WSP KNOPEK

WSPÓŁCZESNE SYSYTEMY POLITYCZNE

Jacek Knopek



Wykład I

POJĘCIE PRZEDMIOTU I ZAKRES SYSTEMU POLITYCZNEGO


HISTORYCZNOŚĆ SYSTEMU POLITYCZNEGO

W pierwszych epokach ustrój państwa i stosunki społeczne były oparte na kulcie władzy.

Wraz z rozwojem stosunków społecznych kwestia podziału władza- społeczeństwo zaczęła się zmieniać. Rozpoczęło się kształtowanie nowych grup i warstw społecznych ( od XV/XVI w.), które zaczęły się rozwijać zwłaszcza ekonomicznie (duże majątki, finanse> zainteresowanie losem ich pieniędzy przekazywanych na rzecz państwa) Pojawienie się stanu trzeciego zaczęło wprowadzać zmiany w życiu społeczności

Z czasem miasta stały się coraz bardziej intratne ( w samej Francji w epoce napoleońskiej po roku 1815 do 1827/28 PNB potroił się) to spowodowało, że nowa grupa zaczęła poszerzać swoje możliwości i prawa, z czasem zaczęły powstawać pewne grupy polityczne (partie kanapowe)> partie masowe.

IDENTYFIKACJA SYSTEMU POLITYCZNEGO

DAVID EASTON- w 1953 wydał książkę pod tytułem „Systemy polityczne”- próba ujęcia tego co można było zauważyć w latach 50-tych przez pryzmat społeczeństwa amerykańskiego (nowa formą życia społeczno- politycznego ten nowy produkt E. Nazwał systemem politycznym).

MODEL ESTONA

Wejście> przetworzenie> wyjście

Impulsy- każdego dnia ich setki milionów bombardują społeczeństwo i władzę

W systemie- organy państwowe, partie polityczne, instytucje odpowiedzialne za przetworzenie impulsów w taki sposób, aby z systemu wyszła jak najbardziej adekwatna decyzja dla życia danego społeczeństwa


W takim systemie muszą występować określone idee, normy i wartości charakterystyczne dla danego modelu.

Książka Estona (’53) wywołała pewną burzę metodologiczną, zaczęły pojawiać się przeciwstawne poglądy, nowe ośrodki, jednak model amerykański szybko się przyjął i terminologia upowszechniła w większości państw świata, ale nie zawsze w ten sam sposób> 100 definicji „systemu politycznego”.


3 podstawowe koncepcje grupujące definicję systemu politycznego

  1. Systemowo- funkcjonalna

  1. Strukturalno- instytucjonalna

  1. Instytucjonalno- normatywna

Wokół tych trzech koncepcji tworzą się i kształtuje poszczególne pojęcia czy tez definicje związane z systemem politycznym. Najczęściej jest tak, że jaką dana strona reprezentuje profesję ( socjolog, prawnik, politolog) będzie się wokół niej obracała.


MODEL KNOPKA


SYSTEM POLITYCZNY- OGÓŁ RELACJI ZACHODZĄCYCH MIĘDZY SPOŁECZEŃSTWEM A WŁADZĄ PAŃSTWOWĄ PRZY UDZIALE INSTYTUCJI POŚREDNICZĄCYCH O CHARAKTERZE POLITYCZNYM


Funkcje systemu politycznego- zamiarem funkcji są działania zmierzające do podtrzymywania istniejącego stanu rzeczy, jak również dalszego rozwoju systemu:




Wykład II

OTOCZENIE SYSTEMU POLITYCZNEGO


Systemy polityczne posiadają swoje własne otoczenie, które można podzielić na:


Ryc. Knopka


  1. Otoczenie geograficzne

  1. Otoczenie kulturowe

  1. Otoczenie religijne

  1. Otoczenie aksjologiczne

  1. Otoczenie ekonomiczne i gospodarcze

  1. Otoczenie wewnętrzne> prawa grup interesu i grup nacisku

We współczesnym systemie, państwie demokratycznym wykonywanie władzy państwowej wymaga użycia ciał pośredniczących .

W systemie politycznym partie będą występowały jako dobrowolne organizacje, których głównym celem będzie przejęcie bądź utrzymanie władzy w państwie w celu realizacji określonego programu politycznego czy wyborczego.

Głównym celem powołania do życia grupy interesów i jej uczestnictwa w systemie politycznym jest uzyskanie jak najkorzystniejszych rozwiązań legislacyjnych, socjalnych czy gospodarczych, wywieranie wpływu na władzę.

Aktywizując się by uzyskać cel g.i. zapraszane mogą być do udziału w procesie legislacyjnym poprzez to, że przygotowują i rozpowszechniają odpowiednio ukierunkowane informacje, z jednej strony będą te informacje kierowały w stronę władzy państwowej, a z drugiej- takie informacje będą też przekazywały ze strony państwa odbiorcom.



Wykład III

DEMOKRATYCZNE PAŃSTWA PRAWA- SYSTEMY POLITYCZNE DEMOKRACJI SKONSOLIDOWANEJ I NIESKONSOLIDOWANEJ

W okresie międzywojennym w całej szeroko pojętej Europie Środkowej (od Finlandii , aż po Grecję) tylko Czechosłowacja pozostawała na wskroś demokratyczna. Najgorsza sytuacja dla reżimów demokratycznych istniała w czasie II WŚ, kiedy to w roku 1942 tylko 12 państw na świecie było demokratyczne.

Na kanwie podziału świata na Wschód i Zachód kształtowała się nowa siła- system państw niezaangażowanych, która tak samo tworzyła nowa sytuację polityczną. Z jednej strony nowe państwa chciały wybić się na niepodległość, a z drugiej zastanawiały się jak to zrobić, jaki wariant rozwoju ustrojowego wybrać, jaki budować system polityczny. Najprościej byłoby skopiować model albo z bloku zachodniego, albo z bloku wschodniego, niekiedy próbowano stworzyć coś na kanwie jednego i drugiego- tzw. Trzecia droga, stworzona chociażby w Afryce , jeszcze w roku 1955, kiedy to powstało pierwsze państwo na mocy dekolonizacji- Ghana, jej przywódca-…., rzucił hasło budowy trzeciej drogi, czyli drogi, która można by było tworzyć własny model systemowy.


TYPOLOGIA WSPÓŁCZESNYCH SYSTEMÓW DEMOKRATYCZNYCH ( kryterium geograficzne)

Po roku 1991 można zauważyć , że systemy demokracji skonsolidowanej będą charakterystyczne dla pewnych kręgów, regionów świata. Dalej do tego modelu możemy dodać po II WŚ budowę demokracji w państwie Izrael oraz w Cesarstwie Japońskim, pod wpływem USA.

Jeżeli pod uwagę weźmiemy Amerykę Łacińską (od Meksyku, aż po Argentynę i Chile) widać, że w wieku XX obszar ten cechowała typowa destabilizacja, (Hamilton- raz falą kształtowano systemy demokratyczne, po czy od tego odchodzono w stronę, najczęściej, do autorytaryzmu, i sytuacja wracała do stanu wyjścia)- typowe elementy destabilizacji Ameryki łacińskiej, które można zaobserwować już od pierwszej ćwiartki XX wieku.

Afryka z racji późnego rozwoju politycznego, będzie przykładem destabilizacji (typowe dla rozkładu systemu kolonialnego). Jednocześnie proces dekolonizacji doprowadził do pewnej próby stworzenia demokratycznych systemów politycznych, ale najczęściej kończyło się to budowa takiego typowego autorytaryzmu, bądź tez autokracji o różnym charakterze (Afryka arabska, na północ od Sahary, tu demokracja nie będzie podstawową siłą napędową modelu; Afryka czarna- przed przybyciem białego człowieka budowano państwa, ale były one raczej oparte na silnych rządach).

Największe zróżnicowania ustrojowe dla kontynentu azjatyckiego również wynikają z kilku czynników. Na terenie Azji istniały cywilizacje czy też państwa, które stały się podstawą do kształtowania cywilizacji już na długo przed pojawieniem się chrześcijan .

W Azji można wyróżnić państwa , które wkraczają na drogę demokracji (Korea Południowa, Filipiny, Tajwan Singapur), takie które pozostają komunistycznymi dyktaturami, reżimy teokratyczne, dyktatury autokratyczne , systemy arabskie, sułtanizm

Cechy systemu, który można zaliczyć do systemu demokratycznego:


Demokracje skonsolidowane

Systemy demokracji nieskonsolidowanej

WYKŁAD IV

SYSTEMY TOTALITARNE



Reżim totalitarny, to taki system który usiłuje kontrolować i spływać na wszystkie dziedziny życia społecznego.

Cechy charakterystyczne systemu totalitarnego:


Reżimy te wykształciły się w wieku XX, przede wszystkim była to odpowiedź na załamanie się Europy i świata po I WŚ, załamanie się pewnej równowagi, która po Kongresie Wiedeńskim została dla świata ustalona. To spowodowało, że cześć osób odczuwało taka tęsknotę, za tym, że niegdyś wszystko było uporządkowane, określone, i każdy miał swoje miejsce- był potrzebny.


Z całą odpowiedzialnością można wskazać na totalitaryzm w przypadku hitleryzmu niemieckiego, bo :


Totalitaryzm stalinowski oparty był na innych założeniach niż niemiecki. Budowa systemu stalinowskiego było prowadzone poprzez kolektywizację, w szczególności rolnictwa, jak i nacjonalizacje przemysłu. Szybko pojawił się terror w postaci monopartii partii bolszewickiej, równie szybko stworzono podstawy tajnej policji, robotniczo- chłopskiej armii czerwonej, tajnej policji, której założycielem był Feliks Dzierżyński.

Do końca lat 20-tych w ZSRR został podporządkowany cały wymiar życia społeczno, poza jednym rolnictwem i w tym tkwił zamiar kolektywizacji. Stalin zdawał sobie sprawę , że pod kontrolą znajdowały się poszczególne grupy społeczne, ale nie chłopi, wolni czy na wpół wolni żyjący na wielkim obszarze > przesiedlania chłopów


WYKŁAD VI

UNITARYZM, FEDERALIZM I KONFEDERALIZM W SYSTEMACH POLITYCZNYCH



Podział systemu politycznego ze względu na jego strukturę administracyjno-terytorialną:


SYSTEMY PROSTE (UNITARNE)


wśród systemów unitarnych można wyróżnić dwa podstawowe modele:


System unitarny scentralizowany:


System unitarny zdecentralizowany:


System unitarny zdekoncentrowany:


SYSTEMY ZŁOŻONE

Występują w takich państwach gdzie regiony lub tez części składowe zachowały pełny lub też ograniczony zakres suwerenności, każda cześć ma wówczas ograniczone kompetencje, zachowuje najczęściej własny system organów prawodawczych, wykonawczych oraz sądowniczych

Historycznie systemy złożone realizowano w różny sposób, najczęstszą formą , już od średniowiecza, były unie o charakterze personalnym i realnym. Najbardziej charakterystyczna i najczęściej stosowana była unia personalna.

Do systemów złożonych należą także systemy konfederacyjne. Historia wykazuje duże nietrwałości takiej formy, która co prawda jest widoczna jeszcze od czasów średniowiecza, jednak najczęściej takie systemy konfederacyjne po latach funkcjonowania bądź się rozpadały na systemy unitarne lub współpraca się zacieśniała i kształtował się system federacyjny. (teraźniejsze- konfederacja- Senia Gambijska, próba powołania konfederacji na obszarze BiH( Senegambia –konfederacja senegambijska istniała w latach1982-1989, powołanie do życia konfederacji planowano od roku 1965 na wskutek wspólnego położenia w Afryce Zachodniej, wąskim klinem Gambia(GB) nad rzeką Gambia wciska się w Senegal( spuścizna francuska)> utrudnione kontakty między północą a południem Senegalu; BiH >kształtowany w roku 1995 plan Wanta i Owena przewidywał, że BiH ma składać się z 2 regionów politycznych, które mają zachować jedność, z jednej strony występowała Republika Serbska BiH a z drugiej Federacja Chorwacko-Muzułmańska BiH, która została podzielona na 10 kantonów , na czele powołanej konfederacji miało z kolei stać kolegium 3 przywódców etnicznych, decyzje w tym kolegium miały być podejmowane jednomyślnie



SYSTEMY FEDERACYJNE

Federacja jest państwem związkowym, oznacza to, że części składowe federacji posiadają samodzielność prawną oraz określony zakres samodzielności politycznej, dla wyróżnienia tej odrębności poszczególne części maja odrębne nazwy, często historyczne. Te części składowe są nazywane podmiotami federacji, maja własne nazwy, najczęściej posiadają własny podział administracyjny i terytorialny . Współcześnie jest to najczęściej spotykana złożona postać systemowa.

Przyczyny tworzenia systemów federalnych:


Cechy systemów federacyjnych:


WYKŁAD VII

SYSTEMY AUTONOMICZNE i SYSTEMY MONARCHICZNE

AUTONOMIA- wewnętrzne samozarządzane terytorium państwa na podstawie kompetencji ustawodawczych dotyczących spraw o znaczeniu lokalnym bądź regionalnym.


Przyczyny tworzenia się systemów autonomicznych:

Autonomia daje:


W ostatnim czasie można mówić nie tylko o wspólnocie o charakterze polityczno-prawnym, ale i także o charakterze politycznym (kraje skandynawskie- Lapończycy ( głównie Szwecja i Finlandia), społeczności sanów ( północ Norwegii, po II WŚ siłą naturalizowani, w dekadzie XIX w. w ramach rekompensaty doszło do wytworzenia wspólnoty politycznej, na północy Norwegii funkcjonuje parlament i rząd Sanów(2007, 2008)



SYSTEMY MONARCHICZNE

Systemy monarchiczne występują wówczas kiedy to na czele władzy suwerennej stoi monarcha i najczęściej dzierży ją dożywotnio. Zarówno historycznie jak i współcześnie mogliśmy wyróżniać:

Historycznie kształtowały się monarchie o charakterze:

W świecie wyróżniamy trzy główne modele kształtowania systemów monarchicznych:

WYKŁAD IX

SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH

WŁADZA USTAWODAWCZA W SYSTEMACH POLITYCZNYCH WSPÓŁCZESNEGO ŚWIATA

Wyrazem państwa we współczesnym świecie jest parlament (legislatywa). Fakt obecności parlamentu wśród organów, instytucji państwowych nie stanowi o tym, że dany system ma charakter demokratyczny i nie pozwala na odróżnienie systemu demokratycznego od parlamentarnego (parlament występuje nie tylko w systemach demokratycznych, ale jest też częścią sprawczą systemów autorytarnych, a nawet totalitarnych, gdyż służy przede wszystkim do zapewnienia ciągłości władzy, legitymizowania jej, pokazania na zewnątrz, że instytucja ta istnieje i tworzy wokół niej osnowę „wolności”).

Parlamenty różnią się między sobą pod kilkoma względami. Można rozróżnić ich:

Parlamenty we współczesnym świecie mogą pochodzić z:

Parlamenty we współczesnym świecie mogą spełniać rolę


Funkcjonowanie parlamentów we współczesnym świecie, także powinno spełniać określone funkcje (funkcje władzy ustawodawczej):

Faktyczna pozycja polityczna parlamentu, a także funkcje pełnione we współczesnym świecie często są efektem wielowiekowej ewolucji. Historycznie parlamenty były wyrazem szlacheckiego sprzeciwu wobec kształtowania się czy też utrzymywania absolutyzmu. Często były też symbolem uzyskania czy też odzyskania podmiotowości państwowej. W XIX wieku parlamenty stanowiły miejsce debat, ale wąskich grup społecznych. Na przełomie XIX i XX stulecia przekształcił się w stosunkowo łatwo dostępna arenę konfrontacji różnych idei politycznych.


Współcześnie funkcje parlamentu, jakie pełni w systemie politycznym można rozpatrywać w dwojaki sposób:

Rozpatrując funkcje od strony normatywnej należy, że to typowych, podstawowych obowiązków, funkcji parlamentu będą należały te najbardziej znane z podstawowych podręczników:

Stąd też jak to wskazują niektóre przykłady, w szczególności Wielkiej Brytanii, decyzje podjęte przez większość parlamentarną są ostateczne i niepodważalne. W niektórych państwach decyzje podejmowane przez parlament mogą być zakwestionowane przez władzę wykonawczą, która jest wyposażona w prawo weta (USA, Francja, większość modeli parlamentarno gabinetowych). Istnieje tez możliwość kwestionowania przez opozycję poprzez zakwestionowanie istniejącego porządku prawnego ( Niemcy, Austria, Hiszpania, Turcja)

W przypadku parlamentaryzmu istnieje możliwość udzielenia wotum nieufności. Klasyczne działanie w systemie rządów parlamentarno-gabinetowych, nie występuje w systemie rządów kanclerskich- tylko możliwość powołania i odwołania samego kanclerza.

Polega na powoływaniu i odwoływaniu konstytucyjnych organów państwa, a niektórych przypadkach na powoływaniu i odwoływaniu ich personalnej obsady. Stąd też w reżimach parlamentarnych powoływanie i odwoływanie poszczególnych jego członków należy do niezbywalnych uprawnień większości parlamentarnej. Chociaż w przypadku Niemiec i Austrii zarówno Bundestag jak i Rada Narodowa powołuje i odwołuje jedynie kanclerza, który sam dobiera zależnych od siebie pomocników. Z kolei amerykańska wersja prezydencjonalizmu ogranicza prawo parlamentu do wyrażania zgody i rady na nominacje na stanowiska ministerialne, o tym fakcie prezydent powiadamia senat. Jednak niektóre przykłady ukazują, że parlament może być takiego prawa pozbawiony (Kenia, Zimbabwe gdzie przyjęto prezydencjonalizm, Federacja Rosyjska)

mniej literatury, ale wywiera bardzo ważny wpływ na kształtowanie funkcji współczesnego parlamentu, dotyka ona przede wszystkim realnych możliwości, kształtowania i adaptacji wzorców i instytucji systemu politycznego- opracowania Filipa Nortona, który stwierdza, że wszystkie parlamenty spełniają jedna kluczową funkcję- w imieniu wspólnoty wyrażają zgodę na podejmowanie wiążących działań. Z kolei Robert Pakenham analizując przykład parlamentaryzmu brazylijskiego tworzącego się do lat 60-tych i później wyróżnia poza funkcja legitymizacyjną inne o charakterze behawioralnym :

Spełniana przez nowoczesne państwa. Przykład Ottona von Bismarcka, parlament jako platforma do kształtowania i wyłaniania liderów politycznych, kształtowania poglądów, zdobywania umiejętności oratorskich

Według Pakenhama funkcja decyzyjna jest słabsza od pozostałych, na podstawie modelu westminsterskiego wykształtowanego w GB, w którym zdecydowana większość parlamentarna podejmuje decyzje ,ale takie, które byłyby zgodne z inicjatywą rządu, szczególnie gabinetu, jako prezydium partii politycznej praz głównego zarządu tej partii.

Współczesne przykłady rezygnacji z instytucji parlamentu, jako narodowej reprezentacji, legislatywy są stosunkowo rzadkie, a jeśli już się zdarza występuje na okres czasowy lub przejściowy, do czasu uregulowania pewnych spraw wewnętrznych.

Kraje, w których parlament nie funkcjonował przez dłuższy czas (minimum jedna kadencja) należą do mniejszości, a wśród nich można wyróżnić takie kraje jak Erytrea, Somalia, Ruanda, Zair, Birma i Afganistan rządzony przez Talibów.


W państwach gdzie istnieją parlamenty bardziej o charakterze opiniodawczym może istnieć opozycja, ale będzie ona pozbawiona realnych możliwości do stanowienia prawa czy zabierania głosu w debatach politycznych ( Portugalia w ostatnich latach dyktatury Salazara, ilościowa limitacja opozycji we współczesnych państwach północnoafrykańskich). W wielu parlamentach funkcjonujących w systemach autorytarnych opozycja w ogóle nie jest dopuszczana do głosu. Przez długi czas w Kuwejcie, Arabii Saudyjskiej i Zjednoczonych Emiratach Arabskich działalność partii politycznych była w ogóle zakazana, sytuacja zmieniała się w ostatnim czasie jedynie w Kuwejcie, gdzie nawet dopuszczono do kandydowania do parlamentu kobiety wywodzące się z Kuwejtu. Z kolei w Iraku rządzonym przez Saddama Husajna o członkowstwo w parlamencie mogli ubiegać się jedynie członkowie partii Baask oraz jej zwolennicy. W Syrii w 250 osobowym parlamencie 167 miejsc gwarantowanych jest dla przedstawicieli partii Narodowego Frontu Postępu. W Iranie wszyscy kandydaci startujący w wyborach muszą uzyskać pozytywną opinię od Rady Strażników

W przypadku podjętej transformacji systemowej w Europie Środkowej i Wschodniej parlamenty również wywarły bardzo pozytywny wpływ na te zmiany, gdyż to w ich łonie dokonywały się najistotniejsze zmiany ustrojowe. Parlament w łonie młodych demokracji spełniał ważną funkcję rekrutacyjną- np. w systemie komunistycznym elity mogły być profilowane tylko poprzez partię komunistyczną, stąd też brak liderów politycznych. Podobny problem dotknął Wenezuelę w końcu lat 90-tych XX wieku, kiedy to w wyniku wyborów parlamentarnych przeprowadzonych w XI 1998 ukształtowała się podzielona legislatywa, w której żadna z partii nie uzyskała wyraźnej przewagi. Miesiąc później miały miejsce wybory prezydenckie, które wygrał Hugo Haves (przywódca nieudanego puczu z ’92).






Wyszukiwarka

Podobne podstrony:
WSP KNOPEK
Knopek WSP Kraje egzotyczne tabela
Knopek - WSP, opracowanie
Knopek WSP Kraje egzotyczne tabela
Prof dr hab Jacek Knopek WSP Pytania
Prof dr hab Jacek Knopek WSP pytania opracowane na egzamin
Prof dr hab Jacek Knopek WSP Opracowanie
wsp z rodz
18 Mit mityzacja mitologie wsp Nieznany (2)
Zestaw Fiz.wsp, AGH, ROK I, fizyka, Fizyka
UK+üAD WSP+ô+üCZULNY, Biologia II, Fizjologia zwierząt i człowieka
8 WYKAZ WSPÓŁRZĘDNYCH PUNKTÓW KONTUROWYCH
do druku zestawienie ostatecznych wsp
pomiar wsp wydatku id 427855 Nieznany
CEL DZIA ALNO CI WSP CZESN, Zarządzanie projektami, Zarz
Miejsce wsp lnoty religijnej w spo ecze stwie, Politologia UMCS - materiały, III Semestr zimowy, Rel
wyznaczanie wsp. oporu, Weterynaria Lublin, Biofizyka , fizyka - od Bejcy, Elektryczność

więcej podobnych podstron