśnienia tętniczego
• wzrost kurczliwości mięśnia sercowego
• zmniejszenie napięcia mięśni gładkich jelit

uwalniana jest takŜe do krwi z rdzenia nadnerczy

•

Adrenalina. Pobudza głównie receptory beta.

Uwalniana do krwi z rdzenia nadnerczy w wyniku
pobudzenia układu współczulnego

Efekty działania:

• zwiększenie kurczliwości mięśnia sercowego i częstości akcji

serca

• zwiększenie pojemności minutowej serca
• rozszerzenie naczyń krwionośnych w mięśniach szkieletowych –

wzrost przepływu krwi

• pobudzenie metabolizmu (aktywacja tkanki tłuszczowej)
• wzrost poziomu glukozy we krwi
• rozszerzenie oskrzeli

Leki hamujące część przywspółczulną AUN:

•

Blokują receptory M

•

Zastosowanie:

choroba lokomocyjna

rozszerzanie źrenicy (okulistyka)

bradykardia (wolna akcja serca, poniŜej 50/min)

astma oskrzelowa

•

Przykłady:

atropina

skopolamina

•

Efekty działania atropiny:

rozszerzenie źrenicy, zmniejszenie wydzielania łez, potu,
śliny, śluzu, soków trawiennych

zmniejszenie motoryki przewodu pokarmowego,
przyspieszenie częstości serca (HR, Heart Rate)

•

Działania niepoŜądane:

światłowstręt, poraŜenie akomodacji, suchość błon
śluzowych,

zaparcia, przyspieszenie HR

Działanie toksycznych dawek atropiny:

•

rozszerzenie nacz. skórnych, zaczerwienienie skóry

•

obniŜenie napięcia m. gładkich oskrzeli, Ŝołądka, jelit,

dróg Ŝółciowych, moczowodów, pęcherza moczowego

•

5 mg – podniecenie ruchowe i psychiczne, zaburzenia
mowy, zmęczenie

•

10 mg – j.w. + omamy, silne podniecenie psychiczne

•

10 mg – zatrucie śmiertelne u dzieci, 100 mg – u
dorosłych

Poziomy i ośrodki kontroli AUN

•

Napięcie układu
autonomicznego
podlega wpływom
kory mózgowej i
układu limbicznego
(emocje)

•

Ośrodki kontroli
bezpośredniej:

w podwzgórzu

w śródmózgowiu

w pniu mózgu

w rdzeniu kręgowym

Poziomy kontroli AUN

KORA MÓZGOWA

•

koordynacja czynności
autonomicznych
i somatycznych

UKŁAD LIMBICZNY

•

reakcje emocjonalne

•

sen i czuwanie,

•

zachowanie seksualne
i obronne

Poziomy kontroli AUN

ŚRÓDMÓZGOWIE

•

odruchy źrenic

PODWZGÓRZE

•

naczelny ośrodek kontroli
układu współczulnego i
przywspółczulnego

•

regulacja pragnienia i
pobierania pokarmu

•

stęŜenie we krwi
adrenaliny, noradrenaliny
i głukozy.

•

regulacja produkcji ciepła

•

wpływ na rozwój płciowy.

Podwzgórze

•

Podwzgórze (hypothalamus) anatomicznie jest częścią
międzymózgowia.

•

Jest to niewielkie skupisko licznych jąder, ulokowane do
przodu od śródmózgowia, w bliskim sąsiedztwie
skrzyŜowania nerwów wzrokowych (optic chiasm) oraz
przysadki mózgowej (hypophysis; pituitary gland),
organu wydzielania wewnętrznego.

•

Rola podwzgórza:

kontrola homeostazy i autonomicznego

układu nerwowego:

regulacja krąŜenia

temperatury ciała

uczucia głodu i pragnienia

popędu seksualnego

kontrola wydzielania hormonów (poprzez przysadkę
mózgową)

Poziomy kontroli AUN

PIEŃ MÓZGU

•

hamowanie czynności
serca, pobudzenie
wydzielania: łez, śliny,
soku Ŝołądkowego,
trzustkowego i Ŝółci,
nasilenie perystaltyki
Ŝołądka i jelita cienkiego
(n. X);

•

ośrodek naczynio-ruchowy
- odruchowa regulacja
ciśnienia tętniczego;

•

ośrodek oddechowy –
regulacja wzorca
oddechowego;

•

ośrodki odruchów ssania,
Ŝucia, połykania, kichania,
kaszlu, wymiotnego;