Ucho wewnętrzne

Ucho wewnętrzne jest sprzężeniem anatomicznym dwóch odmiennych funkcjonalnie, filogenetycznie i czynnoœciowo narządów.

Narządem filogenetycznie starym jest przedsionek, a młodym narząd spiralny.

Impulsy nerwowe z narządu słuchu i narząd statyki biegną niezależnie od siebie:

nerwem przedsionkowym i drogą statyczną

nerwem œlimakowym i drogą słuchową

Drogi te nie łączą się ze sobą, przebiegają przez cały czas rozłącznie, i nie mają żadnych wspólnych neuronów.

Ucho wewnętrzne dzieli się na błędnik kostny i błędnik błoniasty.

Błędnik kostny tworzy jak gdyby torebkę kostną i zrąb kostny. Składa się on z czterech częœci:

przedsionka

kanałów półkolistych (3)

œlimaka kostnego

przewodu słuchowego wewnętrznego.

Kiedyœ przewód słuchowy wewnętrzny nie był zaliczany do błędnika, a aktualnie jest. Przedsionek tworzy tzw. częœć poœrednią błędnika kostnego skąd istnieje połączenie do trzech kanałów półkolistych i kanału spiralnego œlimaka.

Œlimak ma on kształt elipsoidy (jajowaty, owoidu)

Wyróżnia się w nim:

Powierzchnia przednio-boczna jest zwrócona do jamy bębenkowej tworząc jej œcianę labiryntową. Jest ona wypukła i zawiera otwór w przedsionku który się nazywa okienkiem owalnym (fenestra vestibuli = fenestra ovalis).

Jej powierzchnia wewnętrzna jest gładka, wklęsłą i nie zawiera żadnych wyniosłoœci, ani zagłębiebień. Może to œwiadczyć o tym, że błędnik błoniasty spoczywający w przedsionku nie utrzymuje prawie żadnych kontaktów ze œcianą boczną.

Œciana tylno-przyœrodkowa jest silnie urozmaicona, powierzchnią wewnętrzną zwrócona do przedsionka. Posiada liczne zagłębienia i tworzy listewki, które są wypukłe. Jest ona jakby negatywowym odbiciem zawartych w przedsionku elementów błoniastych.

Na górze i z tyłu znajduje się eliptyczne zagłębienie dla łagiewki (recessus elipticus).

Następnie przebiega grzebień przedsionka, a pod nim znajduje się okrągłe zagłębienie dla woreczka (recessus sphericus). Poniżej w rozdwojeniu grzebienia przedsionka leży zachyłek œlimaka (recessus cochleae = recessus cochlearis).

Recessus elipticus jest położony bardziej na górze i z tyłu, a recessus sphericus bardziej na dole i z przodu.

Œciana boczna jest silnie perforowana, ponieważ muszą się przez nią wydostać na dno przewodu słuchowego wewnętrznego włókna nerwu przedsionkowego i nerwu œlimakowego.

Otworki spotykane wewnątrz przedsionka na œcianie tylno-przyœrodkowej, to te same dziurki, które widać na dnie przewodu słuchowego wewnętrznego.

Struktury położone wewnątrz przedsionka w obrębie recessus elipticus nazywa się plamką sitkowatą górną (macula cribrosa superior), a struktury położone zewnątrz to pole przedsionkowe górne (area vestibularis superior). Przebiega tamtędy nervus utriculoampulloris.

Odcinki leżące w recessus sphericus nazywa się macula cribrosa media. Przebiega tamtędy nerw woreczkowy (nervus saccularis), który dalej wychodzi w area vestibularis interior.

W dolnej częœci zachyłka eliptycznego znajduje się macula cribrosa inferior. Składa się ona z kilku otworków, które po wyjœciu na zewnątrz zlewają się wytwarzając jeden otwór ® otwór pojedynczy (foramen singulare), przez który przechodzi nervus ampullaris posterior.

Kanały półkoliste

Wyróżniamy trzy kanały półkoliste:

kanał półkolisty górny jest skierowany wypukłoœcią ku górze

kanał półkolisty tylny jest skierowany wypukłoœcią ku tyłowi

kanał półkolisty boczny jest skierowany wypukłoœcią ku bokowi

Mamy tu do czynienia z rotacją 45o. Kanał półkolisty tylny leży w osi piramidy i chowa się pod jej brzegiem górnym nie tworząc uwypuklenia.

Kanał półkolisty przedni (górny) leży prostopadle do poprzedniego, zwraca się ku przodowi i ku bokowi. Kanał ten jakby podnosił przednią œcianę piramidy i wytwarza na niej twór, który nazywa się eminentia arcuata.

Kanał półkolisty boczny leży prawie w płaszczyŸnie poziomej i odchyla się od niej o 28 o. Jedynie kanał półkolisty boczny prawy i lewy leżą w tej samej płaszczyŸnie.

Kanał półkolisty przedni prawy leży w tej samej płaszczyŸnie co kanał półkolisty tylny lewy.

Każdy ruch w przestrzeni daje się opisać w 3 płaszczyznach, stąd ich uzasadnione rozmieszczenie (przypomina to 3 osie współrzędnych, które odpowiednio orientują ruch w przestrzeni)

Kanały półkoliste rozpoczynają się i kończą w przedsionku, a tylko kanał półkolisty boczny ma swój początek i koniec. Kanał półkolisty przedni i tylny łączą się ze sobą w odnodze wspólnej.

W przedsionku jest tylko pięć ujœć.

Każdy kanał półkolisty zatacza ok. 2/3 okręgu i posiada 2 końce (odnogi).

poszerzony banikowato ® crus ampullare odnoga bańkowa

zwężony ® crus siuplex odnoga pojedyncza

Patrząc na błędnik z przodu można zobaczyć bańki, które są one wyeksponowane na zewnątrz.

a) kanał przedni przebiega ku przodowi i ku bokowi. Posiada odnogę leżącą przyœrodkowo i odnogą leżącą bocznie:

kanał półkolisty boczny posiada odnogę przednią i tylną:

Przedsionek posiada również dwa inne otwory poza ujœciami kanałów:

a) okienko przedsionka - na œcianie przednio-bocznej apertura interna aquaeductus vestibuli

b) otwór wewnętrzny wodociągu œlimaka apertura interna aquaeductus cochleae

Zielony twór na rysunku to struna bębenkowa (chorda tympani).

Œlimak kostny ma kształt winniczka. Składa się z 2 częœci:

stożka, który ma wklęsłą podstawę

kanału spiralnego, który przebiega na około wykonując 2,5 lub 2,75 zakrętu.

Do wrzecionka przyczepia się bocznie płytka kostna (tak jak schody bez balkonu pną się do góry okalając spiralnie wrzecionko), która nazywa się lamina spiralis ossea. Nie dzieli ona całkowicie kanału spiralnego œlimaka. U nasady tej blaszki znajduje się kanał spiralny. Lamina spiralis ossea owijająca się wokół wrzecionka ma dwie odnogi pomiędzy którymi jest położony kanał spiralny.

Kanał spiralny to nic innego jak kanał, który oplata się wokół wrzecionka i przyczepia się do niego na zewnątrz lamina spiralis ossea.

W kanale spiralnym jest położony zwój spiralny wrzecionka. W zwoju tym przełącza się dendryt na neuryt słuchowy nerwu słuchowego.

Kanały wrzecionka:

canales lougitudinales modioli

canalis spirales, do którego przyczepia się lamina spiralis ossea

od kanału spiralnego odchodzą promieniœcie na dno przewodu słuchowego wewnętrznego kanały podłużne (ten, który przebiega bocznie nazywa się kanałem œrodkowym wrzecionka), które kończąc się tworzą lamina spiralis ossea.

Ku górze lamina spiralis ossea nie dochodzi do szczytu kanału spiralnego i powstaje wolna luka pomiędzy lamina spiralis ossea a osklepkiem œlimaka, która nazywa się helicotrema (szparka osklepka).

Do blaszki kostnej spiralnej przyczepia się błoniasty twór zwany œlimakiem błoniastym i blaszka spiralna kostna wraz ze œlimakiem błoniastym (przewodem œlimakowym) dzielą kanał spiralny na trzy częœci:

schody przedsionka (scala vestibuli) - nad przewodem i nad blaszką

schody bębenka (scala tympani) - pod przewodem i pod blaszką

zwój wrzecionka

Pytanie: Co zawiera canalis spiralis modioli, a co canales longitudinales ?

Canlis spiralis modioli zawiera zwój wrzecionka, w którym dendryt przełącza się na neuryt na zewnątrz n. słuchowego, a canalis longitudinales biegną wewnątrz wiodąc składowe nerwu słuchowego.

Przewód słuchowy wewnętrzny ma ok. 10mm. Przebiega tam n. VII, VIIa, VIII.

Przychłonka odpływa przewodami przychłonkowymi do płynu mózgowo-rdzeniowego przez wodociąg przedsinka, przewód œródchłonki i przewody przychłonkowe. Przychłonka odpływa także do płynu mózgowo- rdzeniowego kanałem œlimaka.

Apertura interna canaliculi cochleae znajduje się na początku kanału œlimaka, i prawie na pograniczu z przedsionkiemi biegnie do apertura externa canaliculi cachleae. W kanale œlimaka są przewody przychłonkowe, a w wodociągu przedsionka: przewód œródchłonny i przewody przychłonne.

Zmysł równowagi jako stary filogenetycznie jest bardzo szeroko reprezentowany:

w łagiewce

przewodach półkolistych

w woreczku.

Struktury te są wysłane nabłonkiem jednowarstwowym, a w niektórych miejscach wysoce wyspecjalizowanym nabłonkiem zmysłowym = neroepithelium. W przewodach półkolistych neuroepithelium jest zlokalizowane przy rozpoczęciu się bańki.

Miejsce w którym zaczyna się bańka (przejœcie przewodu w bańkę) tworzy wypukłoœć zwaną grzebieniem bańkowym (crista ampullaris). Grzebienie bańkowe są także wysłane neurepithelium.

Neuropithelium zawiera specjalne komórki receptorowe ® kom. włoskowate (celluae pillosae) położone w galaretowatej substancji zbudowanej z glikoprotein. Wszystko to pokryte jest jeszcze od zewnątrz inną glikoproteiną, która nazywa się osklepkiem. Przy ruchach w 3 różnych płaszczyznach receptory te zostają uruchomione.

Receptory te nie mają jednak w swojej budowie żadnych kamyczków.

Zmysł równowagi w łagiewce i woreczku przedstawia się inaczej. Na przyœrodkowej œcianie woreczka i łagiewki znajdują się receptory równowagi statyczej. Są to kanały włoskowate, które leżą w galaretowatej substancji glikoproteinowej, a na niej zlokalizowane są specjalne kamyczki ® statolity. Statolity są ułożone w postaci błony kamyczkowej (membrana statoconiorum).

Reasumując

receptory równowagi statycznej są zlokalizowane w plamce woreczka i łagiewki

receptory kinetyczne = dynamiczne znajdują się w grzebieniach bańkowych

Przy tych neuroreceptorach zaczynają się dendryty nerwu przedsionkowego.

utricularis łączy się z n. ampullaris lateralis i n. ampullaris anterior tworząc wspólnie nervus utriculoampullanis.

N. sacculoampullanis powstaje z połączenia n. saccularis et n. ampullaris posterior.

N. utriculoampullaris et sacculoampullaris przewodzą włókna od receptorów statycznych i kinetycznych, ponieważ każdy z tych nerwów prowadzi komponent bańkowy i przedsionkowy (woreczek, łagiewka):

n. uticuloampullaris

n. sacculoaampullanis

Przewód œlimaka ma kształt węża, którego początek i koniec są œlepe.

Początek to cecum vestibulare, zaœ koniec to kątnica osklepkowa cecum cupulare.

Ductus cochlearis na przekroju jest trókątny i ma trzy œciany:

boczną - zewnętrzną

górną - przedsionkową

dolną - bębenkową.

Œciana górna utworzona jest przez błonę przedsionkową, którą oddziela od schodów bębenka. Œciana dolna utworzona przez lamina spiralis ossea i błonę podstawną (bębenkową).

Pod przewodem œlimaka znajdują się schody bębenka, a nad przewodem œlimaka schody przedsionka.

Lamina spiralis ossea w częœci bocznej grubieje i przechodzi w rąbek - limbus laminae spiralis osseae, który ma dwie wargi: górną i dolną.

Górna nazywa się labium limbi vertibulare

Dolna labium limbi tympanicum.

Od vestibulare wyrasta błona łącznotkankowa nazywana błoną pokrywającą = membana tectoria. Pokrywa ona narząd Cortiego i oddziela go od błony przedsionkowej.

Najważniejszą ze œcian przewodu œlimaka jest œciana dolna membrana basilaris. Jest na niej położony narząd odbierający wrażenia zmysłowe = narząd spiralny - organum spirale seu Corti. Posiada on wyspecjalizowane komórki ® komórki włoskowate (cellulae pilosae) wyposażone w specjalne włoski (receptory) odbierające wrażenia słuchowe. Wszystkie pozostałe komórki pełnią funkcję podporowe dla komórek włoskowatych.

Każda komórka rzęskowa (włoskowata) ma na jednym końcu receptory = włoski słuchowe, a na drugim zaczyna się dendryt nerwu słuchowego. Dendryt ten jest odprowadzany pod blaszką spiralną kostną aż do kanału spiralnego, gdzie jest położony zwój wrzecionka i następuje przełączenie. Po przełączeniu wychodzi jako neuryt przez canales longitudinales modioli tworząc nerw słuchowy (słuchowy komponent n.VIII)

Ductus cochlearis wypełniany jest œródchłonką, a scala vestibuli et scala tympani przychłonką.

Droga dŸwięku

Nie można powiedzieć via acustica, bo “via” to przebieg bodŸca nerwowego. Jest to zatem przewodnictwo dŸwięku: conductio acustica.

Przestrzenie przychłonkowe w uchu:

a) scala tympani

b) scala vestibuli

cisterna perylymphatica vestibuli to zbiornik, który znajduje się w przedsionku

przestrzenie przychłonkowe poszczególnych kanałów półkolistych

Jeœli od pojemnoœci błędnika kostnego odejmiemy pojemnoœć błędnika błoniastego, pozostaje nam pojemnoœć przestrzeni przychłonkowych.

Fala dŸwięku wyłapywana jest przez małżowinę uszną, tak jak radar (im ktoœ ma większe uszy, tym więcej fal wyłapuje...).

Do ucha dochodzą fale o różnej częstotliwoœci, ale rejestrowane są tylko te o częstotliwoœci od 16 - 20000 Hz przez narząd Cortiego.

Przez małżowinę uszną i przewód słuchowy zewnętrzny fala akustyczna dociera do błony bębenkowej. Uruchomiony zostaje aparat kosteczek słuchowych, połączonych ze sobą stawowo (nawet duży ruch błony bębenkowej jest przekształcany na niewielki ruch podstawy strzemiączka, która zamyka okienko przedsionka). Ruchy podstawy strzemiączka wpływają na ruchy przestrzeni przychłonnej znajdującej się w przychłonce przedsionka.

Ruchy w przychłonce przedsionka są kolejno przekazywane na kanał z przedsionkiem i z jego przychłonką. Jeżeli fala jest wysokoenergetyczna (o wysokiej częstotliwoœci) wspina się w œlimaku, w schodach przedsionka i dochodzi do samej góry.

Tam schody przdsionka łączą się ze schodami bębenka. Fala następnie powraca schodami bębenka.

Fala dŸwiękowa wspina się ku górze, ponieważ tylko tam znajduje się luka, którą można zejœć niżej ® na niższe piętro, na schody bębenka. Schodami bębenka schodzi na dół uderzając w okienko bębenka, które jest zamknięte przez błonę bębenkową wtórną i odbija się od niej.

Po odbiciu się pobudza (podrażnia) œcianę, którą jest błona podstawna przewodu œlimaka, a na niej leży narząd Cortiego (narysowana na niebiesko) skąd bodŸce są przenoszone i odpowiednio rejestrowane.

Jeœli fala pobudzeniowa jest niskoenergetyczna, to nie dochodzi nawet do okienka œlimaka, tylko ulega wyczerpaniu nie wpływając zbytnio na narząd Cortiego i na perfekcję dŸwięku. Dzieje się tak ponieważ pobudzona zostaje tylko błona przedsionkowa.

Jedynie impulsy, które docierają i są odbite rykoszetem pod błoną bębenkową górną właœciwie pobudzają narząd. Impulsy, które pobudzają tylko błonę przedsionkową mają niewielki wpływ na odbieranie wrażeń słuchowych. Jeœli częstotliwoœć jest niższa niż 14 Hz, np. 9 czy 2 to na kolejnych zakrętach się wykańcza (wygasa) i nie dochodzi do błony bębenkowej górnej.

Jeżeli ktoœ jest głuchy (surditas) to ma albo uszkodzony narząd Cortiego, albo drogi słuchowe, ewentualnie korek woszczynowy.