Podział i charakterystyka publikacji wydawniczych 

Jednoznaczna klasyfikacja jest trudna, ze względu na rozmaite kryteria podziału: edytorskie, technologiczne czy 
użytkowe.

 

Podstawowy podział:

 



 

Druki nieperiodyczne (dziełowe) 



 

książki (powyżej 48-stronic + okładka) 



 

broszury (do 48-stronic z okładką)  



 

Druki periodyczne (prasowe)  



 

gazety (ukazują się częściej niż 1 raz w tygodniu) 



 

czasopisma (ukazują się 1 raz w tygodniu lub rzadziej) 



 

Akcydensy 



 

Wydawnicze (np. mapy, nuty)  



 

Informacyjne (np. ulotki, prospekty, afisze, plakaty, instrukcje obsługi, kalendarze, 

katalogi, cenniki, spisy telefoniczne i adresowe, rozkłady jazdy) 



 

Manipulacyjne (np. rachunki, faktury, formularze, papiery wartościowe, banknoty, 

bilety, dyplomy, świadectwa, zaświadczenia, druki transakcyjne) 



 

Opakowaniowe (np. opakowania, etykiety, metki, banderole, obwoluty i okładki 

książek) 



 

Specjalne ( koperty PIN, karbonizowane losy loteryjne, druki zintegrowane) 

Podział ze względu na wykooczenie introligatorskie: 



 

druki zwarte (oprawy), np. książki, broszury 



 

druki odrębne (luźne), np. plakaty, ulotki, gazeta 

Wewnętrzny podział wydawnictw dziełowych (z wyjątkiem nut i map) na potrzeby wydawnictw i bibliotek: 



 

literatura piękna; 



 

literatura dla dzieci (do 8-miu lat)); 



 

literatura dla młodzieży (powyżej 8-miu lat); 



 

literatura społeczno-polityczna; 



 

literatura popularno-naukowa; 



 

literatura naukowa; 



 

literatura zawodowa; 



 

podręczniki szkolne; 



 

podręczniki akademickie  

Podział wg UNESCO ze względu na tematykę treści wydawnictw, zgodny z Uniwersalną Klasyfikacją 
Dziesiętną (UKD).  

1.  dział ogólny; 
2.  filozofia; 
3.  religia; religioznawstwo; 
4.  socjologia; statystyka; 
5.  polityka; nauki ekonomiczne; 
6.  prawo; administracja;  

akcja socjalna; ubezpieczenia;  

7.  wojskowośd; 
8.  wychowanie i nauczanie; 
9.  handel; transport; komunikacja; 
10.  etnografia; 
11.  językoznawstwo; 
12.  matematyka; 
13.  nauki przyrodnicze; 

14.  medycyna; 
15.  inżynieria; technika; przemysł;  budownictwo;  
16.  gospodarstwo wiejskie; 
17.  gospodarstwo domowe; hotelarstwo; żywienie;  
18.  organizacja i technika handlu i przemysłu; 
19.  sztuki piękne; 
20.  rozrywki; gry; sport; 
21.  nauka o literaturze; 
22.  literatura piękna; 
23.  geografia; podróże; 
24.  historia; życiorysy;  

 

Podział druków, uwzględniający jedynie ich objętośd, wynika z terminologii zawartej w normie BN-73/7401-
01, wg której wyodrębnia się następujące produkty poligraficzne: 



 

ulotki – druki luźne o objętości do 4 stronic, 



 

foldery – druki luźne o objętości większej niż 4 stronice, 



 

broszury – druki łączone o objętości do 48 stronic  
łącznie z okładką, 



 

książki – druki łączone o objętości ponad 48 stronic  

Przyjmując jako kryterium podziału charakter zamierzenia wydawniczo-poligraficznego, wszelkie produkty 
poligraficzne nie będące akcydensami, podzielid można na dwie zasadnicze grupy: 



 

wydawnictwa jednorazowe – wynik zamkniętego, przewidzianego z góry zamierzenia 
wydawniczo-poligraficznego, stanowiący samodzielną jednostkę jedno- lub wielotomową, 
określaną jako tytuł wydawniczy 

 Tytuł wydawniczy to każde kolejne wydanie tego samego dzieła, niezależnie od tego, czy ulegało ono 
zmianom merytorycznym lub edytorskim, czy też ukazało się w postaci niezmienionej, a także każdy tom 
wydawnictwa wielotomowego oraz odrębny numer wydawnictwa periodycznego jest, obok wysokości 
nakładu i objętości dzieła wyrażonej w arkuszach autorskich, jedną z podstawowych miar działalności 
wydawniczej. 



 

wydawnictwa ciągłe 



 

składają  się  z  szeregu  jednostek  wydawniczo-poligraficznych,  których  liczba  i  czas 

ukazywania się nie są z góry ograniczone 



 

zazwyczaj  są  związane  wspólnym  tytułem,  zajmują  się  tym  samym  lub  zbliżonymi 

zagadnieniami oraz zachowują jednolitą lub zbliżoną szatę edytorską  

W obrębie grupy wydawnictw ciągłych można wydzielid 3 podgrupy o nieco odmiennym stopniu powiązania 
poszczególnych jednostek, ich zawartości merytorycznej i cykliczności ukazywania się: 



 

wydawnictwa seryjne, 



 

wydawnictwa zbiorowe, 



 

wydawnictwa periodyczne 

Serie wydawnicze 



 

serie wydawnicze związane są wspólnym tytułem serii 



 

każda jednostka stanowi odrębne dzieło, przeważnie innego autora, posiada własny tytuł, czasem 
również numerację i może byd rozpowszechniana niezależnie od innych 



 

wspólnymi cechami wydawnictw wchodzących w skład serii są: 

   jednakowy format 
   zbliżona tematyka i objętośd 
   ujednolicona szata edytorska 
   materiały i technologia produkcji 

Serie zamknięte mają z góry zaplanowane wszystkie pozycje wchodzące w skład danej serii wydawniczej, 
 Serie otwarte  wydając nowy tytuł wydawnictwo można zdecydowad się na dołączenie go do istniejącej już na 
rynku czytelniczym serii wydawniczej; należy wówczas projektując publikację przestrzegad założeo i sposobu 
składania charakterystycznego dla danej serii. 

Przykład: 
Tytuł serii: Mitologie świata 
Tytuły poszczególnych pozycji: 



 

Mitologia starożytnej Grecji 



 

Mitologia starożytnej Italii 



 

Mitologia starożytnego Egiptu 



 

Mitologia czarnej Afryki 



 

Mitologia Azteków 



 

Mitologia Celtów  

 

Wydawnictwa zbiorowe 



 

charakterystyczne dla publikacji naukowych 



 

wspólny dla całości tytuł i często numerację 



 

poszczególne jednostki mogą zawierad różną liczbę dzieł różnych autorów na ten sam lub zbliżony 
temat 



 

ukazują się zazwyczaj w jednakowej szacie edytorskiej 



 

w nieokreślonych z góry odstępach czasu 
 
 

Przykład:  
Poradnik inżyniera, Mechanika 



 

 t.1 Zagadnienia ogólne 



 

 t.2 Zagadnienia konstrukcyjne 



 

 t.3 Zagadnienia technologiczne 

w każdym tomie rozdziały opracowane przez różnych autorów. 

Wydawnictwa periodyczne 

Wydawnictwa periodyczne (prasowe) są publikacjami:

 



 

o wspólnym tytule 



 

datowanymi i numerowanymi 



 

ukazującymi się w określonych jednakowych odstępach czasu 



 

ukazującymi się w niezmienionej szacie edytorskiej  

Zgodnie  z  klasyfikacją  przyjętą  przez  Instytut  Bibliograficzny  Biblioteki  Narodowej  wydawnictwa  periodyczne 
można podzielid na podgrupy według: 



 

częstotliwości ukazywania się 

  gazety (ukazujące się 2-6 razy w tygodniu), 
   tygodniki, 
   dwutygodniki, 
   miesięczniki, 
   dwumiesięczniki, 
   kwartalniki, 
   półroczniki, 
   roczniki 



 

zawartości merytorycznej 

  gazety informacji ogólnej, 
   czasopisma naukowe, 
   czasopisma zawodowe, 
   czasopisma informacyjne, 
   czasopisma ogólne, 
   czasopisma dziecięce i młodzieżowe, 
   czasopisma urzędowe, 
   czasopisma oficjalne, 
   czasopisma dla zagranicy 

Podział ten można jeszcze rozbudowad, uwzględniając grupy tematyczne zgodnie z Uniwersalną Klasyfikacją 
Dziesiętną czy też np. zasięg danego czasopisma (specjalistyczne, ogólne, regionalne, krajowe). 

 

 

 

czasopisma 

Materiały wydawnicze 

Materiały wydawnicze są to opracowania w postaci:

 



 

maszynopisów 



 

pierwodruków 



 

makiet 



 

szkiców 



 

oryginałów do reprodukcji 



 

innych materiałów potrzebnych do wytworzenia produktu poligraficznego 

Rękopis, manuskrypt – wszelki tekst sporządzony ręcznie; potocznie: tekst autorski pisany ręcznie lub na 
maszynie, przeznaczony do druku. 
Pierwodruk – wydrukowany egzemplarz poprzedniego wydania, służący za podstawę do składania i łamania 
następnego wydania przy wznowieniach. 
Maszynopis wydawniczy – materiał wydawniczy napisany na komputerze w postaci wydruku, sprawdzony, 
zaadiustowany, przeznaczony do składania lub łamania, zawierający częśd tekstową, tabele, wzory oraz 
załączniki (np. szkic, makieta, wykaz znaków specjalnych) potrzebne do wytworzenia produktu poligraficznego. 
Szkic wydawniczy – dyspozycja rysunkowa określająca układ graficzny publikacji lub jej części. 
Makieta wydawnicza – dokładny plan układu graficznego sporządzony w postaci zbioru kart określonego 
formatu w skali 1:1, rozrysowanych lub wyklejonych z odbitek korektorskich składu oraz ilustracji, uzupełniony 
adiustacją i dyspozycjami technicznymi, stanowiący wzorzec do łamania lub montowania stronic. 
Oryginał reprodukcyjny – wzorzec w postaci tekstu, rysunku, odbitki fotograficznej lub drukarskiej 
przeznaczony do reprodukowania metodami poligraficznymi  

Maszynopis wydawniczy 



 

papier: kolor biały, zadrukowany 1-stronnie 



 

format A4 (ew. A5 dla słowników oraz A3 złamany do A4 dla tabel) 



 

marginesy: dla A3 i A4: górny = 25 mm, lewy = 35 mm; 
dla mniejszych formatów marginesy mogą byd zmniejszone o 10 mm 



 

numeracja kartek: ciągła, jednolita (arabska), pośrodku górnego marginesu krój pisma: jedno- lub 
dwuelementowe, bez wyróżnieo  



 

stopieo pisma: nie mniej niż 9/10 p.; dla słowników i encyklopedii – 8/8 p.; dla tabel – 8/10 p., dla 
główki tabeli może byd – 6/8 p.  



 

 wcięcia akapitowe = 1,5 fireta; należy je stosowad nawet,  
gdy przewidywany jest skład bez wcięd akapitowych 



 

 odstępy między wierszami – podwójny, a przy tytułach – poczwórny 



 

 liczba znaków na 1 str. maszynopisu – 30 wierszy po 60 znaków  = 1800 znaków licząc ze 
spacjami i znakami interpunkcyjnymi  

Adiustacja maszynopisu

 

Adiustacja – wprowadzenie na kartki maszynopisu za pomocą umownych oznaczeo (Znaków adiustacyjnych) 
dyspozycji technicznych podających sposób wykonania składu. 
Zasady wykonywania: 



 

znaki adiustacyjne należy nanosid bezpośrednio w tekście 
tabelach i wzorach, do których się odnoszą 



 

objaśnienia i skróty – na lewym marginesie maszynopisu 



 

adiustację wykonuje się kolorem: 

  czarnym – w odniesieniu do alfabetu łacioskiego 
 

czerwonym

 – w przypadku alfabetu greckiego 

 

niebieskim

 lub 

zielonym

 – dla pism gotyckich 



 

wszystkie części maszynopisu należy oznaczyd za pomocą odpowiednich znaków adiustacyjnych 
uzupełnionych o odpowiednie objaśnienia i skróty  

 

 

Szkic maszynopisu 



 

dyspozycja rysunkowa wykonana odręcznie lub w programie graficznym, która określa wygląd 
przyszłej publikacji  



 

ułatwia  znacznie  pracę  operatorowi  DTP  objaśniając  szczegóły  łamania,  określa  układ  typograficzny 
oraz rozmieszczenie kolumn, łamów, ilustracji i podpisów do nich, tytułów, inicjałów, tabel itp. 

Zasady wykonywania szkicu: 



 

 skala 1:1, jednostronnie 



 

 czarnym ołówkiem lub długopisem 



 

 format kartki zgodny z formatem planowanej publikacji przed obcięciem 



 

 na papierze o barwie jasnej i gramaturze powyżej 60 g/m

2

  



 

 stosuje się umowne oznaczenia podane w normie uzupełniane w miarę potrzeby objaśnieniami 
słownym  

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Makieta wydawnicza 



 

projekt graficzny przewidzianej do druku publikacji w postaci wydruku lub kart wyklejonych wydrukami 
komputerowymi i materiałem ilustracyjnym, zawierającymi wszystkie elementy: teksty, ilustracje wraz 
z podpisami, tabele itp. opatrzone odpowiednimi komentarzami dotyczącymi składu 



 

wykonywana dla publikacji z dużą ilością materiału ilustracyjnego, tabel, wzorów matematycznych lub 
chemicznych oraz innych dodatkowych elementów, które mogą sprawiad problemy podczas składania 
w programach DTP  



 

obecnie  może  mied  postad  pliku  z  danymi  cyfrowymi,  powstałego  w  programie,  w  którym  będzie 
łamana publikacja 



 

 Na podstawie makiety można: 

   określid  ostateczną  objętośd  publikacji,  co  pozwala  na  dokładne  oszacowanie 

kosztów druku, 

   obliczyd ilośd papieru,  
   sprawdzid miejsce występowania wakatów 
   zaplanowad miejsce przeznaczone na spis treści i metryczkę  

Makieta w postaci pliku cyfrowego dla publikacji periodycznych oraz książek wydawanych w ramach jednej 
serii wydawniczej może byd wykorzystywana wielokrotnie (do każdej pozycji serii, do każdego nr 
periodyku), co eliminuje koniecznośd każdorazowego jej projektowania od podstaw  

Makieta wydawnicza

 

Makieta w programach DTP:  



 

szablon  (layout)  –  zawiera  informacje  dotyczące  położenia  i  wyglądu  poszczególnych  elementów 

planowanej  publikacji,  zapisane  w  programie  graficznym  utożsamiany  z  makietą,  ale  bardziej  odpowiada 
szkicowi, gdyż przedstawia jedynie ogólne założenia kompozycyjne: 

  dyspozycje dotyczące ustawienia paginy 
  linie definiujące łamy 
  sposób włamywania ilustracji 
  format podpisów pod rysunkami, przypisów 
  stylów akapitowych do tytułów i tekstu głównego 
  używanych znaków wypunktowania 
  przyjętej kolorystyki 
  wyróżnieo w tekście itp. 



 

makieta mieszana – postad cyfrowa makiety połączona ze sposobami konwencjonalnymi: 

  wstępna realizacja ma miejsce w systemach DTP 
  na wydruki komputerowe układu typograficznego publikacji doklejany jest materiał ilustracyjny 
  następnie  nanoszone  są  poprawki,  adiustacja  oraz  dyspozycje  dotyczące  dalszych  etapów 

cyfrowego przepływu prac 



 

półmakieta – realizowana jest jednocześnie z wykonywaniem (łamaniem) publikacji, co znacznie 

skraca czas przygotowania publikacji do druku, gdyż nie występuje bierne makietowanie, które wymaga 
późniejszej zgody szeregu osób uczestniczących w procesach prepress: 

  publikacja powstaje w formie cyfrowej w programach edytorskich 
  korekta dotycząca ustawienia lub obłamania ilustracji dokonywana jest na wydrukach 



 

makieta cyfrowa – cyfrowy zapis wszystkich elementów projektowanej publikacji: 

  pozwala  na  dowolne  przekształcanie  poszczególnych  obiektów  bez  ryzyka  ich  ponownego 

przerysowywania 

  umożliwia wprowadzanie wszelkich poprawek sugerowanych przez autora, wydawcę czy klienta   
  wydruki makiet cyfrowych: 

 1- lub 2-stronne 

   podaje się: 



 

dyspozycje określające wymiary publikacji, kolumn i łamów oraz wszystkich elementów 
występujących w danej publikacji, tj. ilustracji, tabel i tablic, znaków graficznych itp. 



 

krój i stopieo pisma oraz interlinię dla składanego tekstu 

   na wszystkich kartach wymiary podaje się w tych samych jednostkach 
   szerokośd składanego tekstu powinna odpowiadad pełnym cycerom 

 

odstęp tekstu od obiektu obłamywanego (np. ilustracji) powinien wynosid 1 cycero (= 4,5 mm) 

 

 min. szerokośd składu dla tekstu obłamującego ilustrację = 25 znaków (pozwala na poprawne 
dzielenie i przenoszenie wyrazów) 

 

 elementy drukowane w kolorze obwodzi się linią (jak na szkicu) dodając opis użytego koloru w 
postaci: 



 

 numeru katalogowego z wzornika np. Pantone lub 



 

 udziału poszczególnych składowych, np. C=0%, M=100%, Y=100%, K=0% 

 

 ilustracje na spad powinny wystawad 3 mm poza obrys stronicy