zag hist społ Kopia


1. Trzy etapy polityki niemieckiej wobec Żydów w czasie II wojny światowej, orientacyjny okres ich trwania, cechy charakterystyczne każdego z nich, dominujące metody represji;

2. Życie społeczne w getcie (przede wszystkim na podstawie tekstu E. Ringelbluma);

Pierwszym gettem na terenie okupowanej Polski było utworzone już 8 X 1939 roku getto w Piotrkowie Trybunalskim.

Mieszkańcy gett z reguły cierpieli z powodu głodu i chorób, choć - wbrew przeciwnościom - próbowano też żyć w nich po dawnemu, a nawet - ponad stan[1]. Próby ucieczek oraz pomocy z zewnątrz karane były śmiercią. Podczas likwidacji getta mieszkańcy byli przenoszeni do większych gett na terenie innych miast lub trafiali do obozów zagłady. Żydom, którym udało się uciec, pomoc niosła polska organizacja Żegota - zajmowała się ukrywaniem zbiegów, podrabianiem dla nich dokumentów, itp.

3. Powstanie w getcie warszawskim;

Powstanie w getcie warszawskim - zbrojne wystąpienie żydowskich podziemnych formacji zbrojnych, które miało miejsce na terenie warszawskiego getta pod koniec jego likwidacji przez Niemców w trakcie Operacji Reinhard (akcja zagłady Żydów polskich w ramach "ostatecznego rozwiązania"). Wybuchło w wigilię żydowskiego święta Paschy, 19 kwietnia 1943 - w momencie, gdy w wyludnionym już getcie znajdowało się tylko ok. 50-70[1] tysięcy ludzi (wobec niemal pół miliona w szczytowym okresie jego zaludnienia). Miało miejsce podczas zarządzonej przez Heinricha Himmlera akcji ostatecznej likwidacji getta, polegającej na systematycznym przeszukiwaniu dzielnicy i wyłapywaniu resztek kryjącej się ludności. Gdy na teren getta weszły niemieckie oddziały wojskowe i policyjne oraz wspierające je formacje kolaboranckie, powstańcy otworzyli do nich ogień. W ciągu następnych tygodni, siły SS i policji pod komendą SS-Gruppenführera Jürgena Stroopa krwawo stłumiły powstanie i wymordowały większość ludności (na miejscu lub w obozie zagłady w Treblince). Cały teren dzielnicy żydowskiej metodycznie spalono i zrównano z ziemią, a po zakończeniu likwidacji getta w połowie maja wysadzono w powietrze Wielką Synagogę. Niemcy ogłosili stłumienie powstania 16 maja 1943, chociaż sporadyczne walki ustały dopiero w czerwcu 1943 roku. Ostatni "gruzowcy" ukrywali się na terenie getta do 1944 roku.

4. Stosunki polsko-żydowskie w czasie okupacji - w jaki sposób Polacy pomagali Żydom? Dlaczego część Żydów obawiała się Polaków?

Postawy Polaków były zróżnicowane. Większa część polaków starała się pomagać Żydom. Pomagali w najróżniejszy sposób, dawali rodzinom lub pojedynczym ludziom

schronienie, lub jakiś kawałeczek miejsca wolnego gdzie mogli zamieszkać chwilowo lub na dłuższy czas. Najczęściej byli oni ukrywani we wszelkiego rodzajach piwnicach, stodołach, oborach i różnego typu budynkach gospodarczych.. Oczywiście taka pomoc była zabroniona przez władze Niemieckie i surowo karano osoby które pomagały Żydom. Karą było rozstrzelanie całej rodziny, bez względu na ilość tych osób oraz na ich wiek, która pomagała w ukrywaniu się. Ponieważ ta pomoc była dość znacząca i częsta to znalazły się w naszym narodzie czarne owce które zechciały się wzbogacić na krzywdzie drugiego człowieka. Byli to donosiciele i konfidenci którzy donosili, która rodzina pomaga jakiemuś człowiekowi wyznania żydowskiego, do Niemców i dostawali za to wynagrodzenie natomiast. Również władze Polskiego Państwa Podziemnego włączyły się w pomoc ludności Żydowskiej poprzez utworzenie rady Pomocy Żydom o kryptonimie Żegota. Zadaniem tej instytucji było udzielanie pomocy finansowej, dostarczania żywności, i opieki medycznej, znajdowania miejsca ukrycia, wyrabiania dokumentów. Jednak tak pozytywnych postaw było dość dużo ale jednak przeważała postawa obojętna. Cześć społeczeństwa polskiego ”żerowała” na nieszczęściu Żydów. Wiedzieli oni że mają przewagę nad bogatą społecznością Żydowską, gdyż mogli w każdej chwili donieść na nich do władz niemieckich że ten dom jest zamieszkiwany przez jakąś rodzinę Żydowską. Ponieważ Polacy byli biedni wiec wykorzystywali tą dogodną sytuację i szantażowali Żydów, że jak nie oddadzą im swoich majątków to wtedy oni doniosą na nich.

5. Zbrodnia w Jedwabnem - masakra żydowskich mieszkańców miasteczka Jedwabne i okolic, dokonana przez Polaków 10 lipca 1941 - większość ofiar została spalona żywcem w stodole. Po niemieckim ataku na ZSRR w czerwcu 1941 niemieckie specjalne oddziały likwidacyjne, tzw. Einsatzgruppen, prowadziły eksterminację ludności żydowskiej na polskich terenach anektowanych po 17 września 1939 przez Związek Radziecki. Niemiecka propaganda nazistowska jako pretekst do tych działań podawała m.in. zbrodnie radzieckie na tych terenach i rzekomą współpracę Żydów z władzami radzieckimi. Równocześnie podsycano niechęć miejscowej ludności polskiej do Żydów, która w rejonie Łomży i tak była silna, m.in. w wyniku intensywnej od początku XX wieku propagandy endeckiej. Po wojnie oszacowano ją na 1600 osób - taka liczba podana została na pomniku ofiar w Jedwabnem[4]. Powtórzył ją Jan Tomasz Gross w swojej książce "Sąsiedzi" wydanej w 2001 roku, natomiast Instytut Pamięci Narodowej po ekshumacji zwłok w 2001 roku[5] ocenił ją na nie mniej niż 340 osób[6]. Wg dokumentów NKWD, w 1940 w Jedwabnem mieszkało 562 Żydów. Fakt zaistnienia zbrodni był znany już od dawna, natomiast przez długi czas niejasne pozostawały jej okoliczności. Pogrom w Jedwabnem stał się znany w Polsce za sprawą książki Jana Grossa Sąsiedzi, dyskusję wzbudziła kwestia stopnia niemieckiej odpowiedzialności za zbrodnię. Jan Gross określił ją jako pogrom Żydów dokonany przez ich polskich sąsiadów, ale np. Tomasz Strzembosz określał ją mianem niemieckiej prowokacji. W dyskusji pojawiły się również głosy wskazujące na Niemców jako bezpośrednich sprawców lub współuczestników pogromu

6. Pojęcia: ustawy norymberskie, Mischling, ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej, Oneg Szabat;

* Ustawa o obywatelstwie Rzeszy

* Ustawa o ochronie krwi niemieckiej i niemieckiej czci

* Ustawa o barwach i fladze Rzeszy

Na mocy tych dokumentów Żydów można było pozbawić obywatelstwa Rzeszy, ochrony prawnej i własności. Nie mogli również pełnić służby w urzędach państwowych ani w wojsku. Zakazano im również wywieszać flagę państwową. Wedle ustawy o ochronie krwi zabraniano zawierania małżeństw między "Aryjczykami" i "nie-Aryjczykami", zezwalano rozwiązywać już zawarte małżeństwa tego typu, zaś stosunki intymne między nimi podlegały karze (zhańbienie rasy - Rassenschande). Ustawy również definiowały kogo uznawać za Żyda, za mieszańca (Mischlinga) i Aryjczyka.

Ograniczenia prawne dotyczyły również Cyganów oraz przedstawicieli rasy czarnej. Ustawy stały się podstawą prawną antyżydowskiej polityki w III Rzeszy.

7. Daty (przynajmniej miesięczne):

8. W jaki sposób zachowano ciągłość władzy polskiej (prezydent, rząd) we wrześniu 1939 roku?

Rząd Rzeczpospolitej Polskiej na emigracji, powołany we Francji 30 września 1939 przez zaprzysiężonego w tym samym dniu na prezydenta W. Raczkiewicza. Przy mianowaniu prezydenta i powoływaniu rządu wykorzystano prerogatywy, jakie dawała Konstytucja kwietniowa.

9. Najwyższe władze polskie na emigracji w czasie wojny (prezydent, premierzy, partie polityczne tworzące koalicję rządową - tzw. „gruba czwórka”);

Prezydent Władysław Raczkiewicz

Premierzy : Władysław Sikorki (30.09.1939-4.07.1939), Stanisław Mikołajczyk ( 14.07.1943-24.11.1944) Tomasz Arciszewski (29.11.1944-2.07.1947)

Gruba Czwórka: SN, SL, SP, PPS - WRN)

10. Pion Wojskowy Polskiego Państwa Podziemnego; główne organizacje wojskowe, kiedy i dlaczego powstały?

Związek Walki Zbrojnej (ZWZ) we wrześniu 1939 roku zaczęły powstawać polskie wojskowe organizacje podziemne. Największą z nich była SZP (Służba Zwycięstwu Polski)- dowodził generał Michał Karaszewicz- Tokarzewski. Jednak ze względu na dominację w niej oficerów sanacyjnych, premier Sikorski zdecydował o rozwiązaniu SZP, tworząc na jej miejsce ZWZ (czyli Związek Walki Zbrojnej). ZWZ była organizacją ponadpartyjną, ogólnonarodową i ściśle 

Armia Krajowa (AK)

AK miała scalić wszystkie organizacje, wzrost jej prestiżu

Naczelnym celem ZWZ- AK była samoobrona oraz przygotowanie powszechnego powstania w chwili załamania się Niemiec

11. Pion Cywilny Polskiego Państwa Podziemnego - struktura polityczna oraz struktura administracyjna; kiedy i dlaczego powstały, za co odpowiadały?

Ukształtował się dopiero w XII 1940 roku. Związane to było ze sporami między gen. Sikorskim a siłami politycznymi w kraju, które chciały przejąć władzę cywilną i polityczną jako tzw. Zbiorowa Delegatura. w XII 1940 roku Delegatem Rządu na Kraj został Cyryl Ratajski (SP). Delegat miał być łącznikiem między rządem a krajem, który współpracował z partiami politycznymi, jednocześnie kierował podziemną administracją (wojewódzką, powiatową itp.) i cywilnym oporem społeczeństwa (w tym celu w 1941 roku utworzono Kierownictwo Walki Cywilnej- KWC).
Organizacyjnie Delegatura dzieliła się na departamenty (odpowiedniki ministerstw), np. sprawiedliwości, kultury i oświaty, pracy i opieki społecznej.

Pion cywilny miał odpowiadać władzy wykonawczej i ustawodawczej:

Delegatura funkcjonowała przez departamenty

PKP Polityczny Komitet Porozumiewawczy 26.02.1940 struktura polityczna PPP powstał w wyniku porozumienia przedstawicieli PPS -WRN, SL, SN, SP. Głównym powodem zawiązania go była chęć zorganizowania przez partie polityczne, działające w konspiracji, ośrodka porozumiewawczo-konsultacyjnego, który pozwalałby na podjęcie wspólnych działań i decyzji, a także dałby tym partiom wpływ na nowo powstałą organizację wojskową ZWZ.

12. Podziemne struktury budowane przez komunistów polskich w latach 1942-1944;

Polska Partia Robotnicza, PPR, partia polityczna utworzona w Warszawie 5 I 1942. Scaliła byłych działaczy Komunistycznej Partii Polski i działające pod okupacją niemiecką grupy komunistyczne. Powołała do życia, jako swoją organizację zbrojną - Gwardię Ludową (od 1944 Armię Ludową).
Doprowadziła do powołania w grudniu 1943 Krajowej Rady Narodowej. Po zakończeniu II wojny światowej stała się główną siłą kierującą przeobrażeniami społeczno-politycznymi i gospodarczymi. Inicjatorka utworzenia Związku Walki Młodych w 1943, przeprowadzenia reformy rolnej (1944-1948) i nacjonalizacji przemysłu (1945-1946) oraz handlu (1947-1948).
Czołowi działacze: M. Nowotko, B. Mołojec, P. Finder, W. Gomułka, B. Bierut, J. Berman, H. Minc, R. Zambrowski. W 1948 w łonie PPR zaostrzyły się różnice co do taktyki i metod wprowadzania ustroju socjalistycznego w Polsce.
Większość kierownictwa opowiedziała się za przyspieszoną realizacją stalinowskiego modelu państwa. W. Gomułkę oskarżono o "odchylenie prawicowo-nacjonalistyczne" i wprowadzenie "polskiej drogi do socjalizmu".

13.Czym był Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego? Co głosił manifest PKWN w kwestiach granic Polski, rządu emigracyjnego, reformy rolnej?

Manifest PKWN - tzw. Manifest Lipcowy - odezwa do narodu polskiego ogłoszona 22 lipca 1944 w Chełmie. Wzywał do walki z okupantem niemieckim, ustanawiał Krajową Radę Narodową jako jedyne legalne źródło władzy i delegalizowała rząd londyński, zapowiadał utworzenie Milicji Obywatelskiej i ukaranie zbrodniarzy hitlerowskich, nacjonalizację ziemi i przemysłu, bezpłatne nauczanie, repatriację Polaków pozostałych na obczyźnie. Manifest podpisali członkowie PKWN z przewodniczącym Edwardem Osóbką-Morawskim i wiceprzewodniczącymi Wandą Wasilewską i Andrzejem Witosem na czele.

Po II wojnie światowej, podział ziemi nastąpił na mocy wydanego przez PKWN dekretu o reformie rolnej, z 6 września 1944. W latach 1944-1948 reformę rolną przeprowadzono w większości wypadków bez odszkodowania równego wartości rynkowej ziemi - majątki należące uprzednio do Niemców lub do zdrajców narodu (określanych na podstawie dekretu PKWN z 31 sierpnia 1944 "o wymiarze kary dla faszystowsko-hitlerowskich zbrodniarzy winnych zabójstw i znęcania się nad ludnością cywilną oraz dla zdrajców Narodu Polskiego"), nie podlegały rekompensacie. W pozostałych przypadkach obiecano wypłatę comiesięcznej pensji - wysokością równej przeciętnej pensji urzędnika państwowego średniego szczebla.

Reforma rolna zlikwidowała majątki powyżej 50 ha ziemi uprawnej (w byłym zaborze pruskim, z uwagi na inną strukturę własnościową - 100 ha ziemi ogólnej). Często jednak parcelacji podlegały majątki mniejsze. Wraz z reformą ziemiaństwo, jako warstwa społeczna, przestało istnieć.

W czasie przeprowadzanej po 1944 reformy rolnej, ze skonfiskowanych ziem utworzono Fundusz Ziemi. Za jego pośrednictwem poprzez tzw. nadziały tworzono nowe gospodarstwa rolne i powiększano gospodarstwa karłowate. Za otrzymaną z nadziałów ziemię, chłopi płacili równowartość przeciętnych rocznych plonów z danego przydzielonego obszaru, jednocześnie Fundusz Ziemi rozkładał im spłaty zobowiązań z tego tytułu na dalszych 10-20 rat rocznych.

Ogółem, w latach 1944-1948, na cele reformy rolnej zostało przejętych 9707 majątków ziemskich (ok. 3,49 mln hektarów). Z liczby tej rozparcelowaniu uległo 1,2 mln hektarów pomiędzy 387 000 rodzin chłopskich[1]. Z pozostałych obszarów, w większości stanowiących grunty leśne, gospodarstwa wodne (np. stawy hodowlane), a także z różnych przyczyn tereny wyłączone z parcelacji - utworzono różne ośrodki rządowe, szkoleniowe lub rolnicze placówki wzorcowe

  1. Pojęcia: akcja scaleniowa, grupa inicjatywna;

15. Kiedy powstał Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej? Jakie ugrupowania były reprezentowane w rządzie? Kto stał na jego czele?

Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej powstał w czerwcu 1945, powołany przez Bolesława Bieruta. Partie reprezentowane w rządzie:

Na czele Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej stał Edward Osóbka- Morawski.

16. Na czym polegała idea stworzenia Bloku Demokratycznego? Jakie partie weszły do Bloku Demokratycznego?

Idea utworzenia Bloku Demokratycznego- z jego listy miały startować wszystkie partie uczestniczące w wyborach. Do pomysłu tego - acz nie bez trudności - przekonane zostało kierownictwo PPS. Kluczową jednak sprawą było przekonanie do niego jedynej liczącej się partii opozycyjnej, czyli PSL Stanisława Mikołajczyka. Gdyby się to udało, wyniki wyborów zostałyby w praktyce rozstrzygnięte jeszcze przed głosowaniem. Do Bloku Demokratycznego weszły:

17. Referendum ludowe: kiedy zostało przeprowadzone? Czego dotyczyły pytania? Jakie odpowiedzi rekomendowali komuniści, a jakie PSL? Jakie były wyniki referendum?

Zostało przeprowadzone 30.06.1946. Pytania dotyczyły zniesienia Senatu, reformy rolnej i zachodniej granicy Polski. Komuniści rekomendowali odpowiedzi „3*TAK”, PSL natomiast oczekiwało 1*NIE(pierwsze pytanie), natomiast ostatnie pytania- odpowiedzi TAK. Wyniki wyborów zostały sfałszowane na korzyść komunistów.

18. Pierwsze po wojnie wybory parlamentarne: kiedy zostały przeprowadzone? Jakie były wyniki?

Pierwsze wybory parlamentarne zostały przeprowadzone 19.01.1947. Wyniki również zostały sfałszowane. „Wygrał” Blok Demokratyczny zdobywając 394 mandaty(ok. 80% głosów)

19. Pierwsze decyzje parlamentu: powołanie nowego rządu i osoby prezydenta;

6 lutego 1947 powstaje nowy rząd z Józefem Cyrankiewiczem na czele, natomiast dzień wcześniej prezydentem zostaje Bolesław Bierut.

20. Co stało się z opozycją antykomunistyczną (PSL, zbrojne podziemie) po 1947 roku?

Po wyborach w partii doszło do kolejnego rozłamu. Działacze opozycyjni wobec Mikołajczyka, który zagrożony aresztowaniem wyemigrował nielegalnie z kraju, utworzyli PSL-Lewicę i przejęli władzę w stronnictwie. 16 listopada 1947 prezesem został Józef Niećko. Pod koniec 1948 partia liczyła jedynie około 30 tys. członków i współpracowała z prokomunistycznym Stronnictwem Ludowym, z którym połączyła się 27 listopada 1949, tworząc nową partię - Zjednoczone Stronnictwo Ludowe. Ugrupowanie to stało się satelicką partią PZPR, a jego pierwszym prezesem został Niećko.

Natomiast działaczom polskiego podziemia udzielono amnestii. Amnestia skierowana do żołnierzy i działaczy polskiego podziemia antykomunistycznego. Ustawa o amnestii została uchwalona przez polski Sejm 22 lutego 1947 r. Faktycznym celem amnestii była likwidacja zorganizowanego oporu przeciwników "władzy ludowej". Obietnic amnestyjnych nie dotrzymano. Zebrana w toku przesłuchań wiedza posłużyła do późniejszych represji wobec ujawnionych i dotarcie do osób nadal prowadzących walkę

21. Czym charakteryzuje się system stalinowski? W jakim okresie można mówić o systemie stalinowskim w Polsce?

Cechy stalinizmu:

W Polsce okres stalinizmu przypadał na lata 1945-1953.

22. Jak przebiegała reforma rolna w Polsce w pierwszych latach po wojnie? Na czym polegał zwrot stalinowski w polityce rolnej komunistów?

Komuniści uważali reformę rolną jako rewolucję, w związku z tym nakazali przyspieszyć jej wykonanie.

23. Pojęcia:

24. Daty (przynajmniej miesięczne):

25. Procesy społeczne towarzyszące industrializacji kraju w latach 50.

26. Przemiany w poszczególnych klasach społecznych: inteligencja, robotnicy, chłopi, drobnomieszczaństwo;

inteligencja:

robotnicy:

chłopi:

drobnomieszczaństwo:

27. Niektóre cechy charakterystyczne systemu gospodarczego: podwójne kierownictwo, likwidacja bezrobocia, centralne planowanie i ich wpływ na społeczeństwo;

podwójne kierownictwo - w fabrykach była podwójna władza: kierownik produkcji i sekretarz partii. Konsekwencje:

likwidacja bezrobocia:

centralne planowanie produkcji:

28. Jak wyglądała struktura etniczna Polski w latach 50? Jak różniła się od struktury przedwojennej?

Polacy stanowili 97% społeczeństwa polskiego, resztę stanowiły mniejszości narodowe(liczba ludności żydowskiej zmniejszyła się w znacznym stopniu przez Holokaust oraz emigrację z Polski). Po wojnie ludnośc kraju zmniejszyła się do 23,5 mln osób. W strukturze przedwojennej Polacy stanowili tylko 65% społeczności.

29 Pojęcia: ruralizacja, alfabetyzacja, Ziemie Odzyskane;

30. Rozwój kultury w Polsce w pierwszych latach po wojnie (książki, prasa, radio, film);

32. Zwrot stalinowski w kulturze. Cechy charakterystyczne socrealizmu. W jaki sposób wprowadzano socrealizm jako metodę twórczą?

Socrealizm (realizm socjalistyczny) obowiązywał w sztuce ZSRR od początku lat trzydziestych XX wieku, do lat osiemdziesiątych. Po zakończeniu II wojny światowej został narzucony we wszystkich państwach bloku wschodniego. Naczelną ideą socrealizmu było ideowe zaangażowanie sztuki w „walkę o socjalizm”. Sztuka miała być tym narzędziem w walce o socjalizm, miała też przybliżać jego idee w formie dostępnej wszystkim ludziom. Dzieła tworzone w tym nurcie miały pełnić funkcje propagandową, której adresatem był często prosty robotnik. Obrazy i rzeźby socrealistyczne przypominają w formie prace realistów, z nieco żywszą gama barw i wyrazistszą fakturą. Tematyka prac socrealistycznych jest bardzo różnorodna ukazuje np.: prace fizyczna, sceny z rewolucji proletariackiej, Armie Czerwoną, realizacje wielkich przedsięwzięć budowlanych, przywódców partii, robotników i kołchoźników. Celem twórców miało być również tworzenie portretów przewodników pracy. Treść dzieł socrealistycznego jest optymistyczna i zarazem dydaktyczna, sztuka ma przybliżyć idee socjalizmu. Z założenia twórców ich dzieła miały również odzwierciedlać rzeczywistość, bez popadania w naturalizm i ujawniania indywidualnych cech autora. Dzięki tym cechom sztuka socrealistyczna stała się ponadczasowa, pokazująca ludzi pięknych i szczęśliwych, a świat wokół nich był idealny bez wojen, konfliktów i niepokoju.

W Polsce socrealizm stał się obowiązujący w okresie stalinowskim, czyli od zakończenia II wojny światowej do 1956 roku. Zwolennikiem i propagatorem ruchu był ówczesny (od 1952 r.) Minister Kultury i Sztuki W. Sokorski.

33. Pojęcia: socrealizm, polska szkoła filmowa;

Z jej historią ściśle związany jest Zespół Filmowy KADR, który zrzeszał najwybitniejszych reżyserów i scenarzystów.

34. Strategie protestujących w latach 1956-1980

35. Najwyższe władze partyjne i państwowe w czasie wybuchów niezadowolenia; wybuchy niezadowolenia społecznego w czerwcu 1956 roku, marcu 1968 roku, grudniu 1970 roku i sierpniu 1980 roku: przyczyny, przebieg, skutki

1956

1968

1970

1980

Władze- I sekretarz i Premier

s. Edward Ochab

p. Józef Cyrankiewicz

s. Władysław Gomułka

p. Józef Cyrankiewicz

s. Władysław Gomułka

p. Józef Cyrankiewicz

s. Edward Gierek

p. Edward Babiuch

Miejsce

Poznań

Warszawa, Kraków, Łódź, Wrocław

Wybrzeże, Trójmiasto, Szczecin

Szeroki obszar, Trójmiasto, Wybrzeże najistotniejsze

Kontekst polityczny

Kwestia płac, osłabienie aparatu bezpieczeństwa, destabilizacja

Wojna 6-dniowa( izraelsko- arabska), antysemityzm, walki Frakcji o władzę, konflikty

Zła sytuacja gospodarcza; słabnąca pozycja Gomułki

Kryzys ekonomiczny, ciężkie zimy 78/79 i 79/80

Bezpośrednie przyczyny

Trudna sytuacja gospodarcza, kwestia premii I płac, międzynarodowe targi poznańskie

Zdjęcie „Dziadów” chciano złagodzenia cenzury

Podwyżki cen żywności 12.12.1970

Podwyżki cen, zwolnienie A. Walentynowicz

Rodzaje wystąpień

Manifestacje, strajki, starcia zbrojne

Strajki studenckie, wiece

Strajki, manifestacje, zamieszki

Strajk okupacyjny MKS

Ofiary

Różne liczby ofiar, od 50ciu do nawet 70ciu

Bez śmiertelnych ofiar

40 zabitych, tysiące rannych, 3000 zatrzymanych

Brak ofiar

Skutki

Odwilż, październik '56 przemiany w systemie władzy w partii komunistycznej, polityce, zaczęto rozbudowywać ZOMO

Relegowano studentów, zamykano wydziały, wcielania przymusowe do wojska, nagonka żydowska, spadek autorytetu Gomułki

Przejecie władzy przez Gierka, Państwo wycofało się z podwyżek

Porozumienie sierpniowe, powstanie solidarności,

36.Ogłoszenie stanu wojennego - argumenty za i przeciw decyzji;

Argumenty za:

- obowiązująca doktryna Breżniewa

- strach przed anarchią i chaosem

- chęć zaprowadzenia porządku

- coraz gorsza sytuacja ekonomiczna

Argumenty przeciw:

-błędna ocena co do groźby ze strony ZSRR

- wprowadzenie stanu wojennego przed wypróbowaniem innych możliwości  politycznego rozwiązania kryzysu

- stan wojenny miał znamię zamachu stanu

- wprowadzenie stanu wojennego było niezgodne z prawem PRL

- powstrzymanie dalszej demokratyzacji ustroju

37. Ograniczenia w życiu społecznym w czasie stanu wojennego;

- godzina policyjna

- zawieszone były prawa obywatelskie

- zakaz zgromadzeń i imprez masowych

- zakaz działania stowarzyszeń

- ograniczenie możliwości podróżowania

- zawieszenie nauki w szkołach

- zawieszenie rozmów publicznych, a później ich kontrolowanie

38. Główne koncepcje opozycyjne w czasie stanu wojennego: krótki skok i długi marsz;

39. Rola Kościoła w polityce polskiej lat 80.

- pielgrzymka Ojca Św. miała wpływ na zawieszenie stanu wojennego

- Kościół wziął na siebie odpowiedzialność bycia „łącznikiem” między opozycją a władzą

40. Sytuacja w ZSRR w połowie lat 80.

41. Przyczyny i skutki polityczne obrad okrągłego stołu;

Bezpośrednią przyczyną podjęcia rozmów przy Okrągłym Stole były dwie fale strajków w roku 1988. Początkowo protesty miały głównie płacowy charakter. W Nowej Hucie pojawił się pierwszy polityczny postulat - domagano się przywrócenia do pracy osób zwolnionych w czasie stanu wojennego. W kwietniu 1988 r. miały miejsce także demonstracje - pierwsze na taką skalę po stanie wojennym. Władza obawiała się tych wystąpień, dlatego Jaruzelski zdecydował się na rozmowy z opozycją pod warunkiem zakończenia strajków. Wtedy doszło do skutecznej pacyfikacji w Nowej Hucie i rozmowy nie odbyły się. Jednak pod koniec maja wybucha druga fala strajków - w Poznaniu, na Śląsku, w Gdańsku i Stalowej Woli. Wszędzie tam wysuwane były postulaty polityczne. 31 sierpnia 1988 - 8 lat po podpisaniu porozumień gdańskich - doszło do spotkania pomiędzy Lechem Wałęsą a Czesławem Kiszczakiem (Ministrem Spraw Wewnętrznych). Było to spotkanie oficjalne, wtedy po raz pierwszy padła idea Okrągłego Stołu. Pomysł jednak nie został zrealizowany, ponieważ PZPR stał na stanowisku, że w tych rozmowach nie mogą brać udziału Jacek Kuroń i Adam Michnik. Momentem przełamania impasu i podjęcia rozmów przy Okrągłym Stole stała się pierwsza debata telewizyjna w okresie PRLu, która odbyła się 30 listopada 1988 roku. Nigdy wcześniej władze nie zgodziły się na wystąpienia przedstawicieli opozycji na żywo. Rozmowę zaproponował Miodowicz uznawany za rewelacyjnego mówcę, który jest spokojny, zrównoważony i potrafi argumentować. Wałęsa natomiast we własnych kręgach i w PZPR był uważany za człowieka nerwowego - to wystąpienie miało go ośmieszyć, pokazać jako osobę, która nie potrafi się wypowiadać, jest nerwowa i impulsywna. Wałęsę zaproszono na debatę jako osobę prywatną, gdyż Solidarność została zdelegalizowana. Podczas rozmowy przedstawiał rewelacyjne argumenty. Do studia przyszedł z wpiętym do marynatki wizerunkiem Matki Boskiej Częstochowskiej. Pierwszy raz w PRL zdarzyło się, że władza publicznie rozmawiała z przedstawicielem opozycji.

Po debacie telewizyjnej Wałęsa - Miodowicz doszło do wyraźnego przełomu w rozmowach między władzą a nielegalną opozycją. Debata poważnie wpłynęła na nastroje społeczne, strona rządowa skierowała do opozycji ofertę współpracy. Rozmowy były przeprowadzane z tą częścią Solidarności, która uznawała możliwość tzw. demokratyzowania systemu, natomiast nie zakładała jego demontażu. Stronie rządowej chodziło o modernizację istniejącego aparatu państwowego. W tym okresie władza nie była w stanie realizować żadnych własnych decyzji, głównym celem rozmów była przebudowa systemu poprzez włączenie do niego opozycji, ale w sposób kontrolowany.

Przez dwa miesiące przed obradami Okrągłego Stołu toczyły się poufne rozmowy w Magdalence. Głównym sukcesem Solidarności przed Okrągłym Stołem było uzyskanie zapewnienia ze strony władzy, że rozmowy będą transmitowane na żywo przez TVP. Wałęsa uczynił powtórną legalizację Solidarności warunkiem przystąpienia do rozmów. 27 stycznia 1989 r. w Magdalence zapadła decyzja o legalizacji Solidarności - jest to pierwszy moment kiedy otwierają się drogi do wspólnej debaty.

Decyzje i rozmowy w Magdalence toczyły się wokół trzech najważniejszych sfer:

• politycznej - omówienie niekonfrontacyjnych wyborów; jak je przeprowadzić i jak włączyć Solidarność w kontrolowany system polityczny

• problemów społecznych i gospodarczych - w jaki sposób obniżyć inflację, która w 1988 r. osiągnęła zatrważająco wysoki poziom; umorzenie długu zagranicznego - włączenie opozycji do władzy dawało szanse na anulowanie części długów przez kraje Zachodnie

• pluralizm związkowy - formy włączenia Solidarności w system związkowy

Solidarności udało się zrealizować pierwszą część założeń z 1980 r. - włączenie się w struktury wyborcze, uzyskanie wpływów na decyzje podejmowane w kraju, usunięcie cenzury i gwarancja wolności mediów. Zakładano, że system który powstanie na bazie reform będzie przejściowy. Natomiast stronie rządowej chodziło o zdobycie zaufania społecznego i odzyskanie wpływu na decyzje podejmowane w kraju.

Obrady Okrągłego Stołu odbywały się w zespołach i podzespołach, m.in. górnictwa, rolnictwa, reformy prawa, reformy sądów, samorządu terytorialnego, nauki, młodzieży, środków masowego przekazu, ekologii, zdrowia. Przy okrągłym stole, który teraz możemy oglądać w Pałacu Prezydenckim na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie, odbyła się tylko inauguracja i zakończenie rozmów - miał więc znaczenie czysto symboliczne. Zainteresowanie społeczeństwa transmisją obrad było umiarkowane - w lutym oglądalność wynosiła 35,5%, w kwietniu 17,5%.

Postanowienia Okrągłego Stołu

• utworzenie Senatu z liczbą 100 senatorów; wybory większościowe (po 2 senatorów z każdego województwa, a w woj. warszawskim i katowickim po 3)

• kontraktowe wybory do Sejmu - 65% miejsc (299 mandatów) miało być zagwarantowane dla PZPR, ZSL i SD (60%) oraz dla organizacji katolików - PAX, UChS i PZKS (5%), o pozostałe 35% miejsc (161 mandatów) mieli walczyć w wolnych wyborach kandydaci bezpartyjni

• całkowicie wolne wybory do Senatu

• utworzenie urzędu Prezydenta PRL; głowa państwa miała być wybierana przez Zgromadzenie Narodowe na 7-letnią kadencję

• zmiana prawa o stowarzyszeniach, która umożliwiła rejestrację Solidarności

• dostęp opozycji do mediów (Solidarność uzyskała prawo emisji własnego programu raz na tydzień przez 30 minut w TVP oraz godzinę w Polskim Radiu, największym osiągnięciem rozmów Okrągłego Stołu była jednak szybka rejestracja Tygodnika Solidarność)

• wprowadzenie zasady pluralizmu związkowego w zakładach pracy (mogły istnieć zarówno związki zawodowe Solidarności jak i OPZZ. Wcześniej takie prawo miał tylko OPZZ)

• reforma ustroju sądów - zapewnienie zasady nieusuwalności sędziów, niezawisłości i niezależności sądów

7 kwietnia 1989 roku znowelizowano Konstytucję.

Było to uhonorowanie postanowień Okrągłego Stołu w części dotyczącej reform politycznych. Do Konstytucji wprowadzono zapiski o urzędzie Prezydenta, Zgromadzeniu Narodowym, zmieniono zasady funkcjonowania systemu wyborczego. Jednak nie skreślono preambuły, ponieważ nie zgodziła się na to strona rządowa.

Nowelizacja dotyczyła trzech najważniejszych segmentów ustroju politycznego:

• zasad prawa wyborczego, które musiały zmienić się, aby w ogóle można było przeprowadzić wybory na nowych zasadach

• zasady organizacji i funkcjonowania systemu naczelnych organów państwa - Sejm zyskał rangę najważniejszego organu władzy państwowej oraz najwyższej reprezentacji narodu. Tylko Sejm miał prawo do uchwalania ustaw i kontroli rządu. Strona rządowa wywalczyła wprowadzenie możliwości rozwiązania Sejmu za pomocą 2/3 głosów ustawowej liczby głosów posłów. Mógł go rozwiązać również Prezydent. Powołano Senat - drugą izbę parlamentu, który nie miał prawie żadnych kompetencji, był tylko tzw. kontrolerem ustaw Sejmu. Powstało Zgromadzenie Narodowe i urząd Prezydenta, którego wybierano na sześcioletnią kadencję. Rozszerzono kompetencje głowy państwa o prawo łaski, prawo veta ustawodawczego, Prezydent także odziedziczył wszystkie kompetencje po Radzie Państwa - poza wydawaniem dekretów z mocą ustaw.

• ustrój sądów - wprowadzono zasadę niezawisłości, niezależności sądów i nieusuwalności sędziów. Powstała istniejąca do dziś Krajowa Rada Sądownictwa, która m.in. monitoruje całą procedurę powoływania kandydatów na sędziów. Usprawniono działalność Trybunału Konstytucyjnego i Rzecznika Praw Obywatelskich.

42. Pojęcia:

Jej istotą była modernizacja gospodarki, częściowe jej urynkowienie, zwiększanie swobód obywatelskich i ocieplenie stosunków z państwami zachodnimi. Pieriestrojka stała się katalizatorem świadomości narodowej w republikach radzieckich, w pierwszym rzędzie bałtyckich i zakaukaskich, doprowadzając do rozpadu ZSRR i systemu komunistycznego.

43. Daty (przynajmniej miesięczne):



Wyszukiwarka

Podobne podstrony:
zag hist społ - Kopia, Socjologia I rok
zag hist społ Kopia
zag hist społ
alternatywna hist. lit. zag. 13, filologia polska
Sopot DZ Hist Zag 09 10 #5F88
10 Hist BNid 10866 ppt
Kopia Kopia Rozwoj dziecka
Kopia woda
Aplikacje internetowe Kopia
Ustawa z dnia 25 06 1999 r o świadcz pien z ubezp społ w razie choroby i macierz
Kopia Chemioterapia2
Kopia WPBO
Geneza polityki spol gosp 2010
LEKKOATLETYKA 1 Kopia
6 zmiana społ
Ustawa z 30 10 2002 r o ubezp społ z tyt wyp przy pracy i chor zawod

więcej podobnych podstron