Absurd i groteska — „W małym dworku” S. I. Witkiewicza

Według stworzonej przez Stanisława Ignacego Witkiewicza teorii Czystej Formy,

jednym z celów teatru jest drażnienie widza, artystyczne i estetyczne

prowokowanie go. Jednym ze środków prowokacji było groteskowe ukazywanie

rzeczywistości. Typowym przykładem groteski jest dramat Witkacego "W małym

dworku", wydany w 1921 roku. Groteska w tej "sztuce w trzech aktach" polega na

współistnieniu pewnych specyficznych właściwości.

Przede wszystkim rzeczywistość sceniczna ulega deformacji, czyli

zniekształceniu, często przez wprowadzenie elementów fantastyki. W dramacie

"W małym dworku" pretekstem do tego jest zorganizowanie seansu spirytystycznego.

Niejednoznaczne stają się motywacje postępowania bohaterów. Nie wiadomo czy

ważniejsza jest motywacja naturalistyczna, czy może baśniowa, odrealniona.

Bohaterowie często zachowują się w sposób absurdalny, niezrozumiały dla

realistycznie patrzącego na świat czytelnika. Kiedy pojawia się duch matki,

córki rozmawiają z nią jak gdyby nigdy nic, zupełnie jak z normalną, żywą

osobą. Poczucie zdrowego rozsądku zostaje zaatakowane, sprowokowane i

niejednokrotnie ośmieszone, choćby w momencie gdy okazuje się, że duch

normalnie je, śpi, a nawet upija się wódką.

W utworach Witkacego bezustannie miesza się komizm z patosem, nawet czyjaś

śmierć nie jest traktowana tu poważnie. W sztuce "W małym dworku" ochoczo

popełniają samobójstwo córki zmarłej, z własnej ręki ginie nawet wdowiec

Nimbek. Jednak nie wywołuje to u pozostałych bohaterów żadnego wstrząsu, z

całkowitym spokojem zbierają się, niemalże nad ciałami ofiar, do spożywania

kolacji.

Częstym elementem komicznym jest komizm słowa. Istnieje ogromny kontrast

pomiędzy sposobem wyrażania się bohaterów a ich sytuacją społeczną. Na przykład

ludzie wykształceni wyrażają się jak najprostsi robotnicy, i odwrotnie, w ustach

proletariatu pojawiają się terminy naukowe i filozoficzne.

"W małym dworku" Stanisława Ignacego Witkiewicza jest więc doskonałym

przykładem stosowania w sztuce poetyki groteski oraz absurdu, czyli

zdeformowania świata i spowodowanie, że bohaterowie zachowują się anormalnie,

niezrozumiale, niedorzecznie.